120درباره تقوا و آثار و پیامدهای آن، بسیار گفته و نوشته شده است، ولی درباره بی تقوایی و تاثیر آن درزندگی، کم تر تحلیلی ارایه شده است. مسلماً بررسی و تحلیل آن می تواند راهگشای خوبی در زمینه بازسازی هنجارهای اجتماعی و جامعه پذیری باشد.

نویسنده دراین مطلب با بررسی آیات قرآنی، نگاهی گذرا به آثار بی تقوایی در زندگی اجتماعی دارد. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

تقوا، اساس هنجارها وفضایل

تقوا، پرهیز و خودداری از هرگونه پلیدی و پلشتی و زشتی است. این پرهیز به سبب نوعی عامل درونی اتفاق می افتد و از یک نظراز هرگونه نظارت بیرونی و قانونی قوی تر و کاراتر می باشد؛ زیرا این وجدان شخص است که وی را از ناهنجاری ها، قانون شکنی ها، تجاوز و تعدی و مانند آن حفظ می کند.

انسان متقی کسی است که نسبت به هرگونه پلیدی عقلانی و عقلایی و شرعی، واکنش منفی نشان می دهد و به خود اجازه نمی دهد تا آن را مرتکب شود. از این رو نسبت به ظلم و بی عدالتی، یا زیر پا گذاشتن و یا تهمت و افترا به دیگری خودداری می کند.

اصولا وجدان شخص به عنوان یک ناظر درونی عمل می کند و فطر ت پاک وسالم به وی اجازه نمی دهد تا به سوی گناه، و یا خلافی حرکت کند.

اصولاً انسان سالم نسبت به زشتی ها و بدکاری ها واکنش منفی نشان می دهد و آن را همانند بوی بدی می داند که بینی خود را می گیرد تا آن را استشمام نکند.

بر این اساس می توان گفت که تقوا و پرهیزگاری، بنیاد هنجارها و رفتارهای درست و سالم اجتماعی است. جامعه ای اگر بخواهد از افراد سالم برخوردار باشد باید درحوزه تقوا، سرمایه گذاری کند؛ زیرا تقوا، بنیاد اخلاق، هنجارها، رفتارهای سالم و اجتماعی و عامل نظارتی درونی و قوی برای اجرای قانون هاست. بنابر این اگر جامعه ای بخواهد در مسیر درست قرار گیرد و شهروندان آن قانون را درهمه حال به دور از هرگونه هزینه اضافی اجرایی کنند، می بایست به آنها بها دهد.

تقوا، به دولت امکان می دهد؛ شهروندانی داشته باشد که قانون را به سبب نظارت وجدان و فشار درونی اجرا می کنند و هرگز به خود اجازه نمی دهند تا برخلاف قانون رفتار نمایند این مساله موجب می شود تا دولت هزینه ای کم تر برای نظارت و اجرای قانون توسط شهروندان بپردازد. براین اساس تقوا به عنوان اساس هنجارهای قانونی و اجتماعی مورد تاکید قرارمی گیرد.

پیامدهای بی تقوایی

اگر تقوا بنیاد اخلاق و هنجارهای اجتماعی است بی گمان ریشه همه ناهنجاری ها نیز در بی تقوایی انسان می باشد. خداوند درآیه ۷۸ سوره هود و نیز ۱۶۱ و ۱۶۵ سوره شعراء همجنس بازی و انحرافات جنسی درجامعه را از آثار بی تقوایی انسان برمی شمارد و برای بازسازی جامعه و قراردادن در مسیر درست وسالم خواهان تقویت بنیاد تقوا می شود.

درحقیقت بی تقوایی انسان را به سوی رفتارهای خلاف عقل و فاسد می کشاند و زمینه را برای رفتارهای پرخطر اجتماعی از جمله جنسی و اباحه گری فراهم می آورد.

خداوند در آیه ۱۰۸ سوره مائده، بی تقوایی و بی اعتنایی به دستورهای خداوند را مایه فسق و محرومیت از هدایت خاص معرفی می کند. به سخن دیگر، فسق و فجور هر شخصی ریشه در بی تقوایی وی دارد و رفتارهایی چون فساد و فحشا در جامعه به سبب همین بی تقوایی از وی سرمی زند.

بی تقوایی، عامل غفلت از مکر خداوند نیز می باشد. جامعه ای که گرفتار بی تقوایی است، هردم ممکن است گرفتار مکر الهی شود و فتنه ها و عذاب های الهی دامن گیر آنان شود. از این رو خداوند به مردم هشدار می دهد که تقوا را درپیش گیرند وگرنه گرفتار مکر الهی می شوند. (اعراف آیات ۹۶ و ۹۹)

از جمله مکر خداوند نسبت به جامعه می توان به افزایش امنیت، قدرت و ثروت برای بی تقوایان اشاره کرد. بسیاری از جوامع که گرفتار بی تقوایی هستند، با افزایش رفاه و ثروت مواجه می شوند؛ زیرا از مکر الهی این است که به دشمنان خویش مهلت می دهد و با دادن نعمت و رفاه، آنان را به سمتی سوق می دهد تا با دست خویش جامعه خود را نابود کنند.

خداوند از دادن امکانات به جامعه و یا فرد به عنوان مکر خود یاد می کند؛ زیرا شخص و یا جامعه گمان می کند که در امنیت از عذاب است و از رفاه و آسایش برخوردار می باشد، ولی ناگهان خداوند آنان را به عذابی سخت می گیرد.

بسیاری از جوامع که دچار عذاب شدند درحالتی گرفتار مکر الهی شدند که خود را در امنیت کامل می یافتند و حتی از پیامبران می خواستند که اگر می تواند آنان را عذاب کند. این حالت تمسخر نسبت به عذاب و پیامبران از آن روست که گرفتار مکر الهی بودند.

پیمان شکنی، نشانه بی تقوایی

از دیگر آثار و پیامدهای بی تقوایی می توان به عهدشکنی و پیمان شکنی افراد اشاره کرد. با این رفتار ناهنجار، سرمایه اجتماعی ازمیان می رود و جامعه دچار بحرانی می شود که نمی توان از آن به سادگی گذشت.

جامعه ای که شهروندان آن نسبت به یک دیگر اعتماد نداشته باشند نمی توانند در کنار هم رابطه سالمی داشته باشند. فقدان اعتماد اجتماعی آثار خود را در همه حوزه ها ازجمله اقتصادی به جا می گذارد. درنتیجه جامعه فرصت رشد و شکوفایی تمدنی را ازدست می دهد.

در حوزه خانوادگی میان زن و شوهر نیز این اطمینان و اعتماد ازمیان می رود؛ زیرا خانواده بر نوعی پیمان و عهد برپا شده است و پیمان شکنی در انسان های بی تقوا موجب می شود تا هسته اولیه اجتماعی یعنی خانواده سست شود.

خداوند در آیه ۵۶ سوره انفال پیمان شکنی مداوم در همه امور زندگی را به عنوان یکی از آثار مهم بی تقوایی برمی شمارد؛ زیرا آن چه موجب می شود تا اشخاص به قول و قرارهای خویش پای بند باشند، تقواست. بی تقوایی حتی موجب می شود تا شخص نسبت به پیمان ها و عهدهای مکتوب و اسناد نیز بی توجه باشد و به اشکال مختلف قانون و اسناد قانونی و مکتوب را دور بزند.

از دیگر پیامدهای زیانبار بی تقوایی می توان به اختلافات و تفرقه در حوزه اجتماعی اشاره کرد. این اختلافات می تواند در حوزه های مختلف دینی و فرهنگی و اجتماعی وسیاسی اتفاق بیفتد. خداوند درآیات ۵۲ و ۵۳ سوره مؤمنون به این اختلافات اشاره می کند و به بی تقوایی به عنوان عامل پیدایش تفرقه ها توجه می دهد.

گران فروشی و کم فروشی و عدم مراعات قوانین عرفی و قانونی از سوی مردم از دیگر پیامدهای بی تقوایی در جامعه است. اصحاب«ایکه» و جامعه شعیب به سبب همین بی تقوایی نسبت به یک دیگر ظلم می کردند و با کم فروشی و گرانفروشی از یکدیگر به اشکال مختلف می دزدیدند. (شعراء آیات ۱۷۶ و ۱۷۷)

بی تقوایی در حوزه سیاسی، شخص و دولت را به سوی استکبار می کشاند و زمینه ظلم و ستم فراگیر را فراهم می آورد. از این رو خداوند درباره رفتارهای فرعون به بی تقوایی وی اشاره می کند که عامل مهم در ظلم کردن به جامعه یهودیان بود. (شعراء آیات ۱۰ و ۱۱)

رفتارهای هنجارشکنانه ای چون قتل را می بایست در بی تقوایی افراد جست. قرآن به این مسئله در آیه ۲۷سوره مائده اشاره می کند؛ زیرا در یک نمونه چون قتل هابیل، بی تقوایی قابیل موجب شد تا وی نسبت به هابیل حسادت ورزد و زمینه برای قتل برادر در او فراهم شود.

تقوا، مهارکننده هواهای نفسانی

تقوا، لباسی است که آدمی را از هرگونه عیب و نقصی می پوشاند؛ زیرا شهوت و هواهای نفسانی آدمی را به سوی بسیاری از ناهنجاری ها می کشاند. تقوا موجب می شود تا شهوت و هواهای نفسانی مهار شود و در حفاظ قرار گیرد و انسان را نیز از انجام کارهای زشت و پلید و گناه نگه دارد. (اعراف آیه ۲۶)

بسیاری از انسان ها به سبب غرور بی جا و اعتماد به نفس بالا به خود، زمینه بی تقوایی را در خویش افزایش می دهد و در مسیر گناه گام برمی دارند. (بقره آیه ۲۰۶)

این ها نمونه هایی از پیامدهای اجتماعی بی تقوایی در هر جامعه ای است. بنابراین مسئولان و اولیای امور برای این که جامعه ای دارای شهروندان قانون گرا باشد، باید بر تقوا به عنوان مهم ترین بنیاد اخلاق، قانون گرایی و رفتارهای هنجاری تأکید کنند. هرگونه بی توجهی به این بنیاد، می تواند آثار زیانباری به دنبال داشته باشد که عذاب های الهی و مکر وی ازجمله آنهاست. باشد با تقویت تقوای اجتماعی و نظارت وجدانی در افراد، شهروندانی پاک و سالم و جامعه قرآنی داشته باشیم. به امید آن روز.

Share

مشترک سایت من شوید تا حتی یک مطلب را هم از دست ندهید!

 به وسیله ایمیل:

 ایمیل شما نزد ما محفوظ و اشتراک تان هر لحظه با یک کلیک قابل انصراف است.


بعد از ثبت نام رایانامه ای حاوی لینک فعال سازی برایتان ارسال خواهد شد. در صورت دریافت نکردن به بخش اسپم ایمیلتان مراجعه کنید.

مشترک خوراک شوید

یا به وسیله فید (خوراک)

Leave a Reply

برچسب‌هایی که می‌توانید استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>