گلچینی منظوم از زندگی نامه شیخ علی اکبرالهیان تنکابنی

۶

آن چه در پی می آید منظومه ای از زندگی و کرامات آیت الله شیخ علی اکبر الیهان است که توسط خانم فرزانه سیده پروین جوادی به نظم در آمده است.

آغاز سخن

«خالقا ! یارب !به حق آنکه من                         هرکه را دیدم که گفت از تو سخن

در همه نوعی   خریدارش شدم                           یاری او   کردم و یارش شدم

بر     خریداری   تو     آموختم                          هرگزت روزی به کس نفروختم

در   دَم ِ   آخر   خریداریْم   کن                           یار بی   یاران تویی یاریْم کن

یارب آن دم یاریم ده یک نفس                         کان دمم جز تو نخواهد بود کس»

(منطق الطیرعطار)

 

دراوصاف شیخ علی اکبرالهیان

قصه ی اوقصه ی دلدادگی ســــت                         حلقه ای ازسلسله ی بندگی ســـــت

روز ِازل عشـق براوسجده کـــــرد                       صدمَلَـک ازشوق براوخنده کــــــرد

خاک شـدی آینــــه گــــــــــردان ِ او                       سادگی اش آیت ِ عرفــــــــــــان ِاو

برسر ِخاک اوچوقدم می نهـــــــــا د                       دردل ِ افـــــلاک شـررمی فتــــــــاد

اوکه بُدی؟یوسف مصر ِوجـــــــــود                       شهره به آفاق به احسان وجــــــُــود

خانه نبودش چو دگـرخاکیـــــــــــان                       رشک ِفلک بــــــودی وافلاکیــــــــان

درکف ِ اوجام جهان بین بُـــــــــدی                         چشم ِدلش دیده ی حق بین بُــــــدی

 

شاگردان

شیخ مجتبی قزوینی

شـد بـه مینـودَرشبی ماهی عیـان                           شهرِقزوین ازوجودش شدجنــان

آن مهیــن بـانـوکـه شیـخ ِ مابـزاد                           نــام ِنــیک مجتـبــی بــراونهــــا د

نــام ِ فـرزنــد ِعلــی ِ مرتضـــی                           تــا شــود اوعــالــم ِ دیــن خـــدا

والــدش بـودی فـقـیـهـــی نامـدار                          ازجــوانمردان ِ نیــک ِ روزگـــار

شیخ ِقزوین،خودهزاران مردبود                           هم به زهدوعلـمْ شیخی فـردبـود

بی تکلـف بودی وصاحب کمـا ل                           وصـف ِاوهـرگـزنگنجـد درخیا ل

درجوانمــردی بُــدی ثابــت قــدم                          هم گشاده دست وهم صاحب کرم

آشنــای شـاهـــراه ِ عـلــم و دیــن                           شــاهبـــاز ِ قـلــه ی قـــاف یـقیـن

روشنــی بخــش چــراغ ِعاشـقان                           عالــمـی عامـل بـه کوی ِ صادقان

علـــم ِاوهـــرگزنیـایـد درشمــا ر                           بُــدبـه میـدان ِعمل هم شهســوا ر

گفته شد آن پیر روشن رای ما                         آن   که   بودی   همدم   آیینه ها

آن   ستون ِ     سوم ِ   تفکیکیان                         آن   خدیو ِ بی نشان مُلک ِ جان

آن که مُهر گنج یزدان بر گشود                         با بیانش شرح ِ آن فرقان   نمود

آن که با ما از حدیث نفس گفت                         صد هزاران راز در متنش نهفت

آن یگانه   گوهر   دریای   دین                         آن   که بُد   آیینه ی   دین   مبین

داشتی نقشی   ز غم ها بر جبین                         روح و جانش بوده همواره حزین

صادق آل نبی   فرموده   است                         حُزن جان ِعارفان را سُوده است

دیدن     اسرار   اندوه     آورد                         قبض آرد ، شادی از دل ها بَرَد

منبع منثور:       (حکیمی،۱۳۷۷ :۲۴۲)

سید جلیل زرآبادی

از جلیـل بن زرآبــــــادی بگــــــو                      یار ِ   فرزنـــد خمینی بـــــودی او

مصطفی چون شاخ طوبای بهشت                     محرم   اسرار ِ   آن   نیکو سرشت

هر دو عالم ، هر دو از اهل نظر                     هر دو را از سّر ِ هم   بودی خبر

هر دو را روحی لطیف و پاک بود                     لطف ِ روح هر دو از افلاک بود

چون بهاران   خنده ی   سید   جلیل                     عا لَمی   سرگشته ی   سید     جلیل

خنده های   دلنشین   می کرد   او                     پر طراوت   باغ   دین می کرد او

یک   شبی   آن سید ِ شیرین سخن                       خنده   کرد و گفتی ا ش یاری کهن

سیدا ! گل خنده هایت با صفا ست                       چشمه سار ِخنده هایت گو کجاست؟

گفت مارا ذکر بر این داشته است                       ذکر ِ او غم   از دلم برداشته است

ذکر ِ حق دو چشمه دارد ای جوان                       هم ز شادی ، هم زغم دارد نشان

من   کنم   ذکری که   شادی آورد                       روح   را صافی  کند ، غم را بَرَد

شیخ   قزوینی   ولی   پیر ِ زمان                       ذکر ِ غم   باشد مدامش بر زبان

نام   یار اما چوبر لب های اوست                     از چنان پیری چنین حُزنی نکوست

آن غم ِ او ، این حلاوت ذکرراست                     ذکر هم   لطفی ز الطاف خداست

منابع منثور:     (موسوی،۱۷۹:۱۳۹۲) و(بندرچی،۱۳۹۲)

مرا   یاد     آمد     اینک   داستانی                     که خواندم   در   کتابی ، درجوانی

که درآن «ناصحی گفتا به مجنون                     که برخود عشق رابستی به افسون

که عاشق لاغراست و زرد ودلتنگ                     تو را تن فربه است وچهره گلرنگ

جوابش   داد   آن   دلداه ی   عشق                     به   گرداب   فنا   افتاده ی عشق

مرا این عاشقی دلکش فتاده است                     محبت با مزاجم خوش فتاده است

چه من درعاشقی چون خاک پستم                       کجا از آب   عشق   آید   شکستم»

 

سید خلیل زرآبادی

از   تبار ِ   عاشقان   سید   خلیل                         قبله   گاه ِ   عارفان   سید   خلیل

مهربان و عالم و   شیرین   کلام                        در صفا   و معرفت   مردی   تمام

او   بُدی   استا دِ   علم   کیمیا                         هم بُدی صاحب نظر در سیمیا

بر سما چون بال و پرها می گشود                         ارض را دریک نگه طی می نمود

او خلیل آسا به مجلس می نشست                        هرچه بت درهرکه بودی میشکست

قبله ی     آمال     ترسایان   بُدی                         عالم   هندی   غلامش   می شدی

(همان:۱۸۲)

 

سیدمرتضی سیدجوادی پژوهی

مردی از مردان ِ نیک روزگار                         مرتضی سید   جوادی بر شمار

بهترین شاگرد شکرنابی ا وست                         آن که بودی آشنای کوی دوست

گر چه   شکرنابی اش   استاد بود                       لیک   خود   استادْ   در اعداد بود

پانزده   گل از درخت جفر چید                       در حساب از وحدتی   برتر پرید

او مسلط   بود   بر علم   حساب                       رسم کردی آن جداول در کتاب

بهر ِ نظم   خاتم و لوح و عدد                         لطف یزدان می نمودی اش مدد

چونکه بودی نکته دان ونکته سنج                         بود چندی وارث آن چهار گنج

بعد از آن   اما اسیر فقر گشت                         زان غباری بر دل وجانش نشست

دل ز   میراث   زرآبادی   برید                         میرزایی   گنج را از وی خرید

گفته   بُد سید جلیلش   این چنین                         که   مرا می باید آن گنج ِ ثمین

میرزایی   گفت     آری ،   سیدا                         ارث ِ والد   نزد فرزندش   روا

لیک خواهی گر چنین میراث را                         بایدش   بر   من   بپردازی   بها

سید   اما   آن   بها   کی   داشتی                         پس دل از ارث   پدر برداشتی

(همان:۳۷)

سیدمحمدعلی موسوی گرمارودی(۱۲۹۳-۱۳۵۷ش)

رو به سوی مُلک ِ گرمارود   کن                           یادی از مرد سخا و جود کن

مرد ِ نیک ِ وادی   علم   و عمل                           بیت ِ نیکویی ز یک   زیبا غزل

آن که فرزند علی ِ مرتضی ست                           سیدی از نسل پاک مصطفی ست

آنکه بُدمستغرق دریـــــای دیـــــــن                           آن علیم وعالم واهـــــــل یقیــــــــن

آنکه پاکی بودی اش درروح وجان                           واژه های   پاک   بودش بر زبان

آنکه بُــداهــــل ادب اهـــل هنــــــر                           خط ِ اومقبول هرصـاحب نظـــــــر

بی گمان داندهرآنکس فاضل اسـت                           کان صفای خط زپاکی دل اســــت

گرچه عمری کیمیا می کــــردی او                          رنگِ مس راچون طلامی کردی او

بودی امابس فقیــــــروتنگدســـــــت                           ازشراب زهدبودی مســـت مســــت

بـــــارهاگفتــــــم که آخر ای پــــدر                           گویدم هرکس که بینــــد در گــــــذر

کیمیـــــــا دانی ومس را زر کنــــی                           کی شودزین چشمه کامی ترکنـــی؟

تابه کی اینگونه بــی زادوفقیــــــــر                           «کـــادَ فقرٌ اَن یـَعی کــُـفـرأ یُبیر»۱

گفت جانت زین سخن آگاه نیســــت                           چون منی خودرهرواین راه نیســت

ازچه روچون طفلکان بی خبـــــــر                           گشتــه ای مشغول رنگ سیم وزر؟

کیمیـــــــایعنی قنـاعــت داشتـــــــن                           عمر ِخـــــوددرراه اوبگذاشتـــــــن

زرچه باشد؟طاعــــت روحانیــــان                           عشقبــــازی باخـــــدا اندرنهــــــان

«زرکه مشغولت کندازگردگـــــــار                           بت بُوَددرخاکش افکن زینهـــــــار»۲

 

منبع منثور:     (موسوی گرمارودی،۱۳۹۲ :۱۰۲-۷۷)

 

معاصران

شیخ هاشم قزوینی

شیخ هاشم هم چو خورشیدی جلی                       پرتو   رویش   به   عالم   منجلی

با صفا ، هشیار ، زیبا خصلتی                         قانع   از   دنیا به   کنج   عزلتی

گفت تاکندی چنین در وصف او                         سه خصیصه بودی اش آن نیکخو

اول آن   که بودی   او از اولیا                        بنده ای مخلص به   درگاه   خدا

دوم آن که اوبه عالم گل نشاند                         خه!چه گلهایی از او بر جای ماند

خیل ِ شاگردان همان گل های او                         بوستان ها مانده   بُد بر جای او

سوم آنکه آل یاسین دوست داشت                          مهر اولاد علی بر دل نگاشت

منبع منثور:       (نوروزی، ۱۳۹۲ : ۳۹۵-۳۷۵)

 

سیدابوالحسن حافظیان

بوالحسن   آن بحر ِ مواج   علوم                         حافظ   اسرار   و اوراد و ختوم

چون که باز آمد ز پاکستان و هند                        از کراچی   و کنارِ   رود سند

شد یکی از خیل ِ شاگردان ِ وی                         او چو جان وموسی اش جانان ِ وی

او خود ازنسل امیر عالم   است                           یادگاری از رسول   خاتم   است

بر اجنّه چون   اشارت   می نمود                        جن ز خود زنّارها را   می گشود

جن بُدی از   خادمان   کوی او                         حلقه در   گوش از خم گیسوی او

لوح ِ محفوظش به نام احمد است                         جمله القاب رسول ِ سرمد است

نام ِ   زیبای   محمدْ ، مصطفی                          داعی ِ حق ،   گنج ایقان ِ خدا

آن منور بارگه ، مولای   کل                           آن شرف جنت که بُد ختم رُسل

گفته شد آن مرد علم   و مرد دین                         شرح آن هر   دو سفر گفتا چنین

«بوالحسن رفته   به ملک ظلمات                         به   هوا   و   هوس ِ آب حیات

کو   سکندر   که   بگوید   هیهات                         می روم   نعره زنان در عرفات»

منبع منثور:     (موسوی مطلق، ۱۳۹۲ :۲۸۰ -۲۶۹)

 

سیدمحمدتقی معصومی اشکوری

اشکور راعالمیِ فرزانـــــــه بــــود                       برزرآبادی چنان پروانه بــــــــــود

در زمان   کودکی   الکن   بُدی                       همره مادر   به   یک بقعه شدی

یکی شبی خوابید در صحن حرم                         تا شفا   دادش   خداوند از کرم

به ! چه زیبا بود رویاهای او                         غرق شبنم ، پرطراوت، مشک بو

آل ِ یاسین بارها در خواب دید                         خدمت یک یک مکرّر می رسید

یک شبی مهر نبوت بوسه داد                         چون که لب برشانه ی احمد نهاد

گفت رویایی بدیدم بس شگفت                         جَدَِ من گویی که بازویم گرفت

پس دری ازروی رحمت برگشود                         رهسپار ِ مجلس   وعظم   نمود

دردل ِدوچوب ویک سنگش نهان                         نام   زیبای   علی ،   شاه ِ جهان

این اثر کشکولی ازدین نبی ست                         نام آن هم نام جد او علی ست

این همان میراث پراسرار ِ اوست                         یک نشان از گنج گوهربار ِاوست

منبع منثور:       (موسوی،۱۳۹۲ :۴۷)

میرزاعلی اکبرمعلم دامغانی

دامغانی ، آن   معلم ،   آن   علیم                        آن که بودی در لطافت چون نسیم

علم همچون ها له ای بر گرد ِ او                         او   معلم   ، عالمی   شاگرد ِ او

مهربانی   بودی اش   نقش جبین                         با   خمینی بود عمری هم نشین

گفته   شد   انگشتر ِ مرد ِ   کبیر                      هدیه ای بودی از آن یار ِ بصیر

هر زمان بر خوان او مهمان شدی                         محو ِ او   پیر جماران می شدی

سائلی   روزی   بپرسیدی   از او                       هیچ کردی صاحب ِخودجست وجو؟

ختمی   آیا   تا کنون بگرفته ای؟                         یوسف   زیبای   زهرا   دیده ای؟

گفت   گیرم   که   بدیدم روی او                         دیدمی آن خال مشکین بوی او

خود نمی پرسد ز من آن نازنین                         که چه خدمت کرده ای درراه دین؟

روی خوبش درپس ِ پرده نکوست                         چشم ِ من کی لایق   دیدار ِاوست

(همان)

شیخ علی اصغروحدتی شکرنابی

هفت وده ازعمر خود در هند بود                         گفتی اما شمس ِ من آن جا نبود

شمس ِ او سید   زرآبادی   بُدی                         عشق   سید شمع ِ راه ِ او شدی

وارث   اسرار   سید   بودی   او                         سینه ی او   کان ِ اسرار ِ مگو

بهره ها بردی زلطفش بی حساب                           هم کُله ، لوح ونگین و آن کتاب

نام او درویش علی شه بُد نخست                         بعدازآن وحدت علی شاهش بگفت

عشق اما چون به روح او فِتاد                         سید آن گه وحدتی نامش   نهاد

صاحب جام جهان بین گشته بود                           گنبد ِ   دوار خنثی   کرده   بود

بودی او   آگه   ز اسرار ِ نبات                          برده ره بر چشمه ی آب حیات

وحدتی بودی ز شِکَر ناب ِ جان                       موسی از اکسیر دادی اش نشان

یک شبی سید به شاگردان خویش                         گفت فردا چون که آ ئیدم به پیش

شرح ِ یک اکسیر خواهم گفت من                       شاخه ای خوشبو بچینم زین چمن

در همان شب برف باریدن گرفت                         آسمان گویی   که زاریدن گرفت

برف ِ سنگین ،رخصت ِ رفتن نداد                       یک به یک یاران زرفتن باز ماند

تخته بستی   زیر   پایش   وحدتی                       تا   شدی مهمان ِ آن   سبط علی

گفتی اش سید   یکی   سّر ِ   مگو                       صاحب   اکسیر برفی   گشتی   او

چون گذشتی هفته ای زین ماجرا                       پر کشیدی سید   آن گه بر سما

وحدتی آگه   شد ی زان   رفتنش                      خود   رساندی   در   کنار مدفنش

اربعینی را   بدان   جا سر نمود                     تا   خدا بال و پر او هم   گشود

یک   ندا   آمد که   شیخا   الصلا                     «گفت ای نادی ِحق اهلأوسهلأمرحبا»

در پی   سیمرغ   در   پرواز شد                      او که   خود اکسیر آدم   ساز   بُد

«مرد می باید   تمام   این   راه را                     جان   فشاندن باید   این   درگاه را

دست باید شست از جان مرد وار                     تا   توان   گفتن که هستی مرد کار

«جان چو بی جانان نیرزد هیچ چیز                       هم چو مردان برفشان جان عزیز»{۱}

منبع منثور:     (نصیری سوادکوهی،۱۳۹۲: ۶۰-۳۴)

باز هم   یاد آمدی   یک   داستان                     خوش بگفت عطار وصف ِ راستان

«یک شبی پروانگان جمع آمدند                       در مضیفی  طالب   شمع   آمدند

جمله می گفتند   : می باید   یکی                       کاو خبر آرد ز مطلوب   اندکی

شد یکی پروانه تا قصری ز دور                       در فضای قصرجست از شمع نور

بازگشت و دفتر خود   باز   کرد                       وصف او بر قدر فهم آغاز کرد

ناقدی که او داشت درمجلس مهی                       گفت او را نیست ازشمع   آگهی

شد یکی دیگر گذشت از نور در                       خویش را بر شمع زد از دور در

پر زنان در پرتو   مطلوب   شد                       شمع غالب گشت و او مغلوب شد

باز گشت او نیز مشتی راز گفت                       از وصال شمع شرحی باز گفت

نیست این گفتا   نشانی ای عزیز                       همچوآن یک کی نشان داری تونیز

دیگری برخاست میشد مست مست                         پای کوبان بر سر ِ آتش   نشست

دست در کش کرد با آتش به هم                         خویشتن گم کرد با او خوش به هم

چون گرفت آتش زسر تا پای او                         سرخ شد چون آتشی اعضای او

ناقد ِ ایشان چو دید او را ز دور                         شمع با خود کرده هم رنگش زنور

گفت این پروانه درکاراست و بس                         کس چه داند؟این خبرداراست وبس

آن که شد هم بی خبر هم بی اثر                       در میان   جمله   او   دارد   خبر

تا نگردی بی خبر از جسم وجان                       کی خبر یابی زجانان یک زمان»

…………..

۱-منطق اطیرعطار

 

فضایل اخلاقی،کرامات،خاطرات ولطایفی ازاصحاب تفکیک       

سخن گفتن کوزۀ سیدعلی زرآبادی ورسوانمودن درویش شیطان صفت

سیدان   مرد ِ   طریق ِ   مصطفی                         نقل   کرد از قول شیخ ِ مجتبی

مرد درویشی   به قزوین آمدی                         بهر ِ تاراج   دل و   دین   آمدی

همچوشیطان مردمان افسون نمود                           سِحْر کرد و جهل ِآنان را فزود

مردی عالم   شیفته   گشتی   بدو                         چون   زبونان بر نشستی نزد او

گفت : درویشا ! غلام     تو   منم                         عشق تو آتش زدی بر خرمنم

من که عمری علم از بر کرده ام                         بی گمان هم چون تویی را بنده ام

یک نظر برروح و جان ما نما                         می رسان   ما را به درگاه خدا

گفت ای عالم سرت پرنخوت است                         روح و جانت پای بند رخوت است

تو کنون باد   غرور از سر بنه                         پس زمام خود به دست ما بده

چون نشینم من به اسبی راهو ار                         تو بگیر افسار آن بی   هیچ عا ر

عزت ِ خود را   فدای   یار کن                         پیش چشم ِمردمان خود خوار کن

والد ِ   سید ِ   زرآبادی   ،   علی                         آن   که   بودی   آفتابی   منجلی

لحظه ی موعود چون از ره رسید                         برق غیرت در دل و جانش جهید

ننگش آمد که آن جهول بی خبر                         بر   زند بر ریشه ی ایمان تبر

گفت ای موسی   بگو خادم   رود                         سوی   بازار و یکی کوزه خَرد

بعد از آن رفتی به   نزد مردمان                         جمع گشته کودک و پیر و جوان

دید درویش است گرم ِگفت و گو                         مرد ِ عالم هم   ذلیل   و عبد ِ او

آن جلال و شوکت درویش دید                           بر دل خود صد هزاران ریش دید

گفتی ا ش ای جاهل شیطان پرست                         زانچه کردی شرمت آیاهیچ هست؟

گمشوای دون خیمه شب بازی مکن                         گنگ شو ، این قصه پردازی مکن

گفتی اش   آن   جاهل ِ پر ادعا                         سیدا خود گم   کن از چشمان ما

چونکه درویش این چنین پاسخ بداد                         سید آن جا کوزه ی خود بر نهاد

بعدازآن برکوزه خطی خوش نوشت                         زد عصا گفتا بگو اعمال ِ زشت

نا گهان   کوزه   تراویدن   گرفت                         صد حکایت گفتی از آن بد سرشت

تشت ِ رسوایی فتادش چون ز بام                         خود گریزان گشتی آن درویش ِ خام

راه قران ، راه عترت روشن است                         قول ِ شیطان آتشی بر خرمن است

هر که   قران   شمع ِ راه ِ او نشد                         در دل   بیراهه ها   ره می سپُرد

«زانکه سرمه ی نیستی درمی کشد                         باده   از تزویر شیطان می چشد»{۱}

او به   قاف معرفت کی می رسد                         چون که دل بر قول شیطان می نهد

منبع منثور: (بندرچی ،۱۳۹۲ : ۲۳-۳۱)

 

شیخ مجتبی قزوینی وشفای سیدجعفرسیدان

سیدان   گفتا   که   شیخ ِ مجتبی                         خود   بُدی درمان ِ جمله   دردها

یک زمان در درس او حاضر بُدم                         غایب از خود ،در نظر ظاهر بُدم

غده ای   بودی   به   پشت گردنم                         نیشتر می زد   به   اعضای   تنم

می نهادم   دست بر گردن همی                         تا که تسکینش   نمایم یک دمی

شیخ فرمودی که برگوقصه چیست؟                         از چه رو در جان تو آرام نیست؟

گفتمش دردی ز من   برده   امان                         بعد از آن فرمودی آن فخر زمان

تو شفا یابی از این   آیت   کنون                        «ام ابرموا   ٱمرا   فانا مبرمون»

خواندی آن آیت ، کشیدی دست را                         بر دمیدی ، درد   را   دادی   شفا

بودی او بی شک مسیحای زمان                         هم شفای دردهای   جسم و جان

منبع منثور:     (خرازی،۱۳۹۱ :۳۰۷)

……….

۱ -دفتردوم مثنوی

کرامت شیخ مجتبی درصحن حرم امام رضا(علیه السلام)

چون ز صحن ِ نور باران ِ رضا                           می گذشتی   شیخ ِ   قزوینی ِ ما

دید پیری را که قران بر گشود                         با صدایی خوش تلاوت می نمود

جاهلی خصمانه سوی وی شتافت                         ضربه ای با پا برآن قران نواخت

گفت با لحنی پر از خشم وعتاب                           که بگو آخرچه دیدی زین کتاب؟

تا به کی قران تلاوت می کنی؟                           گوچه سود ازاین تلاوت می بری؟

چون تمام عمر قران خوانده ای                           خیری آیا هیچ از آن دیده ای؟

آن کتاب از دست ِ آن پیر اوفتا د                           زخمه ای بر روح ِ شیخ ما نهاد

هم به قلب شیخ تیری بر نشست                         روح او ازاین سخن درهم شکست

آیتی   ناگه   به   دل   آمد   فرود                         پس زبان در ذکر آن آیت گشود

درد را درجسم آن بیچاره ریخت                         دردْ گویی بند بند ِ او گسیخت

چون که جاهل طاقت ِدردش نماند                         پس زبان عذر خواهی برگشا د

که پشیما نم از آن چه   کرده ام                         زین خطای خود بسی شرمنده ام

شیخ ِمارا دل برآن عاصی بسوخت                         نورایمان در دل وجان برفروخت

توبه چون کردی جهول ِ تند خو                         باز   دادی   تندرستی   را بدو

منبع منثور:     ( نوروزی،علیرضا،۱۳۹۲: ۳۹۵-۳۷۵)

شیخ علی اکبرالهیان وهمسفری با کولیان

آن الهیان   که   بُد   اهل   نظر                         در رهی با کولیان   شد همسفر

کولیان چنگی به سازی بر زدند                         زخمه ای بر روح پاک ِ او زدند

با   تبسم   لیک   شیخ ِ ما گرفت                         ساز را زان کولیان ِ بد سرشت

با   نوازش دست بر آن ها نهاد                         بعد از آن بر صاحبانش باز داد

گفته شد بار ِ دگر آن قوم   پست                         بی حیا ، بر سازها   بردند دست

سازها   اما خموش و بی   صدا                         گشته مسحورِ دو دست شیخ ِ ما

منبع منثور:     (منصوری،۷۵:۱۳۷۹)

 

رفتن سید زرآبادی وشیخ علی اصغروحدتی شکرنابی به روستا ودرویش شدن شکرنابی

در   دهی   سید   زرآبادی برفت                        با شکرنابی و بر راهی نشست

تا مگر آید جوانمردی به پیش                         آن دورامهمان کند برخوان خویش

می گذشتی مردمان زانجا بسی                         کی سلامی   گفتشان اما   کسی

وحدتی گفتا که ای دانای راز                        چون به هندُستان بُدم عمری دراز

پیش از آن که شمس تابانم شدی                       کسوت ِ درویشی ام در بَر بُدی

رخصتی تا   که بساطی   افکنم                         وصف آل مصطفی را سر دهم

سیدش گفتا: کنون مدحی بخوان                        از   برای   شاه ِ مردان   جهان

وحدتی   مدح   ِ علی   آغاز کرد                         با   تمام ِ دل   نوایی   ساز کرد

آن نوا از دل بُد و بر دل نشست                         اهل ِ آبادی بدان جا جمع گشت

بعد   از آن گفتا جوانمردی کجا                        تا   کند روشن   چراغ ِ بزم ما

کو کریمی تا که مهمانش شویم                         یک دمی بر خوان لطفش سرکنیم

راد   مردی   گفت   مهمان   منید                         پای خود برهردو چشمانم نهید

درسرای خود یکی خوان گستراند                        مقدم ِ آنان   به   دیده   بر نهاد

گفت   سید : ای   شکرنابی   بگو                         یک نشان زان گنج پنهانی بدو

وحدتـــــی گفتــــا کدامیـن گنج را                           آنــکه باشــد در زمیــن یادرسمــا؟

گفت آن گنجی که زیرپای ماست                           برجوانمردان چنین گنجی سزاست

وحدتی دادی نشان آن گنج را                         هدیه ای دادی بدو سنگین بها

گفتی   اما   شرط   دارم با شما                         چون ندیدم   مسجدی در روستا

مسجدی می ساز از بهر   نماز                         یک   حسینیه   به   آبادی   بساز

هم دوازده سال زین قصه گذشت                         وحدتی روزی بدان ده بازگشت

مسجدی آن جا بدیدی چون بهشت                         خواست تا آگه شود از سرنوشت

ره نمودندش به سوی یک   سرا                         در زد و گفتند   او   را   اندرا

گفت بانی را بگوئیدم که کیست                         قصه مسجد کسی داند که چیست؟

گفت آری ، سال هایی پیش ازاین                       سید ودرویش مردی بی   قرین

که یقین سرچشمه ی ایمان بُدند                       در سرای ما شبی مهمان شدند

مسجدی که اینک اندر روستاست                         یادگار ِ لطف ِ مردان ِ   خداست

منبع منثور:     (صفری،محمدوحسین،۱۳۹۲ : ۲۶۸-۲۵۰)

 

حکایت خادم سید موسی

خادمی در خانه ی   سید   بُدی                        روح   پاکش هم چو آیینه شدی

چون بدیدی آنچه را نادیدنی ست                         یا شنیدی هر چه را نشنیدنی ست

گفت سید ! جان ما را سوختی                         صد شرر در دیدگان افروختی

من   ندارم   طاقت   نا دیده ها                          پرده ای بر کش مرا بر دیده ها

سیدش گفتا که خاموش ای پسر                         چون نداری   طاقت سرّ و خبر

تو ز خبازان   بخر نان ای فتا                         برکشان بر گوش و دیده پرده ها

این ز تأثیر ِتنور و نان ِ ما ست                          کین چنین درجان توغوغا بپاست

از حلال این حا ل ها   پیدا شود                         جان و دل ها این چنین شیدا شود

لقمه ی بی شبهه غوغا می کند                         چشم های بسته را وا   می کند

(همان)

سیدمحمدتقی معصومی اشکوری،بردن اسم اعظم وزنده شدن گاو

إشـْکـَوِر را گفته شد درآن زمـــان                       بیوه ای بودی و جمعی طفلکان

گاو آنها مُرد و سرگردان شدند                         گریه ها سرداده و نالان   شدند

از میان   طفلکان   خوش   زبان                        گفت   طفلی با دوچشم خون فشان

سیدا !   روزی ِ ما   گشتی تباه                       رحم   کن   بر این یتیم بی گناه

مویه می کردند آن طفلان ِ خُرد                       مویه هاشان   طاقت ِ   سید   ببرد

سید ِ فرزانـــــه آن مرد ِ رحیــــم                      بر زبان آوردی   آن نام ِ عظیم

ضربه ای با پا برآن لاشه نواخت                       گاو زنده   گشتی وبرپای خاست

آن   خبر سید     زرآبادی   شنید                      گفت وقت ِ مرگ یار ِما رسیـــــــد

او به سی روز دگر مهمان ِ ماست                      بعد ازآن راهی ِ آن دیگر سراست

اسم ِاعظم آن چنان سنگین بها ست                       که براین اعمال کوچک نارواست

سید جوادی ورساندن خبرمرگ اشکوری به وی

مرتضی سید جوادی   نقل   کرد                         چون شنیدم این خبر زان نیک مرد

که رود از إشْکـَوِر آن آشنــــــــا                        آن که بُدنام آشنـــــای کبریــــــــــا

رفتمی آن گه به سویش دل گران                         تا که با او گویم   آن سّر نهان

درب را بگشود و آرامم   نمود                         آن   زبان ِ شکرین را بر گشود

گفت ما خود هم چنان آیینه ایم                         آن  چه را بشنیده ای ، ما دیده ایم

منبع منثور:       (توکل،۱۳۹۲: ۲۱۷-۲۰۸)

تواضع مرحوم الهیان نسبت به امام رضا(علیه السلام)وتصویرقاب شده آیت الله بروجردی(ره)

مجتبی   آن   شیخ ِ نیک   روزگار                         آن که بودی جلوه ای از کردگار

گفت عمری   ساکن   مشهد   بُدم                         میزبان   دایی ام   یک   شب   شدم

آن   الهیان   که   مرد ِ علم   بود                         آن که زنگاراز دل ما می زدود

وقت خواب شیخ چون آنشب رسید                         خواب ناگه از دو چشمانش پرید

گفتم آخر ای صفای روح و جان                         از چه رو خوابت رمید از دیدگان

گفت آن سو ، جلوه گر سلطان ِ ما                         ضامن ِ آهو ، علی موسی الرضا

این طرف در زیر نور ِ ماهتاب                         دیده ام عکس بروجردی به قا ب

نور ِ شه ، شب را چراغان می کند                       عکس ِ آن   عالِم   نمایان   می کند

نه عجب گر این چنین خوابیده ام                       امشبی را   من   بزرگان   دیده ام

شیشه های عُجب را باید شکست                       با تواضع باید این جا بر نشست

منبع منثور: (میرحسینی،۱۳۹۲: ۲۰۶-۱۹۵)

یک رباعی مثنوی

بوالحسن آن عاشق شمس الشموس                        ساختی زیبا ضریح ِ شاه طوس

ناگهان   معمار ِ   خوب ِ   آستان                       وقت نصب ِ آن ضریح ِ زرنشان

یک رباعی برزبان جاری شدش                       آن سخن از غیب بر دل   آمدش

او نه شاعر، نی سخن پرداز بود                        آن رباعی بی گمان یک راز بود

مثنوی شعری است با ابیات ِ فرد                       کی توانم آن   رباعی   نقل کرد

لیک نورانی است چون مشکات او                       مثنوی   زیبا     کند   ابیات ِ   او

«بنهادضریحی ززروسیم به دستور                      برمرقدشاهی که به خورشیددهدنور

«هرکس که ببوسدزسرصدق بگوید                       ای بوالحسن حافظیان سعی تومشکور»

من   سرودم   این   رباعی مثنوی                       چون که بودی از جهانی معنوی

 

زرآبادی وندای شیطانی

آن شبیری مرد دین گفتا چنین                         آدمی را هست شیطان در کمین

هم محمد باقر   آن   مرد   خدا                         نقل   کرد از قول شیخ ِ مجتبی

که   زرآبادی بدان جایی   رسید                         که   همه   نادید نی ها را   بدید

چشم و گوش او به یکباره گشود                         هیچ   دیواری   بدو حایل   نبود

یک   ندا آمد   که سید گوش دار                         آن چه گویم بشنو و درهوش دار

تو رسیدی تا بدان جایی که ما                         بی نیازت دیده ایم از هر دعا

این   نماز آیین ِ نوپایان ما ست                         بی نمازی شیوه ی مردان ماست

این نماز و این وضو می کن رها                         که تو را بی سجده می خواهیم ما

ما تو را چشم جهان بین داده ایم                         سایه ی شیطان ز کویت رانده ایم

سید   اما نیک   زان   آگه   شدی                         که آن ندا ازجانب شیطان بدی

روی دل کردی به درگاه ازصفا                         بیشتر کردی   نماز و روزه را

بعد از آن دیوارها حایل   شدند                         آن عطایا   جملگی   زایل شدند

لیک   آن   مسند   نشین ِ   کبریا                           آن یگانه مالک   ارض   و سما

آن چنان چشم جهان بینش گشود                         که آن عطایا پیش لطفش هیچ بود

منبع منثور:       (خرازی،۱۳۸۵: ۲۶۰)

 

شیخ علی اکبر الهیان وعشق دختر ترسای قزوینی

دختر ِ ترسای   قزوینی   چنان                         رخنه کردی اش میان روح وجان

که   اگر سید   زرآبادی   نبود                         بی گمان آن عشق، ایمان می ربود

سرگذشت شیخ   صنعان داشتی                           مهر ترسا در دل و جان   داشتی

فرق اما هست زین جا تا سما                           بین   آن شیخ و میان ِ شیخ ما

«شیخ صنعان پیرعهد خویش بود                           در کمال ازهرچه گویم بیش بود

شیخ بود او در حرم پنجاه سال                         با مرید ِ چهار صد صاحب کمال

هر مریدی کان او بود ای عجب                         می نیاسود از ریاضت روز وشب

هم عمل هم علم با هم یار داشت                       هم عیان   کشف هم اسرار داشت

قرب پنجه حج به جای آورده بود                       عمره عمری بود تا می کرده بود

خود صلوه وصوم بی حد داشت او                       هیچ   سنت را   فرو نگذاشت   او

پیشوایانی   که   زو   پیش   آمدند                       پیش او از خویش بی خویش آمدند

موی می بشکافت   مرد   معنوی                       در   کرامات   و   مقامات   قوی

هر که   بیماری   و سستی یافتی                       از   دَم ِ   او     تندرستی   یافتی

خلق را فی الجمله درشادی و غم                       مقتدایی   بود   در   عالم   عَلَم»{۱}

یک کرشمه دین او بر باد داد                         داغ ِ ننگی   بر   جبین   او   نهاد

«شیخ ایمان داد و ترسایی خرید                         عافیت بفروخت ، رسوایی خرید»{۲}

شیخ ِ ما اما   جوانی ساده زیست                       «آرزوها بر جوانان عیب نیست»

تا   خدا عشق ِ جوانی می رسد                        عشق پیری سر به رسوایی کشد

گر   نبودی آن   مرید   نیک خو                         بود صنعان هم   چنان بی آبرو

زین طرف هم سید آن مرد خدا                         شیخ را از بند تن   کردی رها

شیخ ِ صنعان را طلب ،آن یار کرد                          شیخ ِ ما را سیدش   بیدار کرد

منبع منثور: (بندرچی،۸۳:۱۳۸۹)

…….

۱-منطق الطیرعطاربااندکی تلخیص وتصرف

۲-همان

 

مجنون شدن شیخ حسین واعظ

مرتضی سید جوادی نقل   کرد                         قصه ی مجنونی ِ آن شیخ ِ فرد

که شبی   بودیم  نزد   آن بصیر                       شیخ واعظ ، وحدتی واین حقیر

میزبان ،   سید   زرآبادی     بُدی                       آن که عشقش شمع راه ما شدی

وحدتی خودرابه خواب آنشب زدی                       خواب اما کی به چشمش آمدی

پس درآن ساعت سراپا گوش گشت                       دل به حرف سید و واعظ ببست

پس شنید ی شیخ گفتا این چنین                         ای که   دانی جمله اسرار زمین

امشب ازدست تومی خواهم برات                         تشنه ام من ، تشنه ی آب حیات

جفر   می خواهم   ز تو آموختن                       من   ندارم   طاقت   این سوختن

سیدش گفت این هوس از سر بنه                       عقل   خود در راه این سودا منه

جَفر   باشد   گرد   بادی   پر   بلا                       مرد   می خواهد ز مردان ِ خدا

«شیرمردی باید این ره را شگرف                       زانک ره دورست دریاژرف ژرف

بسکه خشکی بس که دریابررهست                       تا نپنداری که راهی کوته است

صد هزاران مرد گم گردد مدام                      تا   یکی اسرار بین   گردد تمام»{۱}

آینه ات   دانی ولی غماز نیست                       روح و جانت لایق این راز نیست

واعظ   اما بر طلب اصرار کرد                       جفر دادی پس بدو آن نیک مرد

چون که سید جفر راندی بر زبان                       وحدتی   در خواب گشتی   ناگهان

علم ِ جفر آموختش آن جان ِ جان                       واعظ اما بوی حق نشنید از آن

روز وشب ها غرق گشتی درعدد                       کی   گرفتی هیچ از   قران   مدد

چون دوسال ازاین حکایت برگذشت                       عقل ِ واعظ همچنان شیشه شکست

کسوت ِ دیوانگی   در   بر   نمود                       بر جنونش لحظه لحظه می فزود

عقل را آسان به   دست باد   داد                       گشت مجنون، سربه صحراهانهاد

«تومپندار این سخن ای هیچ کس                       کین خطر آن پیر را بودی و بس

در درون هرکسی هست این خطر                       سر بر آرد چون در آید در سفر»

منبع منثور:     (نصیری سوادکوهی،۱۳۹۲: ۶۰-۳۴)

……………

۱-منطق الطیرعطاربااندکی تصرف وتلخیص

 

مباحثه ی شیخ مجتبی ومغلوب کردن مباحثه کنندگان

آن     صفای     خاطر ِ   آیینه ها                        مجتبی   آن شیخ ِ   قزوینی ِ ما

فاتح ِ میدان ِ   بحث و علم   بود                         کس بدان میدان حریف ِ او نبود

چند روزی شد به قزوین میهمان                         اهل علم و فضل را   شد میزبان

در سخن   دانی بُدی   یکه سوار                       عالمان را   می نمودی   شرمسار

پس زرآبادی در ِ حکمت   گشود                         گوی سبقت را زشیخ ِ ما ربود

ذهن ِ شیخ ناگه شدی لوحی سپید                           نکته ای حتی به ذهنش   نارسید

سیدش گفتا پس   آنگه شیخ ِ من                           یکه تازی گرچه درمُلک ِ سخن

لیک   اینان   جمله   یاران ِ توأند                           از دل و جان دوستداران ِ توأند

عالمان ِ نیک ِ این   شهر و دیار                         پرزنان بر گرد ِ تو پروانه وار

یک دمی با پرتو رویت خوشند                           لحظه ای ازعطر ِ خوبت مَدْهشند

حیف باشد با محبّان این چنین                           هم   بریزی آبروشان بر زمین

شیخ ِمن برکار خود اندیشه کن                           با   محبّان مهربانی   پیشه کن

«ای برادر موضع نا کشته باش                           کاغذ ِ اسپید   نا بنوشته باش»

منبع : (سخنرانی آقای صدوقی سها،همایش بزرگداشت سیدزرآبادی،ارشادقزوین،۱۳۹۲)

 

قصۀ سیدحسین قریشی ومولاحسن شعبانکردی

دفتری   دیگر   بدین جا باز کن                          قصه ی سید   حسین آغاز   کن

بحث شعبان کردی وسید نکوست                           لطف صدفصل بهاران اندراوست

گفته شد   در بزم   مردان ِ خدا                           آمدی   درویش مردی بی نــــــوا

بعد از آن درویش دفتر را گشود                         بوتراب   آن شاه ِ عالم را ستود

عاقبت اندیش کی بود آن جوان                         خوش نمودی وصف آن جان جهان

عاشقان چون وصف جانان میکنند                         عالمی را   نور باران می کنند

شیخ گفتا   ای   تو درویش ِ علی                         کی چنین بوده است آن یار ِ نبی

بس کن ای غالی دمی خاموش باش                       این گزاف ازسربنه ،عاصی مباش

سید   اما   گفت   ای آرام ِ   جان                         من شوم قربان ِ آن   کام و زبان

مدح ِ   مولایم   چه زیبا می کنی                        شادمان جان و دل ما می کنی

بیشتر کن مدح   آن مولای دین                         وصف کن آن دلربای مه جبین

روبه جمع ِ حاضران کردی سپس                         گفتی ای بازار ِ گان ِ خوش نفس

مدح ِ مولایم   علی   را واخرید                        خلعتی بر دوش درویش افکنید

شیخ مولا چون چنین چیزی بدید                         چون سپندی   بر سر آتش جهید

گفت سید گوئیا افسون شده است                         بندخواهدبی گمان مجنون شده است

سید آن   گه   گفت نیکو بنگرید                        خر   شده   آخوند ، افسار آورید

من ندانم این تعصب ازکجاســــت!                         لیک دانم مرتضی زان نارضاسـت

«ای پسرتوبی نشانـــی ازعلــــــی                         عین ویـــــا ولام دانی ازعلـــــی»

اوامام مهربانــــی های ماســــــت                          وارث ِ علـــــــم ِتمـام انبیاســــــت

«توچه مردصدق وعلم حیــــدری                         مردنفـسـی هرنفـَـس کافرتـــــری

نفس ِکافررابکش مومن ببـــــــاش                         چون بکشتی نفس راایمن ببــاش»

 

 

 

مأخذسروده ی فوق،لطیفه ای منثوراست که دکترمحمدرضابندرچی ازصفحه ی۷۲۴ جلددوم مینودرنقل کرده است.

سیدجوادی،جذب شیطان وخنده ی زرآبادی

گفته   شد سید جوادی ، مرتضی                         آن که بُد   مکتب ِ نشین اولیا

گفت با سید که   ای جانان ِ من                         هیچ دانی قصه ی شیطان و من

با دعایی جذب ِ آن ملعون کنم                         جذب ِ شیطان بی چرا و چون کنم

خنده ای کرد و بگفتا یار ِ من                         خنده می آید مرا از این سخن

تو ندانی دفع ِ شیطان بهتر است                         چون غزال ازاورمیدن خوشترست

منبع منثور:     (نصیری سوادکوهی،۱۳۹۲: ۶۰-۳۴)

……….

۱-دفتردوم مثنوی معنوی

 

شیخ قزوینی مصداق بارزحدیث مسیح وحواریون

سیـدان آن مهربـانْ سبــط ِنبــی                           نـام ِاوهم نـــام ِ عبــاس ِ علــی

این چنین گفتــا که شیخ ِمجتبی                           بـودمــردی عالــم وبـی ادعـــا

می شدی ازروی خوب ِاوعیان                           قصه ی عیسی وآن حواریــــان

که حواریون به گِرد ِیارخویش                           محـوگیسوی مه ودلــدارخویش

جملگـی گفتنـد:ای روح خــدا!                           منْ نُجالس؟ پاسخی برگوبه ما

پس مسیحـــاپاسخی نیکـــوبداد                           دربی ازرحمت برآنان برگشاد

گفت:باآن کس که اومردِخداست                         همنشینی باچنین مردی سزاست

آن که اوعلـم وعمـل درکارکرد                          روح وجان مؤمنــان بیـدارکرد

«می توان بااوبه علییـن رسیــد                         تا دل ِگلدستـه های دین رسیـد»

شیـخ ِمــا بودی همــان مرد ِنکو                                 که مسیحــاصدنشان گفتـی ازاو

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۱۳۰)

عـلـــم ِ قــُرانی شیخ قزوینی

شیخ ِ قزوینی بفرمودایــــــن کلام                           که رباخواری بُوَدفعلی حــــــرام

گرچه می بینم احادیثـی خطــــــا                           که نمـــــاید راه ِترویـج ِربــــــــا

لیک قران گفت : آن هرگزمبــــا د                          آتشی ســـــوزان خدایش وعده داد

پس محمد ، آن حکیمی را اخـــــا                           باخمینی گفت حکــــــم ِ مجتبــــی

این چنین گفتــا ولی مرد ِکبیــــــر                           که ندیدم ایـن فتــــاوا رانظیـــــر!

لیک دانم هست درقران مفــــــــر                           شیخ ِقزوینی چراگفت این نظر؟

گفتی ای پیرِجمـاران شیخ گفـت                             آتـش ِ فعل ِربا نتـــوان نهفـــــت

بی خداچون دانــَدآن راه ِگریــــز                           بی گمان درکف بگیردتیغ ِ تیــــز

آن احادیث خطا گیرد به دســـت                             ازگنه گویدچنین بتـْوان که رست

هم زشـــــرع ِدین بدوزدیک کلاه                           برگذاردبرسراهــــــــل ِگنـــــــاه

آب چشمه می توان بابیل بســــت                           سیلْ چون شدجمله سدها راشکست

پس خمینی غرق درحیرت شـدی                           کـــان سخن سرتابه پاحکمت بُـدی

گفت بایداندکـی اندیشـــــه کــــرد                           شــاخه رابنهادوفکرریشــــــه کـرد

بعدهــــا دیدندآن روح ِ خـــــــــدا                           صحّه بنهــــادی به حرف شیخ ِما

یعنی ازفتـــــوای خودبرگشته بود                           دررسالـــــــه قول ِشیخ آورده بود

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۱۶۲)

ساده زیستی شیخ قزوینی

سیـــــدان آن وارث ِ خیرالأنـــــام                           برتــرین شاگرد ِآن شیخ ِ همـــــام

گفت:بودی شیخ ِقزوین ساده زیست                         برتــرازگنج ِقناعت هیچ نیســـــــت

بُـدبه زهد وپارسایی بی نظیـــــــــر                         داشتی اوخانـــه ای تنگ وحقیـــــر

گنج هابودش ولی بُد تنگ دســـــت                       شیخ هرگزدل دراین دنیـا نبســـــت

گوشه ای ازسـقف خانـه شد خراب                         شـــدبه شب پیدا مَه وروزْ آفتــــاب

پس ستونی زیرآن کردندراســـــــت                         آن خرابی شدمرمّت ،بیم خاســـــت

یک تـن از یاران ِ شیخ ِ مجتبــــــی                          که بُــدی بازاری یـــــی نـامْ آشنـــــا

گفت:‌‌می خواهم اجازت این زمـان                           کین ستون بردارمی ازاین میـــان

شیخ پرسیدی : که محکمترشــــود؟                         یاکه نه،زیباترو بهتـــــــرشــــــود؟

گفت:شیخا!زین ستونْ محکمْ بناست                         درمیــــان ِخانه اما بَد نماســــــــت

شیخ فرمودی:همین ماراخوش ست                         جلوه ی دنیابه چشمم ناخوش ســت

مال ِدنیالاشه ای بدرنگ وبوســـت                         خواستارش کرکسان ِ زشت خوست

جیفـــــه ی دنیا به آنان واگــــــــذار                         شیــــــــخ بگذار ورضای ِکردگـــار

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۴)

امانت داری شیخ قزوینی

سیـــدان گفتا که آن دانـــــــــای راز                         شیخ قزوینــــــی،فقیــه ِسرفــــــراز

گفت:طا لب بودمی من سالــــــــها                           نسخه ی جَفـْری بُدی مطلوب ِمـــا

پانزده ســال ِ پیاپــی گشتمــــــــــی                         تاکه آن درروستایــــــی دیدمــــــی

صاحبِ آن نسخه چون بشناختــــــم                         یک شبی آن راامانت خواستـــــــــم

جدولش راآزمـودم من نخســــــــت                         پاسخی آمــدمرانیــک ودرســــــــت

هم به استنساخْ آن شب شدسحــــــر                         پس سحرگه هاتفی گفت:ای پســـر!

این بُدی رسم امانــــت داشتـــــــن؟                         ظّـن ِنیکورابه حرمـــــت داشتـــن؟

فرق دزدی وخیانــــت چیستــــــی؟                         بی گمان فرقی دراین دونیستـــــی

مردِ دین همواره می باشدامیـــــــن                         کی خیانت خیزدازمردان ِ دیــــــن

خیزواین وسواس ِخودراچاره کــن                          رونوشت ِخویشتن راپاره کـــــــن

چون شنیدم آن نداازعمق ِ جـــــان                           پاره کردم نسخه ی خودآن زمــان

صبح گفتم مرد ِصاحب نسخـه را                           که خریــدارم کنـون ای آشنـــــــا

اینک ای دارنده ی ایمــان وهـوش                           یابهـــابستان وآن رامی فــــــروش

یـااجازت ده مرابررونـوشـــــــت                           ای کــه هستی عالمی نیکوسرشت

گفت:شیخا!ختم کن این ماجـــــرا                             مـــن نه بفروشم ، نه دانم این روا

نسخه برداری ازآن هم شدحـرام                             آنچــه بایدگفت، گفتم ، والســـــلام

مجتبی آن عالم ِ حکمت شنـــــاس                             گفــت:گفتم پس خدارامن سپــــاس

که نیالودم دل وجان برگنــــــــاه                             دیــــن وایمانم نگشتی زان تبــــــاه

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۰)

سخت گیری شیخ قزوینی درامر تدریس ومهربانی بااهل بیت خویش

سیـــــدان فرموددروقت ِشبیــــب                           درس می گفتی به منزلْ آن حبیب

مجتبی آن نکته دان ِ نیک مـــرد                             ازمشاعـــــرْمطلبی تقریــــرکـرد

پس زبان درنقدآن مطلب گشـــود                           درس می گفتی ونقدش می نمـود

من ولی اشـــکال می کردم برآن                             بامن آن طلاب ِدیگرهم زبـــــان

بنده چون اشکال ِخودتکرارکـرد                            شیخ هم برنقدخوداصـــرارکـرد

پس کلاس ِدرس بامن دم گرفت                             یک صدا گفتند :ای نیکوسرشت!

لطف می کن ردِّ این اشکـال کن                             یاکه نقد ِخویش راابطــــــال کن

درمیان آن همه جوش وخروش                              شیخ فرمودی:فراداریدگـــــوش

گرنشداشکالتــــان رفـع ورجوع                               سرفرودآرم من ایندم ازخضوع

پس زســربردارم این عمامـه را                             پاره دفتر، بشکنـم این خامــه را

غرقه شددردرسْ آن جان ِجهـان                            ناگهان دربازشد درآن زمــــــان

پنج ســالـــه دختـــــــری آمدزدر                             برنشستــــی روی زانـوی ِ پـــدر

شیِخ بودی غرق ِبحث وگفتــگو                             دخترک چیزی طلب میــکردازاو

چون بدیدم طفل آنسان طالبــست                              شیخ ِ مارانیزصفـــراغا لبـــــست

پس گمان بردم که باخشم وعتاب                             گوش ِکودک رابپیچانَد به تـــــاب

کار ِشیــــــخ اماچوباکـودک فتــاد                             هم زبـــان ِ کودکـــی رابرگشــــاد

مهربـانـــــانه گرفتـــی دربَــــَرش                             دستِ مهرخودکشیدی برســــرش

با نـوازش طفل را بیرون ببـُـــرد                             پس به اهل ِاندرونی اش ســـــپرد

بازگشتی بحث راازسرگرفــــــت                               جمله شاگردان زحالش درشگفت

کان همه مردانگی درکـار ِمـــــا!                               این همه مهروعطوفت درســــرا!

شیخ ِ قزوین حرف برکرسی نشاند                             کمترین شبهه به دلهامان نمانــــــد

لیک درسی نیک تــــــــرآن روزداد                             درســـــــی ازاخلاق بریاران بداد

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۵)

جود وسخـــــای شیخ قزوینی

داشتی شاگردی آن شیخ ِ همـــــام                           شیخ ِ قزوینی که بُد مردی تمــام

آمد وگفتـــاکه دستــم تنــگ گشت                           فقـر چون بومی به بامم برنشست

اهل ِ بیتـــــم دردمنــد وبـــی نــوا                           کـی پشیـــــزی دارم ازبـهـــر ِدوا

دست ِشیخ ماهم آنگه تنـگ بــــود                           مال ِدنیــاهیـچ دردستــش نـبـــود

لیک فرمــود آن مه ِروشنْ بَصَـــر                            خیـــــزوفـرش خانه ی مارا ببـــر

ما به جایش بوریـــا می افکنیـــــم                             چندروزی هم چنین برسربریــــم

فرق بین بوریـــــا وفرش چیست؟                           چونکه دل دربندفرش وعرش نیست

ویااین طورگفته شود(انتخاب باشماست).

مــابـه جـای فـرش گونــی افکنیــم                           یـک زمانــی هـم چنین برسـربریم

زیرپای ماچه گــونی وچه فـرش                         هست یکسان پیش چشمم فرش وعرش

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۶)

خـُـلــق ِ نیکـــــوی شیخ قزوینی

شیخ ِ ماروزی به گوهرشادبــود                                   پــس به ردِّ فلسفــه بحثــی نمـود

فیلسوفـی بـُد زقـُـم اوراحریـــف                                   شیخ گفتی نکته هایی بس ظریف

فیلسوف ِ شهرقم مغلــوب گشـت                                   گــَردِغم برروح وجان اونشست

چون مُشَّرف شدبه پابوس ِرضا                           فلسفـــی دیدی بدانـجا شیخ ِ ما

روی خودازشیخ بگرفت آن پسر                         پشــت کردی، رفت ازراه ِ دگر

شیـخ ِقزوینی قـَـدمْ بنهــادْ پیــش                           پس بروی اوگشودآغوش ِخویش

گفتی: ای جان ِ برادر!ازچـه رو                         سردگشتی ازپی ِ آن گفت وگــو؟

این همه قهروتعصـب چیستــی؟                           هیـچ کینـــه دردل ِمـــا نیســـتی

«به که مابایکدگرباشیم دوســت                           پارگی خُرْداست وامید ِرُفوســت

یکدل أر گردیـم وبـاهم مِهْربــان                         این شـکایـت ها نـیاید درمیـان»۱

گرچه حق باشیخ ِ مابودآن زمان                         لطف هاکردی ولی آن جان ِ جان

کاردانـــانْ کارْاینســان می کنـند                         تکیه براخلاق وایمــان می کنـند

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۳)

……………

  1. دیوان پروین اعتصامی

شیخ قزوینی وآگاهـــی ازضمیر

آن محبـــی آن محّــب ِ شیـخ ِ مـا                           گفت بــودم دررهــــی بـامجتبــی

ازبهائـیان کسی آمـــدبـــه پیـــش                          روح شیخ ِ ماازاوگشتی پَــریِِــش

شیخ هرگـز آن جوان نادیـده بود                           یاکه وصفـش ازکسی نشنیده بود

روحـش امابـودبــااوبـس غریـب                           دامـن ازاوبرکشیـدی آن حبیــب

بعدازآن فرمود: اوبودی جهـــود                          گرچه درظاهرمسلمان می نمود

یابهــایی مَسْــلَـک آمد بی گــما ن                           زیـن دودیــدم دروجــوداونشــان

دردلم آمــد زنــم سنـگ ِ مَحَـــک                           تــامگرازظنّ ِخــودافـتـدبه شــک

عرض کردم : ای مرادوپـیر ِما!                            اومســلمـان زاده ای بـود آشنــا

گفت: نی،من روح اورا دیدمــی                           کوبه ظلمت غرقه بودی هردَمی

صــدنشـــان ازکفــردراودیده ام                           زین سبب اورابهـایی خوانده ام

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۷۴)

شیخ قزوینی وخبر دادن ازآینـــده محمدرضاحکیمی

آن حکیمـــی مـرد ِنیــک وپـرهنــر                         آن علیـــم وعالــم وعــالی گهــــر

گفت روزی شیخ فرمود:ای پسر!                         چون کنم درروی خوبت یک نظر

گرچه می بینــم حکیمی سـرفـراز                        برجبینت لیک می بینــم سه راز

فاش بینـــم یک جهــان دلــدادگـی                           مـی گــذاری عمـــردرآوارگـــی

نیســتی بـرسـرتـورا عمامــه ای                           بی عبـایت دیـده ام درجامــه ای

همســـری درطالـــع ِتـو نیـستـی                          توبه تنهایی به پیری می رســی

چون ندانستم چه فرمودآن زمان                           پس گمان بردم که بُدسَبْقُ الِسان

سالـــها بگذشــت دانســتم کـه او                         سـرنوشـتم گفـت با من روبـــرو

تــاچنیــن روزی نیـفـتــدمرد را                          کِیْ بدانـدحرف ِصاحبْ درد را

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۷۳)

بصیرت وهشیاری شیخ قزوینی

بودشخصی نام ِ اوشمس الهدی                           بـودی ازباطلْ هـزارش ادعــا

جاهلـی کـزنوردَم می زدمـُـدام                             می شدی گمره ازاومردان ِخام

چون دعایی راقرائت می نـمود                           وا‍ژه ای ازنـوربرآن می فـزود

شیــخ دانستی که اوابلیس خوست                           رهروتلبیـــس ِابلـیسان هم اوست

پس بفرمودی که ای رهزن خموش                       گنگ شوگنـدم نمـای ِ جوفـروش

«دیوت ازره بُردولاحولیت نیست                        ازمسلمانـی بجـز قولیـتْ نیست»۱

توچه میدانی که آن نورازکجاست                         نورکــی بازیچــه ی اهل ریاسـت

نیستـی نـور ِتوجزسالوس ورنـگ                         زیــن مسلمانــی بباید داشت ننگ

گــرکــه بحــرِنــوربنــمایـم تــورا                         کورگردی ای همــه رنگ وریــا

درحــراگشتــی محمــدغـرق ِ نور                         دیــدموســی نـوردروادی ِ طـــور

نــوررایـوســف بـه قعـرچـاه دیـد                         یونس اندربطن ِ ماهـی اش بـدیـد

چون که کشتی رابه دریاها بِرانْد                         نـوح راآن نـوربرسـاحـل رسانــد

نـــوریـعنــی آن گلستــان ِ خلیــل                         نــوریـعنـی لطف آن حــی جلیــل

نورِمطلق دروجود ِمرتضی ست                         وارث ِآن مهـدی مـوعود ماســت

توچـــه دانــی منجی ِما کیســتی!                         چـون که دربندنگـاهــش نیستــی

الـغـرض ! آن شیـخ ِ قزوینـی ما                         همــره یــاران پـــاک وبــی ریـــا

تنگ کردی عرصه برآن بی خبر                         کارِ آن مردم فریــبْ آمدبــه ســر

زان دیار،آشفتــه ورسـوا گریخـت                         آن که برمنبرجماعت می فریفـت

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۲)

……

  1. منطق الطیرعطار

 

بارش باران درفردوس به برکت نمازباران ِشیخ قزوینی

گفتــه شــدفردوس شهـرِمؤمنـان                          شــداسیـر ِخشکسـالـی یـک زمـان

پس خلایق والـه وحیـران شدنــد                           دسـت بـردامــان ِشیــخ ِمـاشدنــد

جملگـی گفتنـد:ای نیکـــوصفــت!                           مجتبی،ای کان ِ علــم ومعرفـــت!

آسمان بربـاغ وبستــان شدبخیــل                          خشک گشتی چشمه وزرع ونخیل

قطــره ای ازابـرهـا نـامـَدْ فــرود                           خفته خاک ازتشنگی ومـرده رود

دشت هـاخشکیده شد،صحراکویـر                           پس نمازی کن توای شیخ ِبصیر

شیــخ گفتــا: خـلوتــی بـایــد نمـود                           تاسه روزازروزه لب نتْوان گشود

بعدازآن مـاروبه صحـرامی نهیــم                           حاجت ِخودنـزد ِجانـان می بریــم

چون سه روزازآن حکایت برگذشت                       گـِرد ِ اوپیــروجــوانانْ جمـع گشت

شیــخ ِ قزوینــی به صحرا رونها د                         ازپــی اش آن مــردم ِ نیکــونهـــا د

قـامتـــی بستــی بــه درگــاه خــــدا                         ازدل وازجــان نـمــازی شــــد ادا

بـــاخــداگفتــی پس آن شیخ ِ عزیز                         بــارالــها ! آبـــروی ِ مــا مــریــز

آن جمــاعـت کــرده بــراو اقـتــدا                         بـرفلـک افراشـتــــه دســـت ِدعـــا

ازخلـوص ِ شیـخْ بـاران درگرفت                         نهـرهــا جـاری شدن ازسرگرفت

آسمان چون خنده کردی برزمیـن                         شهرگشتی همـچوفردوس ِ بـریـن

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۷۳)

 

عنایت خداوندبه شیخ قزوینی درهنگام تنگدستی او

شیـخ ِقزوینــی بفــرمــودی:شبــی                           سفره ام ازنان ِشب بــودی تهـــی

بــودمــا را دوستــی گـردن فـراز                           کــــو بُــدی ازمــال ِ دنیابی نیــاز

دردلم آمــدکه بهــرِ قـُـوت ِ شـــام                           زوستــانــم چنــد سـکه رابــه وام

هاتـفی گفتـا:که شیــخا! شــرم دار                           دســت ِخـودازدامـن ِمـا بــرمــدار

«ما نمی گوییم این در را مـــزن                          چون زدی این در،درِ دیگرمزن»۱

تکیه کن برما وهـیچت غـم مبـا د                           آنچه خواهی ،ما تـوراخواهیم داد

«میهمان ِماست هرکس بینواست                           آشناباماست چون بی آشناســت»۲

تکیه کــردم پـس به الطاف ِ خــدا                            بـا تـهـی دســتـی برفـتـم بـرسـرا

مادرم گفت ای پسرمحزون مباش                           زین تهی دستی چنین دلخون مباش

همسـرت خوابیدی وچیزی نگفت                           مرحبــا بایـد چنـین زن رابگـفـت

مابسـی شبـها بدینســان دیـده ایــم                           نان ِشـب نـاخـورده وخوابـیده ایم

پس من ومادردراین گفـت وشنیـد                           که صدای دربه گوش ِمــا رسیــد

درچـوبگشــودم کسی ازپـشت ِ در                           گفت:برگیرآنچه خواهی ای پسر!

خواســـتم تــاکــه بــدانـم کیستـی؟                           چــون نظــرکردم بـدیــدم نیستـی

کیسه ای دردست من بنهاده بــود                           آنچــه دردل بـــود آنــم داده بــود

دست ِغیب آن شب برآمدزآستیـن                           عـزت ِمـا راخــریـدی درزمیــن

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۹)

۱و۲دیوان پروین اعتصامی

 

عنایت علی بن موسی الرضا(علیه السلام) وشفای شیخ قزوینی به برکت دعای محبّان

سیـدان آن عالم ِ دیـــــن مبیـــــــــن                         گفت روزی شیخ فرموداین چنیـــن

چندروزی جسـم ِمــــا بیمـارشـــــد                         شـداسیرتب ، ضعیف وزارشـــــــد

آشنایــــــــانْ بهر ِدیـــدارآمدنـــــــد                         نزدِ ماباچشـم خونبــــــارآمدنـــــــــد

دردلم آمدکه استغفـــــــــارکــــــــــن                         توبه ای بردرگــــــه آن یارکــــــــن

ذکرتوبه گشت جاری برزبــــــــــان                         توبه کردم من زپیــــــداونهــــــــــان

هاتفی گفتـــــــاکه مقبول اوفـْتــــــا د                         گوئیـــــــااین لحظــه ازمادربــــــزاد

آن ندابرگوش جانــــم چون رسیــــد                          صدهزاران گل به جانــم بردمیــــــد

گفتمی بایاری ازیاران ِ خویــــــــش                           که اندرآن ساعت مرابودی به پیــش

رو دو رکعت عشق مـی آوربه جــا                           درشبستان ِعلی موسـی الرضــــــــا

عرض می کن:ای طبیب ِعاشقـــان!                           مجتبی ازرنج ومحنـت وا رَهـــــان

یعنـــــی اورانزدِ آن جانــان ببـــــر                           چون نباشدازگنـــــه دیگـــراثـــــــر

آن حبیب ازخانه ی ماچون برفــت                             ساعتی دررنج وبیماری گذشــــــت

پس نـــدا آمـــــد:پذیرفتیــــــم بـــــاز                           ازمحبّــــــــان ِ تواین رازونیـــــــاز

ناگهان دردازوجودم رخت بســــت                             جسم ِمن ازرنج بیماری برســـــت

پس به گرمابه شدم درآن زمــــــان                              تندرستـی دروجودم شدعیـــــــــان

چون که بازآمد رفیق ِ نیکخــــــــو                               ما وَقَــَــــعْ رابـــــازپرسیــــدم ازاو

گفت:جانا !هرکه دیدم درحــــــرم                               گفتمی بااوکه ای صاحب کــــرم!

سختْ بیماراست شیخ ِ مجـتبـــــی                               یک دوگانـــــه بهر ِ اومی کــن ادا

شدروان ازهرطرف تیردعــــــــا                                 هم دعاشان شیخ رادادی شفـــــــا

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۷۰)

 

رهایی ازگرفتاری درسفر به برکت دعای شیخ قزوینی

شیخ ِ قزوین داشتی یاری شفیق                           عزم کعبه چون نمودی آن رفیق

رفتـی وکردی وداع با شیخ ِ ما                           گفـت ذکـری برمن آموزای فتا

تـا اگـردرمــانـده گشتــم درسفر                           ذکرِحـق مـا را رهانَد ازخطــر

شـیخ ذکــری را بـدوآمـوختـــی                           یـک چراغ اندردلـش افروختــی

حج به جای آوردی آن مردِخـدا                           بـاتمــام ِ دل، نـه از روی ِریــا

پس گـذرنامه به مکه گـُـم نمــود                           وحشـتـی اورابـه دل آمـد فـرود

شدپریشان خاطروآشفتــه حــا ل                           می کشیدش هرطرف فکروخیا ل

طی نمودی کوچه هارابی قــرار                           گه برفتـی ازیمیــن گـه ازیســا ر

ناگهان یــادآمـدش آن ذکــر ِشیخ                           لحظه ای چونکه نمودی فکرشیخ

گرچه آشفتــه بُـدی آن دم ولیــک                           برزبان جاری شدش آن ذکرِنیک

ناگهـان برشاهراهی خود بــدیــد                           پـس مسافرخانــه ای گشتی پدیـد

رفتی ودیدی که بُدیک پیشخــوان                           چنــدمـدرک بــرنهـــاده روی ِآن

دســت بــرد واولیــن بـرداشتــی                           عکس ونام خویشتـن بشنــاختــی

چون برون آمدازآن جای عجیب                           دیدآنجا رامکانــی بــس غریــب

حیرتی برروح وجان اونشســت                             پُرس پُرسان راه ِ رفته بازگشت

شکــرگفتـی پس خــداونــد ِکریــم                           رهنمـای بیــدلان ، حـّـی ِعلـیــم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۷۱)

 

پرسش وپاسخ شیخ قزوینی وشاگردانش پیرامون بحث خلع بدن

شیخ ِقزوینی به درس خویش بود                         درســی ازاخـلاق واگــومی نمـود

بحـث ِ روح وخلع ِتن بُــد درمیان                         ازمیــان ِ جمـع شاگــردی جــوان

گفت:شیخا!انسلاخ روح چیسـت؟                           آن مگرچیزی شبیه مرگ نیست؟

روح چون برخیزدازاین جسم وتن                         گـــوچـگـونـه بـازگــرددبـربــدن؟

شیخ فـرمـودی : کـه روح ِ آدمــی                         کی بُـدی دربنـدِ تــن حتــی دمــی

روح راماخـودبه زندان کرده ایـم                         با رذایل دست وپـایـش بستـه ایـم

اوولـی دربنــــد ِتـــن آرام نیســت                         سرکشست ولحظه ای هم رام نیست

چیستی تن؟مشت ِ خاکی تیره روز                         نورقران باشــدش ظلمــت فــروز

هرکـه دل بـرنــورقــران برنهــاد                         روح ِخـود ازبنـد ِزندان وارَهـانْد

خلع تن هم کارِ مـردان ِ خداســـت                         کارِ مردان ِ پرازصدق وصفاسـت

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور:(عربشاهی،۱۳۹۴:ص۶۱)

 

پرسش شیخ مجتبی قزوینی وپاسخ شیخ علی اکبرالهیان به او

مجتبـی آن شیخ ِ پـاک وراستیـــــن                         جامع ِعلـم ومــراد ِاهـل ِدیــــــــن

روزی اندرمحضراستـادِخویــــش                           برگشادی مصحف حق رابه پیـش

آن الهیان که چون ابــر ِبهــــــــار                           پرزگل می شدازاوهرشــوره زار

ازسبــأ چون آیت ده رابخوانـــــــد                         پـس الهیـــان در ِمعنـــــا گشــــــاد

مجتبی گفت:ای بدل مهرت فزون!                         پیر ِمن ،ای شیخ ِصافی انــدرون!

قصه ی داودوآهـن خوانــــــــده ام                         لـکن اندرمعنی اش درمانـــــــده ام

آتشی بایدکه آهن تفتـه کـــــــــــرد                         آن نبـی بی کوره وآتش چه کرد؟!

گرچه آن نکته بدانستـی نکــــــــــو                         هـم کرامت خواستی بینــــــــدازاو

یک مسین سینی به نزد ِشیخ بــــود                       پس الهیـــــــــان نظربرآن نمــــود

نرم نرمک دست برسینی کشیـــــــد                         سینی مس رابه آسانی بُریــــــــــد

شیخ ِماگرچه قوی پنجه نبـــــــــود                         پاره آن سینی چوکاغذمی نمــــود

بعدازآن فرمودی آن نیکوتبـــــــــار                        آنچه دیدی،هست لطف ِکردگــــــار

چونکه حق برچون منی رحمت کند                         بانبی ِ خودچه ســـــودامی کنــــد!

آنچه ماکردیم کار ِاولیاســــــــــــت                         معجزه اما نشـــان ِانبیاســــــــــــت

«جان ِداودازشعاعش گرم شــــــــد                         آهن اندردستبــــافش نرم شـــــــــد»

حضرت داوداگرآهـــن بتافـــــــــت                       نه عَجَبْ!چون دست حق آهن گداخت

توصیه ی مرحوم الهیان به فروتنی

نقل کردی عالمــــی نـامْ آشنـــــــــا                        که زمانی بود شیخْ استــــاد ِ مـــــا

آن الهیان که بُدمردی بصیــــــــــر                       آن که بُدصاحب دلی روشن ضمیر

جمع گشتی چندیار ِ هم زبـــــــــان                       گرد ِآن شیخ عزیــــزومهربــــــان

جملگی گفتند :ای شیـــخ ِنکـــــــــو                       درسی ازاخلاق بریـاران بگـــــــو

شیخ معراج السعاده برگشـــــــــا د                       عاشقانه دل به تدریسـش نهـــــــا د

من چوپروانه به گـــــــرد ِروی او                       محوگفتــــــار ِمه آیینــــــه خـــــــو

تاکه روزی عزم گرمابه نمــــــود                         جمله اسبابش میان ِبقچـه بـــــــود

بقچه ی خودرابه دست من بـــدا د                         پس قدم درراه گرمابــــه نهــــــا د

دردلم گفتم که چون گردم عیــان؟                       بقچه درکف پیش چشم مردمـــان!

بقچه ی شیخ آبروی من بَــــــــرَد                         شـرمساری برجبین من نَـهـَـــــــد

شیخ گویی خودندانداین زمـــــــان                         من فلان ِ بن فلان ِ بن فـــــــــلان!

برزبان لیکن نیاوردم سخــــــــــن                        تامبادْ آزرده گرددشیخ ِ مــــــــــن

لکن اونجوای ماودل شنیــــــــــــد                         آه ِسردی ناگهان ازدل کشیـــــــــد

گفت:ای جان!ردشدی زین آزمون                         چون بدیدم حاصل ِ درسم کنــون

نیک دانستم که دراین گیـــــــرودار                        تخم افکندم میان شــــــــــــوره زار

خودپرسـتی چون که بودت راهبـر                         درس وبحث ِ شیخ بودی بی ثمــر

دردلم بودی برافروزم چــــــــراغ                         هســــت اماباد ِعُجْبَت دردمـــــاغ

زانهمه بحث وکلاس آخرچه سود؟                         چون غرورت همچنان برجای بود

«دربهاران کی شودسرسبزسنگ                           خاک شوتاگل برویی رنگ رنگ»

 

مرحوم الهیان وخبردادن ازلقمه حرام برسرسفره

درسرایی شیـــخ ِما شد میهمــــــان                       آن الهیان ، انیـس ِروح وجـــــــان

بودی اندرحلقه ی یاران ِخویــــش                         خادم آمد دست برسینه به پیــــــش

پیش روی شیخ خوانی گسترانـــد                         روی آن نان وکبابی برنهــــــــا د

شیخ دست ازسفره امابرکشیــــــد                         میزبان هشیــــــاربوداورابـدیـــــد

گفتی اش:ای دیده ی نورانـــی ام!                         عشق توحک گشته برپیشانـــــی ام

برکشیدی دست ِخودازخوان ِمـــا!                         گوچرا ازکف فکنــــدی نان ِمـــــا؟

شیخ فرمودی:که ای نیکوخصا ل!                        آنچه دیدم نیستی پـــــــا ک وحلال

بنگرم برخوان ِ توچون هردَمــــی                         مـن به سفره نان وخون بینم همـی

پرسشی میکن،ببین خون ازکجاست                       نان وخون خوردن نه درآئین ماست

لـــرزه براندام ِ خــــــادم اوفـْتــــا د                      خم شدی،برپای ِشیخ ِمــــــا فتــــا د

گفت:ما را گوسفندی نیـــک بــــــود                       هم چواودرگله ی ما خود نبـــــــود

لیک وقت ِذبح ،اومــُـــردارشــــــــد                       هم زوحشت هردوچشمم تارشــــــد

پس نهان کردم زارباب آن سخــــن                       این خطامن کرده ام ای شیخ ِمــــن

 

کلامی ازشیخ علی اکبر الهیان

نقل کردبندرچی از سـیـــــد جلیـــــل                     آن که روحـی داشت پاک وبی بدیــــــل

کان الهیان که مردی مــــــــرد بــــود                     حافظ شیـــــرازاین گونــــــه ستــــــود

که«مضّل است حافظ اماضّال نیست»*                   خودزاهـــــــل ِ وادی ضلّال نیســـــت

گــرچه مدح جام وبا ده گفته اســـــــت                     دل ولــــــی برنورقران بستــــه اســــت

کیســــــت حافظ ؟مست جام لم یــــــزل                     اولســــــان الغیـــــــب بـــــــودی ازازل

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

به نظرمی رسداین توصیف شیخ ازحافظ وکلام نافذاوبازمی گرددبه تهمت یزیدی گری که درآن روزگارعالمان دین واهل ادب حافظ رابدان متهم می کرده اند. چراکه درجهان اسلام اولین کسی که مفاهیم معنوی ومذهبی واخلاقی رابه سخره گرفت وبی پرده دم ازلذت وعیش وشراب وشاهدزدومقصوداوهم جزهمین می ومعشوق ظاهری چیزی نبود،یزیدبن معاویه بود.(مطهری ، عرفان حافظ ،۱۳۷۰:۷۰)

شهیدمطهری دربارۀ شعریزیدچنین می گوید:

یزیدشاعری فوق العاده توانمندبوده و شنیده ام دیوان اشعارش هم چاپ شده ولی شخصأ آن راندیده است.قاضی ابن خلکان که ازعلمای بزرگ اسلام است،به یزیدارادتی نداشته اماشیفته ی شعراوبوده است.

:نمونه ای ازاشعاریزید

«دوستان ! ندیمان ! به پا خیزید.صدای موسیقی را , اغنیه ها راگوش کنید.جام می دمادم بنوشید وذکرمعانی وحرفهای اخلاقی را رهاکنید.من کسی هستم که آوازعودها مراازشنیدن صدای اذان بازداشته است وبه جای حورالعین که دربهشت وعده می دهند, پیرزنی راکه داخل این خم است انتخاب کرده ام.کلمۀ عجوز که ظاهرأ درزبان عربی کنایه ازخمرکهنه است»(همان)

نمونه ای دیگر

«اگرشراب به دین احمدحرام است , به دین مسیح بنوش.»(همان)

حافظ وتهمت یزیدی گری

برخی حافظ رابه یزیدی گری متهم کرده اندبه آن دلیل که اولین مصراع بیت اول دیوان اویعنی«الایاایها الساقی ادرکأسأ وناولها »ازیزیدبن معاویه بوده ؛ که البته مصراع دومش «که عشق آسان نموداول ولی افتادمشکل ها»فارسی وازخودحافظ بوده است.(همان)

“سودی “مردی ترک زبان بوده که بازبان فارسی آشنا بوده و اشعارحافظ رابه فارسی شرح کرده است.البته شرحش عرفانی نیست بلکه لغوی وادبی است.به مقاصدحافظ هیچ کاری نداشته وفقط دیوان رابرای ترکانی که بافارسی آشنا بوده اند, تجزیه وترکیب کرده است.»(مطهری ,عرفان حافظ, ۷۲:۱۳۷۰)

هم ایشان دراین دیوان نقل می کندکه:

اهلی شیرازی خواسته دراین باره ازحافظ عذری بیاورد, بنابراین گفته است:

«خواجه حافظ راشبی دیدم به خواب

گفتم ای در علم و دانش بی همـــال

ازچه بستی   برخود این شعر یزید

با وجود این   همه   فضل و کمال

گفت واقف نیستی   زین   مسئلـــــه

مال کافر هســـت بر مؤمن حلال

ولی کاتبی نیشابوری این عذررانپذیرفته وچنین سروده است:

«عجب در حیرتم از خواجه حافظ

به نوعی کش خرد زان عاجز آید

چه حکمت دید در شعر یزیــــد او

که در دیوان نخست از وی سرایـد

اگر چه   مال   کافر بر مسلمـان

حلال است و در او قیلی نشایـــد

ولی از شیر عیبی بس عظیم اســت

که لقمه از   دهان   سگ   ربایـــد

(مطهری ,عرفان حافظ, ۷۲:۱۳۷۰)

 

شیخ علی اکبرالهیان وهمسفری با کولیان

آن الهیان   که   بُد   اهل   نظر                         در رهی با کولیان   شد همسفر

کولیان چنگی به سازی بر زدند                         زخمه ای بر روح پاک ِ او زدند

با   تبسم   لیک   شیخ ِ ما گرفت                         ساز را زان کولیان ِ بد سرشت

با   نوازش دست بر آن ها نهاد                         بعد از آن بر صاحبانش باز داد

گفته شد بار ِ دگر آن قوم ِ پست                         بی حیا ، بر سازها   بردند دست

سازها   اما خموش و بی   صدا                         گشته مسحورِ دو دست شیخ ِ ما

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور:     (منصوری،۷۵:۱۳۷۹)

 

شیخ علی اکبر الهیان وعشق دختر ترسای قزوینی

دختر ِ ترسای   قزوینی   چنان                        رخنه کردی اش میان روح وجان

که   اگر سید   زرآبادی   نبود                         بی گمان آن عشق، ایمان می ربود

سرگذشت شیخ   صنعان داشتی                           مهر ترسا در دل و جان   داشتی

فرق اما هست زین جا تا سما                          بین   آن شیخ و میان ِ شیخ ما

«شیخ صنعان پیرعهد خویش بود                           در کمال ازهرچه گویم بیش بود

شیخ بود او در حرم پنجاه سال                         با مرید ِ چهار صد صاحب کمال

هر مریدی کان او بود ای عجب                        می نیاسود از ریاضت روز وشب

هم عمل هم علم با هم یار داشت                       هم عیان   کشف هم اسرار داشت

قرب پنجه حج به جای آورده بود                       عمره عمری بود تا می کرده بود

خود صلوه وصوم بی حد داشت او                        هیچ   سنت را   فرو نگذاشت   او

پیشوایانی   که   زو   پیش   آمدند                       پیش او از خویش بی خویش آمدند

موی می بشکافت   مرد   معنوی                       در   کرامات   و   مقامات   قوی

هر که   بیماری   و سستی یافتی                        از   دَم ِ   او     تندرستی   یافتی

خلق را فی الجمله درشادی و غم                       مقتدایی   بود   در   عالم   عَلَم»۱

یک کرشمه دین او بر باد داد                         داغ ِ ننگی   بر   جبین   او   نهاد

«شیخ ایمان داد و ترسایی خرید                         عافیت بفروخت ، رسوایی خرید»۲

شیخ ِ ما اما   جوانی ساده زیست                       «آرزوها بر جوانان عیب نیست»

تا   خدا عشق ِ جوانی می رسد                         عشق پیری سر به رسوایی کشد

گر   نبودی آن   مرید   نیک خو                         بود صنعان هم   چنان بی آبرو

زین طرف هم سید آن مرد خدا                         شیخ را از بند تن   کردی رها

شیخ ِ صنعان را طلب ،آن یار کرد                         شیخ ِ ما را سیدش   بیدار کرد

منبع منثور: (بندرچی،۸۳:۱۳۸۹)

 

 

تواضع مرحوم الهیان نسبت به امام رضا(علیه السلام)وتصویرقاب شده آیت الله بروجردی(ره)

مجتبی   آن   شیخ ِ نیک   روزگار                         آن که بودی جلوه ای از کردگار

گفت :عمری   ساکن   مشهد   بُدم                        میزبان   دایی ام   یک   شب   شدم

آن   الهیان   که   مرد ِ علم   بود                         آن که زنگاراز دل ما می زدود

وقت ِخواب شیخ چون آنشب رسید                         خواب ناگه از دو چشمانش پرید

گفتم :آخر ای صفای روح و جان!                        از چه رو خوابت رمید از دیدگان؟

گفت:آن سو ، جلوه گر سلطان ِ ما                         ضامن آهو ، علی موسی الرضا

این طرف در زیر نور ِ ماهتاب                         دیده ام عکس بروجردی به قا ب

نور ِ شه ، شب را چراغان می کند                      عکس ِ آن   عالِم   نمایان   می کند

نه عجب گر این چنین خوابیده ام                       امشبی را   من   بزرگان   دیده ام

شیشه های عُجْب را باید شکست                       با تواضع باید این جا بر نشست

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور: (میرحسینی،۱۳۹۲: ۲۰۶-۱۹۵)

 

 

 

پرسش شیخ مجتبی قزوینی وپاسخ شیخ علی اکبرالهیان به او

مجتبـی آن شیخ ِ پـاک وراستیـــــن                         جامع ِعلـم ومــراد ِاهـل ِدیــــــــن

روزی اندرمحضراستـادِخویــــش                          برگشادی مصحف حق رابه پیـش

آن الهیان که چون ابــر ِبهــــــــار                           پرزگل می شدازاوهرشــوره زار

ازسبــأ چون آیت ده رابخوانـــــــد                         پـس الهیـــان در ِمعنـــــا گشــــــاد

مجتبی گفت:ای بدل مهرت فزون!                         پیر ِمن ،ای شیخ ِصافی انــدرون!

قصه ی داودوآهـن خوانــــــــده ام                         لـکن اندرمعنی اش درمانـــــــده ام

آتشی بایدکه آهن تفتـه کـــــــــــرد                         آن نبـی بی کوره وآتش چه کرد؟!

گرچه آن نکته بدانستـی نکــــــــــو                         هـم کرامت خواستی بینــــــــدازاو

یک مسین سینی به نزد ِشیخ بــــود                         پس الهیـــــــــان نظربرآن نمــــود

نرم نرمک دست برسینی کشیـــــــد                         سینی مس رابه آسانی بُریــــــــــد

شیخ ِماگرچه قوی پنجه نبـــــــــود                         پاره آن سینی چوکاغذمی نمــــود

بعدازآن فرمودی آن نیکوتبـــــــــار                         آنچه دیدی،هست لطف ِکردگــــــار

آنچه ماکردیم کار ِاولیاســــــــــــت                          معجزه اما نشـــان ِانبیاســــــــــــت

«جان ِداودازشعاعش گرم شــــــــد                         آهن اندردستبــــافش نرم شـــــــــد»

حضرت داوداگرآهـــن بتافـــــــــت                       نه عَجَبْ!چون دست حق آهن گداخت

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور:(کرمی پور،۱۳۸۲:ص۴۶)

مرحوم الهیان وخبردادن ازلقمه حرام برسرسفره

درسرایی شیـــخ ما شد میهمــــــان                       آن الهیان ، انیـس روح وجـــــــان

بودی اندرحلقه ی یاران ِخویــــش                         خادم آمددست برسینه به پیـــــــش

پیش ِروی شیخ خوانی گسترانـــد                         روی آن نان وکبابی برنهــــــــا د

شیخ دست ازسفره امابرکشیــــــد                         میزبان هشیـــــاربود اورابـدیـــــد

گفتی اش: ای دیده ی نورانـــی ام!                        عشق توحک گشته برپیشانـــــی ام

برکشیدی دست خودازخوان ِمــــا                         گوچرا ازکف فکنــــدی نان ِمـــــا؟

شیخ فرمودی:که ای نیکوخصا ل!                         آنچه بینم نیستی پـــــــا ک وحلال

بنگرم برخوان ِ توچون هردمــــی                        مـن به سفره نان وخون بینم همـی

پرسشی میکن،ببین خون ازکجاست                       نان وخون خوردن نه درآئین ِماست

لـــرزه براندام ِ خــــــادم اوفتـــــا د                       خم شدی،برپای ِشیخ ِمــــــا فتــــا د

گفت:ما را گوسفندی نیـــک بــــــود                       هم چواودرگله ی ما خود نبـــــــود

لیک وقت ِذبح ،آن مــُـــردارشــــــــد                       هم زوحشت هردوچشمم تارشــــــد

پس نهان کردم زارباب آن سخـــن                       این خطا من کرده ام ای شیخ ِمــن

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مأخذسروده ی فوق داستان منثوری است که درآیت عرفان خلیل منصوری آمده؛وسراینده این اثر،تاحدودی آن راتغییرداده است.

توصیه ی شیخ به فروتنی

نقل کردی عالمــــی نـامْ آشنـــــــــا                        که زمانی بود شیخْ استــــاد ِ مـــــا

آن الهیان که بُدمردی بصیــــــــــر                       آن که بُدصاحب دلی روشن ضمیر

جمع گشتی چندیار ِ هم زبـــــــــان                       گرد ِآن شیخ عزیــــزومهربــــــان

جملگی گفتند :ای شیـــخ ِنکـــــــــو                       درسی ازاخلاق بریـاران بگـــــــو

شیخ معراج السعاده برگشـــــــــا د                       عاشقانه دل به تدریسـش نهـــــــا د

من چوپروانه به گـــــــرد ِروی او                       محوگفتــــــار ِمه آیینــــــه خـــــــو

تاکه روزی عزم گرمابه نمــــــود                         جمله اسبابش میان ِبقچـه بـــــــود

بقچه ی خودرابه دست من بـــدا د                         پس قدم درراه گرمابــــه نهــــــا د

دردلم آمــد که چون گردم عیــان؟                       بقچه درکف پیش چشم مردمـــان!

بقچه ی شیخ آبروی من بَــــــــرَد                         شـرمسـاری برجبین من نَـهـَـــــــد

شیخ گویی خودندانداین زمـــــــان                         من فلان ِ بن فلان ِ بن فـــــــــلان!

برزبان لیکن نیاوردم سخــــــــــن                         تامبادْ آزرده گرددشیخ ِ مــــــــــن

لکن اونجوای ماودل شنیــــــــــــد                         آه ِسردی ناگه ازدل برکشیـــــــــد

گفت:ای جان!ردشدی زین آزمون                         چون بدیدم حاصل ِ درسم کنــون

نیک دانستم که دراین رهگـــــــذار                        تخم افکندم میان شــــــــــــوره زار

دردلم بودی برافروزم چــــــــراغ                         هســــت اماباد ِعُجْبَت دردِمـــــاغ

خودپرسـتی چون که بودَت راهبـر                         درس وبحث ِ شیخ بودی بی ثمــر

زانهمه بحث وکلاس آخرچه سود؟                        چون غرورت همچنان برجای بود

«دربهاران کی شودسرسبزسنـگ                         خـاک شوتاگل برویی رنگ رنگ»

 

 

 

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مأخذسروده ی فوق،مصاحبه ای است که دکترمحمدرضابندرچی به مناسبت برگزاری اولین همایش بزرگداشت سیدموسی زرآبادی درمورخه ی۲۰/۷/۹۲بااستادمهدی توکل درمنزل ایشان داشته است.مصاحبه ی مذکوردرمجموعه مقالات سیمرغ قاف عشق تحت عنوان”نکته هایی ازعارف واصل شیخ علی اکبرالهیان “به چاپ رسیده است. شیخ علی اکبرالهیان ازشاگردان سیدموسی زرآبادی واستادتوکل ازشاگردان مرحوم الهیان بوده است.ونیز نظیراین داستان درصفحه ی ۸۳حکمت ابوالحسن ِ دکتربندرچی اززبان سیدمرتضی سیدجوادی پژوهی نقل شده است.

 

تأثیرکلام شیخ دردفع غم ورسیدن به آرامش

«آیت کبرای حق سیــــــــدجلیــــل»۱                           نقل کردی داستانی بـــــــی بدیـــــل

گفت چون بیمارشدآن دلستــــــــان                           آن الهیــــــان که بـُـــد آرام ِ جـــان

برســـربالیـــــــنش آمد دختــــــری                           دختری محجوب ونیکومنظــــــری

«دختری آرام وروحانی صفــــت»۲                        درره دین بودی اش صدمعرفــــت

تازشیخ ِ ماپرستــــــاری کنــــــــــد                         هم به بهبودش مرایــــاری کنـــــــد

عشق آن دختردلم بردی زدســــــت                         مهر اوبرروح وبرجانم نشســـــــت

دختــــرک امانیامـــــــد چنـــــد روز                         من ندیدم آن مَه ِ گیتی فـــــــــــروز

پس شنیدم خانه اش آتش گرفـــــــت                         شعله ای هم دامن مهوش گرفــــــت

آن خبــــــــر،آرامشـم بربـــــــاد داد                           شورشی درروح وجان من فتـــــا د

جسم وجانم زان خبررنجورشــــــــد                         روزروشن چون شب دیجورشـــــــد

آن زمان که دل چنین آشفته بـــــــود                         شیخ اندربسترِ خودخفتـــــه بـــــــود

اونه یارای ِ کلامـــــــی داشتـــــــــی                          نه توانستــــــــی زجابرخاستـــــــــی

ناگهان امادرآن ساعت نشســـــــــت                           لحظه ای دربحرفکرت غرقه گشـت

گفت:سید!آن همه ایمان چه شـــــد؟                           آن همه عشق توبرقران چه شـــــد؟

درکلام ِ حق مگرسودی نبــــــود؟!                           کین خبرصبروقرارت را ربــــــود

بی قراری برچنین امری خطاسـت                           عمر ِ آن دختر به دستان خداســـت

گرکه اورامرگ درتقدیرنیســـــــت                           آن که میرانَدبگوآخرکه کیســــــت؟

«گربجنبــــــد تیغ عالم هم زجــــای                           خود نَبُـــــرَدهیچ بی اذن ِخــــدای»

شیخ این گفت وبه بالین سرنهـــــا د                         آن سخـــــــــن آرامشم رابـــــــازداد

آن عتاب ِ اوبه دل آمــــــد فـــــــرود                        ازازل گویـی چنین عشقــی نبــــــود

(همان:ص۲۱۲

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  1. این مصراع مطلع قصیده ای است ازمیرزاعلی اکبرثقفی متخلص به خرم قزوینی که درتجلیل ازسیدجلیل زرآبادی سروده شده است.
  2. این بیت ازقصه ی شیخ صنعان عطاراست وسراینده اندکی آن راتغییرداده است.واصل آن چنین می باشد:

دختری آرام وروحانی صفت     درره روح اللهش صدمعرفت

زینهاربرای به کارگیری علوم غریبه

نقل کردی مردی ازمردان ِ دیــــن                         داستانی بس جمیل ودلنشیــــــــــن

که شبی من هاتفی دیدم به خـواب                           داشتی رخساره ای چون آفتــــاب

پس به خوابم یک دعاآموختــــــــی                           شعله ای درروح وجان افروختـی

گفـــــــــت برهردرداین باشـد دوا                           درد وبیماری ازآن یابد شفــــــــــا

صبح ِ فردازودبنشستم به پیـــــش                           درکنـار ِ مــادر ِ بیمار ِخـویـــــش

برسربالین اوخواندم دعـــــــــــــا                             چندباری هم دمـیدم بی صــــــــدا

مادرم ناگه ازآن بستربخاســــــت                             من بدانستم زتأثیردعا ســــــــــت

آزمودم بعدازآن هم چندبــــــــــار                             آن دعابردردمندان ِ نــــَـــــــــزار

گرچه آن راآزمودم من بســــــــی                             قصــه را اما نگفتــم باکســـــــــی

سرخوش ازدانستن رازی چنیــن                            رفتمی تاکوی ِ آن شیخ ِمهیــــــن

آن الهیان که بُـــد مرد ِ خــــــــدا                               بـــاهمـــه اهل سما بود آشنــــــــا

گفت:ای جان!دیدگان رابازکـــــن                             آنچه رادادند بـازیچــــــه مکـــــن

تحفه ای کان شب بخوابت داده اند                           ازبـــــــرای ِامتحـــــانـــت داده اند

سرخوش ازآن کی چنین بایدشدن؟                           راز دارِ ســّر ِ حق باید بـُــــــدن

زینهار! أرمادرت بیمارگشـــــــــت                           آن دعادرکاراونتوان که بســــــــت

ترسم آن کس کان دعارایـــــــادداد                           عاقبت ایمـــــان توبربــــــــــاد داد

درعَجَبْ گشتم چوفرمودآن سخـــن                           کزکجا آگه شدی ازسـِّر ِ مــــــــن؟!

زینهارش روح ِمن بیدارکـــــــــرد                           روح وجانم توبه ازآن کارکــــــــرد

(همان:ص۲۱۰)

 

به کارگیری علم احضارمخاطب وعتاب شیخ علی اکبرالهیان

نقل کردی نیک مردی بس شریــف                           داستانـی نغز وزیبا ولطیـــــــــــف

درجوانی گشت یک چندی نصیــــب                           شاخه ای ازگلشن علم ِ غریــــــــب

علم ِ احضــــــار ِمخاطــب داشتــــم                           چندی ازعمرم بـــدان پرداختــــــــم

چون به لب اوراد ِآن می شـد روان                           می شدی هریار ِغایب زان عیــــان

آزمــــــودم آن عـمـل رابـــارهــــــا                           غافـــــــل ازآزار ِ مردان ِخــــــــدا

یک شبی سرمابه اوج ِ خودرسیــــــد                         برف سنگینــــی زمین کردی سپیـــد

زیرِکرسی دیدگانم مست ِخــــــــواب                        ناگهان بردل فرودآمـــــــدخطــــــاب

که ای فلانی ! شیـــخ داردباتوکـــــار                       آن الهیـــــان که باشـــــــد بس کبــا ر

نیم شب ازجای خودبرخاستــــــــــــم                         عزم ِکوی ِ شیــــخ خودرا داشتــــــم

بردرِ حجره رسانــــدم خویشتــــــــن                         هاتفی گفتـــــا ولیــــــکن درمــــــزن

بازگشتم لیـــــــــک بودم بی قـــــــرار                       دل پرازآشــــــوب وشورِانتظــــــــــار

الغرض تاصبح ، چندیــن مرتبـــــــه                         من برفتم تــــــابـه درب ِ مدرســـــــه

بازمی گشتم ولی بی هیـــــچْ ســـــود                         اختیارْ آن شبْ به دست ِ مـن نبـــــود

بی قراری جان ودل رامی گداخــــت                         گویی آن شب هیچ فردایی نداشـــــت

پس تمام ِشب مرا آنســان گذشــــــت                        شب گذشتی، آسمان روشن بگشـــــت

صبح ِفردا شیخ چون ما را بدیـــــــــد                         گفت:دوشت آن عتاب ازمـا رسیـــــــد

خواستــــــم تاکه بگویم ای رفیـــــــق!                       تـــابه کــــی آزار ِیـــاران ِشفیــــــــق؟

خوش نباشــــدخلـق راحیران کنــــــی                         روح آنان راتـــــــوسـرگردان کنــــــی

شیخ اینســـان روح من بیدارکــــــــرد                         آنچنـــان که توبــه ازآن کـــــارکــــرد

 

علاقه ی مرحوم الهیان به لفظ زیبای سلام

آن الهیـــــان که بودی مرد دیـــــن                           آن که بُدشیخی شریف وراستیــــن

آن صبورومهربان وخـــــوش کلام                           بُد مُحــّب ِ لفــظ زیبـــــــــای سلام

ای خوشـاعطر ِ سلام شیخ ِمـــــــن                           درمیــان گل سِـــــتان های سخــــن

که سلام آن نام نیکـــوی خداســـــت                           زینت ِمردان باحـــــق آشناســــــت

کاش مردان بزرگ ونیــــــک نـــام                           هم بیاموزندزان شیـــــخ هُمـــــــام

بی سلامی هست رسم ِ تازیـــــــان                            آن زمان که جنگ باشددرمیــــــان

می گریز ازبی سلامان ای جــوان                           تابمانی زان خبیثـــــــان درامـــــان

دوستی بابی سلامـــان ابلهیســـــت                           بی سلامان راجُوی هم خیرنیســت

خوش بفرمـــــودی امیرمومنیـــــن                           درعجب می باشم ازاهل زمیــــــن

اول وانجام اوبدرنگ وبوســــــــت                           کین تکبرازچه رو درجان اوســـت

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مأخذسروده ی فوق مطلبی منثوراست که درحاشیه صفحه ی ۸۳حکمت ابوالحسن دکترمحمدرضابندرچی آمده است.ایشان اززبان سیدجلیل بن سیدموسی زرآبادی نقل می کندکه:مرحوم الهیان به کلمه سلام خیلی اهمیت می دادوآن راازاسامی مهم الهی می دانست.هم ایشان درادامه چنین آورده است : سیدجلیل احتمال می داد که آقای سیدمحمدموسوی خویینی هاصاحب امتیازروزنامه ی سلام که زمان بسیاری رادرمحضرمرحوم الهیان بوده است؛درانتخاب نام سلام برای روزنامه اش ازعلاقه ی مرحوم الهیان الهام گرفته است.

علاقه ی شیخ علی اکبرالهیان به سادات

شیخ من پروانه برسادات بــــــــود                            غم زدل با حُبُّ آنان مــــــی زدود

یاری ازیاران اوگفتــــا چنیــــــــن                           که بُدم شاگرد ِآن شیـخ مهیــــــــن

یک تن ازسادات شهرم بودیـــــــار                           هردومان شاگــــردآن شیخ کبـــــار

گرچه اوشاگردی همچون مابُــــدی                           حرمت ِ اُستـــادی اش اما بُـــــــدی

هرزمانی کوبه محضرمی رسیـــــد                           شیخ راگل هابه جان برمی دمیــــــد

پیش ِ پای ِ اوبه پـــــا می خاستــــی                           حرمتش ازجان ودل می داشتــــــی

زانچه می کردی روانم درشگفــــت                           ازحســـدجان ودلــــــم آتش گرفـــت

هرچه کردم آن حســــدنــامـدبه بنــد                           گوش ِ دل هم بسته شدبرهرچه پنـــد

عرض کردم: آخرای نیکوبصـــــــر                           نه چنان اومی کنی درمــا نظــــــــر

این همه تکریم آخربهر ِچیســـــــت؟                           رهروی چون ماست اووبیش نیست

زانچه گفتم شیخ گشتی دل فکـــــــار                           گفت: اورا مــَـرنمی دانی تبــــــــار؟!

اونه چون ما،اوزنسل مصطفی سـت                          جـدِّ اودُردانه ی بحــر خداســـــــــت

کیست جدش؟فخر ِ جمله کائنــــــات                           «سایۀ حق، خواجۀ خورشیــد ذات»

پیشوای این جهــــان وآن جهـــــــان                           مقتــــــدای آشکــــــارا و نهــــــــان

مهتریــــــن وبهـتریــــــن ِانبیـــــــــا                           رهنمـــــــای اصفیــــا واولیــــــــــا»

خودبگوشایسته ی اکرام نیســــــــت                           آنکـــه جدش فخر ِ جن وآدمیســـت؟

 

مرحوم الهیان ومردی که اعتقادات دینی وی سست بود

یک تن ازیاران آن خورشید بیــــــن                           آن الهیــــان فقیـــــــــه ِ راستیــــــن

گفت: بودی شیخ ِ مابس هوشیــــــار                           روح ِ اوآیینه ای بُــــــد بی غبــــــار

بُــــد رَدای علم وایمــــــــان دربَرَش                          افســــــرِحــق وحقیقـــــت برســرش

در رهی مــردی بدیــــدی ناتمــــــام                           در ره ِ دین سست رأی وسست وگام

گشته رنجــــــوراززکـــــام ودرد ِآن                           سینه اش زخمی ِآفــــات ِ خـــــــزان

گفت: می دانی توای شیخ ِ همـــــام!                           هیچ دردی نیست چون درد ِزکـــــام

بی خبرآیدحمله کندبرجــــان وتـــــن                           می کند تــــن راگرفتــــــــار ِ مَحَــن

بافطانت گفت آن اهـــــــــل ِ یقیـــــن                           درد ِ بی دینی بُـــوَد هم این چنیـــــن

آشــــــــــــکارا او نمـی آیـــــــد ز در                         هم چودزدان سخت آیدبـــــی خبــــــر

جان کندتبدار ِ شـــرک وتُرّهـــــــا ت                         آن زمان قران بُـــوَد نـــــور ِنجـــات

آیــه آیــه پـــرزنــــــور و تابنـــــــاک                         می کنـــد آلودگــــــی ازروح پـــــــاک

«لذت ِ نـــــورمسلمـــــــانی دهـــــــــد                         نیستــــی ِ نفــــس ِظلمـــانی دهـــــــــد

ای خوش ان دل کزسرصدق ونیـــــاز                        دربـه روی آن کنـــدهرلحظـــه بــــــاز

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

مرحوم الهیان ومردی که تجاهل می کرد

گفته شد مردی جهول وخیره ســـــر                           که بُـــــدی بیگانگـــــانش راهبـــــر

بـودی ازعمـــــال ِ دربــــار ِستـــــم                           خود نبودش بهر ِمردم هیچ غــــــــم

هم بُدی اوبی هنرهم اهـــــل ِخشــــم                           هم به دستان ِ اجانب داشت چشــــــم

می بُدی دربزم ِآنان مســــت وشـــاد                           هررسالـــــت داشتــی بردی زیـــــاد

قهقهه می زدبه جمـــــــع ِ دشمنـــان                           خواری وذلت بُدی اش ارمغـــــــان

عقده ی تلخ ِحقــــــارت داشتــــــــی                           مـرغ آنان غــــــاز می پنداشتــــــی

الغرض!روزی گــــــذار ِ او فـِــتــاد                           برالهیان که بُـــــد نیکــــــــونهـــــاد

چونکه گشتی شیخ با او روبـــــــرو                           عالمانــــه پرسشی کــــــــردی ازاو

گفتی اما مردِ بیگانــــه پرســـــــــت                           آنـکه دردست ِاجانب داشت دســــت

کین زبان رافهم نتوانـــــــم نمــــــود                           ایـن زبان ِاجنبـــــــی گویی که بــود

شیخ بودی نکته سنـج ونکتـــــه دان                           برگشودی زیرکانـه پس زبــــــــــان

گفت:آری این زبان ِاجنبــی ســــــت                          چون مرااینک مخاطب چون توئیست

بس که بابیگانــــــگانی همنشیــــــــن                         خویشتن رااعجمــــی سـازی چنیـــن

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع منثور: (دانای اسرار،ص۹۶)

 

وفات الهیان

چون الهیان پروبالش گشـــــــــــود                           عاشقانــــــه عزم ِعلییــــن نمـــــود

پس بروجردی براوخواندی نمــــاز                           گفتی اش آنگه به لحنی پرگـــــــداز

کاش ای آیینــــــــه ی دین ِ خــــــدا                           تونمازی برمـــن آوردی به جـــــــا

بازفرمودی که مردی خفته اســـــت                         کزخداغیرازخدا ناجستــــه اســــــت

چون که دنیاخاکیان رامی فریفـــــت                         یک نظردرروی خوبش بنگریســــت

پس بدانستی که اومرد ِخداســــــــت                        ازبرایش دام گستردن خطاســـــــت

منبع منثور: ( منصوری، ۱۳۷۹: ۱۰۷)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دکترمحمدرضابندرچی دراین باره نقل کرده است:که دلیل نمازگزاردن آیت الله بروجردی برپیکرمطهرمرحوم الهیان آن بوده است که هر دوبزرگواردرنجف اشرف و دردرس آخوندخراسانی حاضرمی شده اند؛وازهمانجابایکدیگرمأنوس بوده اند.وآیت الله بروجردی کاملأبه مقام علمی ومعنوی شیخ آگاه بوده است. (دانای اسرار،ص۹۸)

 

پایان سخن

«کارگاه صنع حق چون نیستی ست                         پس برون   کارگه بی قیمتی ست

یاد   ده   ما را   سخن های   دقیق                         که تو را رحم آورد آن ای رفیق

هم دعا از تو ، اجابت هم ز تو                           ایمنی از تو ، مهابت هم ز تو

گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن                          مصلحی تو ای تو سلطان سُخُـــــن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

بندرچی، محمد رضا، حکمت ابوالحسن ، قزوین ، سایه گستر ،۱۳۸۹

بندرچی ،محمد رضا، شرح حال سیدزرآبادی،روزنامه ی رسالت، شمارۀ ۱۹۴۱ ، ۸/۷/۱۳۷۱

جمعی ازپژوهشگران حوزه ی قم،گلشن ابرار،چاپ اول ،نشرمعروف،قم ،۱۳۸۲

حکیمی ، محمد رضا، تفسیر آفتاب ،تهران،نشرفرهنگ اسلامی،۱۳۷۳

حکیمی ، محمد رضا ، مکتب تفکیک ،قم، دلیل ما، چاپ هشتم،۱۳۸۳

حکیمی،محمدرضا،عقل خودبنیاددینی،همشهری ماه،شماره۹،آذر۱۳۸۰

رحیم پورازغدی،حیدر،ازانجمن پیروان قران تا انجمن حجتیه،طرح فردا،۱۳۸۸

عربشاهی-طالبیان شریف،روح الله-حسن،آموزگارحکمت وحیانی،قم،نشرمعارف اهل بیت(ع)،۱۳۹۴

عطار ، محمد ابراهیم، منطق الطیر، به خط عبدالملکی تویسرکانی، تهران، میلاد،۱۳۸۴

موسوی ، فاطمه ، دانای اسرار، قزوین ، سایه گستر،۱۳۹۲

مجلسی ، محمدباقر ،بحارالانوار ، تحقیق بهبودی و میانجی ، تهران ،المکتبه الاسلامیه ،۱۳۹۰ق

منصوری ، خلیل ، آیت عرفان ،قم ، لاهیجی،۱۳۷۹

نظر ۱
  1. هشت پا کاربر می‌گوید

    شعر اقای سید مرتضی از بقیه بهتر بود به نظره من

یک دیدگاه قرار دهید

رایانامه شما منتشر نخواهد شد.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.