تلاش انسان برای نجات ازگرفتاریها
انسان موجودی ناتوان است. روزی نیست که گرفتار بلای طبیعی و یا آفتی زمینی و آسمانی در درون و بیرون نشود. فقر ذاتی او در ایجاد و بقا به سوی پروردگار موجب می شود که برای رهایی از هر بلا و مصیبتی، دست یاری به سوی خدای صمد و بی نیاز دراز کند.

بسیاری از رفتارها و کنش ها و واکنش های او ارتباط تنگاتنگی با مسئله بحران ها و مصیبت ها و اضطرارها دارد. برای رهایی و جلوگیری از تأثیر و تأثر رخدادهای نابهنگام و زیانبار دست یاری به سوی این و آن دراز می کند و می کوشد تا به هر شکلی از پدیدارشدن زیانی جلوگیری کند و یا از دشواری و زیانی رهایی یابد. برای رسیدن به نیازی و برآوردن حاجتی مجبور می شود خود را به آب و آتش بزند و برای گریز از ناخوشایندهای روزگار خود را به دامن کسی اندازد که گمان می برد می تواند وی را یاری کند.

ازاین رو بسیار دیده شده است که مردمان به در خانه کسانی می روند که گمان می کنند توانایی یاری آنان را دارند. هرچه شخص نیازمندتر و اضطرار وی شدیدتر باشد تلاش و اهتمام بیشتری از خود برای رهایی از مشکل و یا جلوگیری از زیان به عمل می آورد. این مسئله موجب می شود که به هر چیزی که گمان می برد وی را از مشکل و اضطرارش رهایی می بخشد تمسک جوید و به اصطلاح به هر خار و خاشاکی چنگ زند.

هم چنین بسیار دیده و یا شنیده اید که مردمان حتی به ظاهر دانشمند و عالم و کامل برای رهایی از بیماری دشوار درمانی به امور بسیار خرافی و سخیف تمسک می جویند به فال قهوه و جادو و رمل گرایش می یابند و از کسانی یاری می جویند که تنها چند درصد احتمال تأثیرگذاری از آنان می رود. ریشه این گرایش به سوی امور خرافی و جادو و رمل حتی ازسوی به ظاهر دانشمندان و اهل علم شدت مشکلات و گرفتاری هایی است که بدان گرفتار آمده اند.
قرآن به ریشه یابی این امر انسانی و حالت خاص انسان توجه داشته و برای رهایی از مشکلات، سفارش های بخصوصی را بیان می دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود.
قرآن و راه رهایی از مشکلات
قرآن با توجه به شناخت کاملی که از حالات و خصوصیات روحی و روانی انسان دارد، به این مشکل انسانی توجه داشته و راههایی را برای رهایی از مشکلات و گرفتاری ها و بحران ها در حالت اضطراری بیان کرده است.
از آن جایی که قرآن محور همه امور و مسائل را به بینش و نگرش توحیدی سوق می دهد دراین جا نیز به این مسأله توجه خاص داشته و از انسان می خواهد در مسایل و مشکلات خویش به این مهم توجه داشته باشد که هیچ امری در جهان بیرون از اراده و مشیت الهی اتفاق نمی افتد و هر چیزی که به ظاهر ارتباطی با خدا ندارد در حقیقت منشأ آن را می بایست در خدا جست. در این بینش هیچ چیزی اتفاق نمی افتد و از جمله برگ درختان بر زمین نمی افتد مگر آن که در پس آن اراده و مشیت الهی به شکل سنت تکوینی و یا تشریعی قرار دارد. چنان که هیچ چیزی در جهان رخ نمی دهد مگر آن که علم و دانش آن در نزد خداست و خداوند به همه مسایل از ریز و درشت آگاهی تمام و کمال دارد.
ویژگی دنیا
قرآن هم چنین در آیات مختلف به اشکال گوناگون به این مسئله توجه می دهد که دنیا جایگاه انسان است و از ویژگی های خاصی برخوردار است که یکی از آن ویژگی ها تضاد میان چیزهای وجودی در آن است که به شکل شر و بدی بروز می کند.
تضاد منافع، شکلی از این تضاد عام است که در هستی جریان دارد. از سوی دیگر به این مسئله نیز توجه می دهد که دنیا به جهات ویژگی های ذاتی اش نمی تواند همه چیز را چنان که باید و شاید بپروراند و یا زمینه و بستر مناسبی برای همه امور باشد. از این رو مسئله کیفر و پاداش کامل را به جهان دیگر واگذارده است. از سویی دیگر جهان می بایست به گونه ای آفریده شود که انسان بتواند در آن استعدادها و توانایی های خویش را آشکار کرده و به فعلیت درآورد. از این رو شخص باید برای بروز توانایی هایش که در قرآن از آن به اسمای تعلیمی یادشده است، در بستری قرار گیرد که بتواند آن را نشان دهد. این فضا و بستر مناسب بیشتر در حوزه دشواری ها و بلایا و گرفتاری ها ظهور می کند. از این روست که گفته می شود مادر اختراعات و ابتکارات، نیاز انسانی است. به این معنا که تا انسان در گرفتاری و مشکلی قرار نگیرد، استعدادهای خویش را بروز نمی دهد. به عنوان نمونه اگر شخصی در سرزمینی زندگی کند که آب های چشمه ساران بر آن جاری باشد نیازی به این نمی بیند تا چاهی بسازد و یا قناتی رابرپا دارد و یا اگر همواره از رودها و آب فراوان برخوردار باشد نیازی به سد و بندسازی نمی بیند و به اندیشه در این زمینه نمی پردازد. بنابراین احتیاج و نیاز و مشکلات کمبود آب در بیشتر فصول است که وی را وامی دارد به فکر سدسازی بیفتد و بر رودها بند ایجاد کند تا آب ها را در آن گردآورد.
علل بروز مشکلات
از مطالب پیش گفته، می توان دریافت که مشکلات و گرفتاری های انسانی می تواند چند علت داشته باشد که عبارتند از ۱- مشکلاتی که ذاتی زندگی در دنیاست ۲- گرفتاری هایی که برای بروز استعدادهای وی ایجاد می شود ۳- مشکلاتی که برای تنبیه و بیداری وی تحقق می یابد و موجب می شود تا شخص به فطرت خود بازگردد (یونس آیه ۱۲) و ۴- گرفتاریهایی که از باب کیفر و مجازات می باشد که در این مورد اخیر علت را می بایست در رفتار و کنش های خود انسان جست و بدی و شر را به خود وی نسبت داد، چنان که قرآن برخی از مشکلاتی را که در دریاها و خشکی ها پدید آمده است به خود انسان و رفتار فساد انگیز او نسبت می دهد. بنابراین می توان بدی ها و مشکلات و گرفتاری ها را به چند دسته تقسیم کرد که هریک علت خاص خود را دارد. با این همه قرآن برای رهایی از همه این مشکلات گوناگون، سازو کارهایی را سفارش و پیشنهاد می دهد که در ادامه نوشتار بدان ها پرداخته می شود.
استغاثه به خدا
یکی از راهکارهایی که خداوند برای رهایی از مشکلات و مصیبت ها بیان می کند، استغاثه به خداست. خداوند دراین باره در آیه ۶۳ سوره انعام می فرماید: «قل من ینجیکم من ظلمات البر و البحر تدعونه تضرعا و خیفه لئن انجینا من هذه لنکونن من الشاکرین.
« بگو: چه کسی شما را ازتاریکیهای خشکی و دریا رهایی می بخشد؟درحالی که او را با حالت تضرع و درپـنهان می خوانید (و می گوئید:) اگر از این (خطرات وظلمتها) ما را رهایی بخشد از شاکران خواهیم بود.»
آن گاه به نمونه های عینی دراین باره اشاره کرده و بیان می دارد که چگونه انسان هایی چون ایوب (ع) و یونس (ع) در هنگام بروز مشکلات و مصیبت های سخت که در اضطرار شدید بودند، به خدا استغاثه کرده و پاسخ مناسب دریافت کرده اند (انبیاء آیه ۸۳ و ۸۴ تا ۸۸ و نیز ص آیات ۴۱ تا ۴۳)
بنابر این انابه و تضرع و استغاثه از سازو کارهای پیشنهادی خداوند برای رهایی از هر گونه مصیبت است که انسان گرفتار آن می شود. قرآن از این دسته از مصیبت ها که آدمی را ناتوان می سازد و راه هرگونه چاره جویی را بر وی می بندد و گاه نزدیک است که به کفر بیانجامد به عنوان ظلمات زیاد می کند که آدمی را سرگردان می سازد و همه روزنه های امید و نور رهایی را براو سد می کند.
برای رهایی از چنین گرفتاری های سخت و تاریک که انسان را درحد اضطرار قرار می دهد می بایست دست استغاثه به سوی خداوند دراز کرد و تنها از وی یاری جست. دراین لحظات تاریک و دشوار، مضطر می بایست تنها نور خداوند را ببیند و به تسبیح وی مشغول شود و هرگونه شرک را از توحید محض و ناب خویش دور سازد. این گونه است که تسبیحات خداوندی تاثیرگذار خواهد بود و همانند یونس از تاریکی بلایا و گرفتاری ها نجات و رهایی می یابد: و ذالنون اذ ذهب مغاضبا فظن ان لن نقدر علیه فنادی فی الظلمات ان لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین فاستجبنا له و نجیناه من الغم و کذلک ننجی المومنین.
خداوند به انسان های مضطری که در چنین حالتی از اضطرار قرار گرفته اند سفارش می کند که درآن زمان دست استغاثه به سوی آن یگانه بی نیاز دراز کنند و تنها او را موثر در دنیا و آخرت و هستی بدانند و تنها از او یاری و مدد بخواهند تا بدی و گرفتاری های ناخوش از این آنان برداشته شود و از شر آن رهایی یابند: امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء (نمل آیه ۶۲)؛ زیرا تنها اوست که به دعا و درخواست زبانی و وجودی انسان پاسخ می دهد و نیازهای او را برآورده می سازد و رنج و سختی را از او می زداید.
نماز و روزه و صبر
از دیگر راه های رهایی از مشکلات و گرفتاری های تاریک و ظلمت آفرین، بهره گیری از نماز و روزه است؛ زیرا نماز که ذکر خالصانه خداوند و بهترین شیوه پرستش و تشکر و سپاس از خداوند است این امکان را به انسان می دهد تا با توحید محض مرتبط گردد و از شرک رهایی بخشد؛ زیرا به نظر می رسد که بسیاری از مشکلات آدمی برخاسته از شرک و دوگانه پرستی وی است.
وقتی انسان، دیگری را در عالم، مؤثر می داند از توحید دور شده و گرفتار شرک گشته است که آثار آن گرفتاری ها و بلایایی است که بدانها مبتلا می گردد. نماز، این فرصت را به انسان می بخشد تا با تأثیرگذار واقعی ارتباط برقرار کند و خود را به او متصل نماید و از قدرت وی بهره مند گردد.
روزه نیز به عنوان عامل پدیداری تقوا در آدمی موجب می شود تا مهار خویش را در دست گیرد و در دام هوای نفس نیفتد؛ نفس اماره ای که وی را به شرک می خواند و برای دنیا غیر از خدا مؤثرات دیگری فرض می کند. روزه به عنوان مصداق کامل صبر به انسان فرصت می دهد تا در هنگام گرفتاری ها به این و آن دست دراز نکند و ضمن حفظ خود تنها به سوی خدا انابه و تضرع برد و از او یاری جوید. بنابراین در گرفتاری ها بهترین ساز و کار آن است که انسان صبر پیشه کند.
خداوند درباره تأثیرگذاری این ساز و کار مفید و سازنده می فرماید: و استعینوا بالصبر و الصلاه و انها لکبیره الا علی الخاشعین؛ از صبر و نماز در زندگی خویش یاری بجوئید و بدانید که نماز برای بسیاری از مردمان سخت و دشوار است مگر آن که اهل خشوع باشند. بنابراین تنها کسانی از این ساز و کار استفاده می کنند که خداوند را به حقیقت شناخته و عظمتش را دریافته باشند. اینان به آسانی می توانند از هر اضطرار و مصیبتی رهایی یابند و با تمسک به خداوند از آثار و پیامدهای ناخوش آن در امان باشند. به ویژه که بسیاری از اضطرارها و گرفتاری ها که از آن به ظلمات یاد می شود آدمی را به سوی کفر و شرک پیش می برد و از خدا دور می کند.

Share

مشترک سایت من شوید تا حتی یک مطلب را هم از دست ندهید!

 به وسیله ایمیل:

 ایمیل شما نزد ما محفوظ و اشتراک تان هر لحظه با یک کلیک قابل انصراف است.


بعد از ثبت نام رایانامه ای حاوی لینک فعال سازی برایتان ارسال خواهد شد. در صورت دریافت نکردن به بخش اسپم ایمیلتان مراجعه کنید.

مشترک خوراک شوید

یا به وسیله فید (خوراک)

Leave a Reply

برچسب‌هایی که می‌توانید استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>