عوامل پیروزی نظام ولایی

حجاب در اربعین

بسم الله الرحمن الرحیم

نظام ولایی در عرصه گوناگون در جهاد و جنگ است؛ زیرا دشمنان با تمام قوا و بهره گیری از همه ابزارها از سخت و نرم بر آن هستند تا راه را بر گفتمان اسلامی و رهبری امت اسلام ببندند و اجازه ندهند نظام ولایی سرمشقی نیک برای جهانیان مطرح کند و زمینه رهایی از سلطه استکباری و ستمگرانه نظام های طاغوتی را فراهم آورد. آموزه های قرآنی بر آن است تا با تبیین راهکارهای برونرفت از مشکل و ارایه عوامل موفقیت و پیروزی ، امت اسلام و نظام ولایی را در مسیر درست قرار دهد. شناخت این عوامل می تواند راهگشای امت و نظام سیاسی ولایی تحقق بخشی به اهداف و فلسفه وجودی اسلام و نظام سیاسی ولایی داشته باشد.

جنگ حق و باطل

از نظر قرآن، نظام تکوینی به گونه ای آفریده شده تا انسان در بستری پر از فتنه ها و ابتلائات آزموده شود تا این گونه توانایی ها آشکار و گرایش هر یک دانسته شود.(عنکبوت، آیات ۲ و ۳؛ حدید، آیه ۲۰ ؛ آل عمران، آیه ۱۴ و آیات بسیار دیگر) این گونه است که حتی کتاب تدوین الهی یعنی قرآن، هر چند همه از حق است و باطل در آن راه ندارد، ولی به گونه ای سامان یافته که دارای دو دسته محکمات و متشابهات است تا این گونه مومن از کافر شناخته شود.(بقره، آیه ۲۶؛ آل عمران، آیه ۷)

البته خداوند به مردم بشارت داده که در نهایت حتی در همین دنیا حق پیروز میدان است و باطل از میان خواهد رفت.(اسراء، آیه ۸۱؛ انبیاء، آیات ۱۸ و ۱۰۵؛ مائده، آیه ۵۶؛ فتح، آیه ۲۸؛ نصر، آیات ۱ و ۲)

عوامل پیروزی امت و نظام ولایی

قرآن وعده می دهد که در نهایت این نظام سیاسی ولایی و امت اسلام است که بر باطل پیروز خواهد شد و همینه و سلطه اسلام و نظام آن بر همه جهان به عنوان یک پدیده و ظاهره رخ خواهد داد.(مائده، آیه ۴۸؛ فتح، آیه ۲۸؛ فتح، آیه ۲۸؛ نصر، آیات ۱ و ۲ و آیات بسیار دیگر) با این همه از آن جایی که نظام آفرینش بر اساس اصل اسباب آفریده شده است، باید اسباب آن فراهم آید. امام صادق(ع) می فرماید: أبَى اللّهُ أن یُجرِیَ الأشیاءَ إلاّ بِأسبابٍ ، فَجَعَلَ لِکُلِّ شَیءٍ سَبَبا و جَعَلَ لِکُلِّ سَبَبٍ شَرْحا ، و جَعَلَ لِکُلِّ شَرْحٍ عِلما ، و جَعَلَ لِکُلِّ عِلمٍ بابا ناطِقا ، عَرَفَهُ مَن عَرَفَهُ ، و جَهِلَهُ مَن جَهِلَهُ ، ذاکَ رسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله و نَحنُ ؛ خداوند ابا دارد از این که چیزها (امور) را جز از طریق اسباب فراهم آورد؛ از این رو ، براى هر چیزى، سببى قرار داده، و براى هر سبب ، بیانى، و براى هر بیان ، دانشى، و براى هر دانشى، درى . گویا هر که آن در را شناخت ، علم را فهمید و هر کس آن را نشناخت ، جاهل ماند . آن در، همان رسول خدا صلى الله علیه و آله و ما هستیم . (الکافی : ج ۱، ص ۱۸۳، حدیث ۷؛ بحارالأنوار، ج۲، ص ۹۰، باب ۱۴، حدیث ۱۴ و ۱۵ و همان، ص ۱۶۸، باب ۲۲، حدیث ۱)

بنابراین، برای تحقق هر امری از جمله پیروزی اسلام و نظام سیاسی ولایی بر نظام های دیگر، لازم است تا اسباب آن شناخته و فراهم آید. از جمله مهم ترین اسباب پیروزی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. امید به پیروزی: بی گمان مهم ترین محرک و پیشروانه هر کاری امید است؛ امید به موفقیت موجب می شود تا انسان انگیزه برای انجام کاری داشته باشد. این که در قرآن فلسفه تاریخ به معنای جبر تکوینی تاریخ بشری ، پیروزی اسلام و مسلمین و مستضعفان بر مستکبران و ستمگران دانسته شده(توبه، آیه ۳۳، صف، آیه ۹؛ انبیاء، آیه ۴۴؛ اسراء، آیه ۸۱؛ نور، آیه ۵۵)، مهم ترین پیشروانه امیدبخشی است که انسان را به حرکت و عزم عمل وامی دارد. از همین روست که خداوند برای ایجاد انگیزه قوی در امت اسلام، بر این فلسفه تاریخی به عنوان یک سنت الهی در این آیات و به ویژه آیات ۱۷۱ و ۱۷۳ سوره صافات و ۵۶ سوره مائده تاکید می کند؛ اما باید دانست که اگر این پیروزی امری قطعی در تکوین است، افزون بر آن ، یادآوری این نکته است که امت باید برای آن برنامه داشته باشد؛ زیرا این امر قطعی همانند هر امر دیگری در ساختار اسباب سامان یافته است و نمی توان بدون فراهم آوری اسباب به این امر قطعی دست یافت. خداوند می فرماید: وَلَا تَهِنُوا فِی ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَکُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ یَأْلَمُونَ کَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا یَرْجُونَ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا ؛ و در تعقیب گروه دشمنان سستى نورزید؛ اگر شما درد مى ‏کشید، آنان نیز همان گونه که شما درد مى ‏کشید، درد مى ‏کشند، و حال آن که شما چیزهایى از خدا امید دارید که آنها امید ندارند؛ و خدا همواره داناى سنجیده‏ کار و حکیم است.(نساء، آیه ۱۰۴)
  2. بشارت الهی: خداوند برای امید بخشی به امت اسلام، به آنان بشارت و مژده پیروزی می دهد به شرطی که به وظایف و تکالیف خود در چارچوب قاعده و اصل حاکم بر نظام آفرینش یعنی «اسباب» عمل کنند. خداوند می فرماید: وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُکُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ ؛ و این وعده را خداوند جز نویدى براى شما قرار نداد و تا آن که دلهاى شما بدان اطمینان یابد و پیروزى جز از نزد خدا نیست که خدا شکست ناپذیر و حکیم است. (انفال، آیه۱۰) و نیز می فرماید: وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِیبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ ؛ و رحمتى دیگر که آن را دوست دارید یارى و پیروزى نزدیکى از جانب خداست و مؤمنان را بدان بشارت ده.(فتح، آیه ۱۳) پس بشارت الهی به امداد غیبی توسط فرشتگان و مانند آن، در چارچوب فراهم آوری بسترهای مناسب پیروزی است.
  3. پاسداری از پیروزی: از نظر قرآن، پیروزی نهایی زمانی رخ می دهد که همه عناصر باطل برداشته و حذف شود و از آن جایی که این عناصر از جمله هواهای نفسانی تا آخر در دنیا با انسان است، باید هماره امت و نظام ولایی هوشیاری خود را حفظ کند و با پیروزی در عرصه ای یا بیش تر عرصه ها گمان به پیروزی قطعی نداشته باشد؛ زیرا دشمن نفس هر دم ممکن است عصیان و طغیان ورزد. پس در هر پیروزی باید هوشیاری امت و نظام بیش تر از پیش شود و لازم است برای پاسداری از پیروزی و محافظت از آن تلاش شود؛ جرا که با هر پیروزی ممکن است غرور بی جایی موجب نافرمانی و غفلت شود و پیروزی از دست برود. از همین روست که خداوند در آیه ۱۵۲ سوره ال عمران بر لزوم پرهیز از سستى و اختلاف و سرپیچى از امر فرمانده، به جهت محافظت از پیروزیها تاکید می کند و در همین راستا، اطاعت از خدا و رسول و پرهیز از نزاع را عامل حفظ پیروزى دانسته (انفال، آیه ۴۶) و استمرار و تداوم پیروزى، در گرو دورى از فسادگرى معرفی می کند.(اسراء، آیات ۴ تا ۷)
  4. اطاعت از رهبری: از مهم ترین عوامل پیروزی و حفظ آن چنان که گفته شد، اطاعت از رهبری در همه حال است. خداوند می فرماید: وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ؛ و از خدا و پیامبرش اطاعت کنید و با هم نزاع مکنید که سست‏ شوید و مهابت‏ شما از بین برود و صبر کنید که خدا با شکیبایان است. (انفال، آیه ۴۶) خداوند در این آیه نزاع را عامل شکست و فشل شدن امور می داند، پس اطاعت موجب پیروزی است. البته این معنا بنا بر این است که مقصود از «تذهب ریحکم» از بین رفتن عزت و دولت و پیروزى باشد، (المیزان، ج‌۹، ص‌۹۶) هم چنین قرآن در آیه ۱۵۲ سوره آل عمران بر لزوم و وجوب اطاعت از خدا و رهبری به عنوان مهم ترین عامل پیروزی سخن گفته است. گزارش های قرآنی از پیروزی و شکست امت های پیشین در سایه اطاعت و یا تمرد و عصیان از رهبری تنها گزارش صرف نیست، بلکه یاد آوری یک سنت و سبب مهم در این امر مهم و حیاتی در زندگی بشر است.( مائده، ایات ۲۱ تا ۳۲) امام سجاد (ع) نیز می فرماید: فرمان خدا و طاعت او و طاعت کسى را که طاعتش را واجب کرده است ، بر همه چیز مقدّم بدارید .(تحف العقول ، ص ۲۵۴)
  5. وحدت گرایی و پرهیز از نزاع: از آیه ۴۶ سوره انفال به دست می آید که شکست در گرو نزاع میان خود و اختلاف است. این اختلاف می تواند میان امت و امام یا امت با امت باشد. هر گونه اختلاف و نزاعی در مساله رهبری و یا اطاعت از او یا اختلافات جزیی میان امت، می تواند عامل شکست باشد؛ چنان که وحدت عامل پیروزی امت و نظام ولایی است.
  6. اصلاح گری و پرهیز از فساد: فساد هر گونه تباهی در هر امر و کاری است. این فساد می تواند به شکل بی عدالتی، اسراف و تبذیر و مانند آن ها در مسایل اقتصادی و یا امور دیگری در جامعه خودنمایی کند. از نظر قرآن، گرایش به اصلاح گری در جامعه عامل پیروزی است؛ پس لازم است تا از هر گونه فسادی پرهیز شود و در صورت وجود آن به اصلاح امور پرداخته شود. خداوند در آیات ۴ تا ۷ سوره اسراء با اشاره به داستان یهودیان بر آن است تا سنتی از سنت های الهی حاکم بر جان و جامعه و جهان را بیان کند. بر اساس این سنت، اصلاح گری در امور موجب پیروزی و هر گونه فسادگری موجب از دست رفتن پیروزی خواهد شد. یادآوری این نکته لازم است که «کرّه» در لغت به معناى رجعت و دولت است که براى بنى‌اسرائیل با غلبه بر دشمنانشان حاصل شده بود.(مجمع‌البیان، ج‌۵ ـ ۶‌، ص‌۶۱۴‌-‌۶۱۵)
  7. امید به امدادهای غیبی: از نظر آموزه های وحیانی قرآن، همه هستی ملک طلق خداوند است و هیچ آفریده ای بدون مشیت کلان و اذن خداوندی هیچ تصرفی در کائنات ندارد؛ بنابراین، حتی ابلیس و شیاطین جنی و انسی، می تواند در راستای جنود الهی عمل کند و فلسفه اصلی آفرینش را پیش برند، بی آن که خود اختیاری در این امر داشته باشند؛ زیرا هیچ اسباب و وسیله ای مشیت الهی را نمی تواند تغییر و تبدیل دهد؛ چنان که امام سجاد(ع) می فرماید: یا من لاتبدل حکمته الوسایل، حکمت الهی و مشیت خداوندی را هیچ وسیله ای تبدیل نمی کند. بنابراین، انسان مسلمان هماره امیدوار به امدادهای غیبی خداوند در اشکال گوناگون از جنود هوایی و زمینی و آسمانی و مادی و معنوی است. این گونه است که باد و توفان(احزاب، آیه ۹) و نصرت به رعب افکنی بدون هیچ درگیری نظامی (حشر، آیه ۲ ) و مانند آن ها به یاری مومنانی می آید که به نصرت اسلام و رهبری رفته اند.(توبه، آیه ۲۶ و آیات دیگر)
  8. آرامش و سکونت قلبی: هر گونه اضطراب می تواند مانع پیروزی امت و نظام ولایی شود؛ بنابراین، آرامش و سکونت در سایه امید به خدا و نصرت الهی مهم ترین عامل در پیروزی و حفظ آن است.(توبه، آیات ۲۵ و ۲۶ و ۴۰؛ انفال، آیه ۱۱؛ فتح، آیه ۱۸)
  9. ایمان به قدرت نامحدود الهی: از مهم ترین عوامل پیروزی ایمان به قدرت الهی است که نامحدود است و هیچ سد و مانعی در برابر آن نیست. چنین باوری به امت و نظام چنان قدرتی می بخشد که در برابر هر گونه فن آوری و ابزارهای برتر دشمن و کثرت نفرات و تجهیزات به خود شک و تردید راه نمی دهد و با صبر و استقامت در برابر دشمن پیروزی را برای خود رقم می زند.(حشر، آیات ۲ و ۶)
  10. باور به سلطه الهی: پذیرش و باور به سلطه الهی بر کائنات موجب می شود تا رزمندگان اسلام در هر جبهه و موقعیتی پیروزی را برای حق و حزب الله دانسته و عقب نشینی و کوتاهی و سستی نورزند.(حشر، آیه ۶)
  11. بهره مندی از غنیمت: از دیگر عوامل پیروزی وعده به پیروزی و بهره مندی از غنایم دنیوی است. از همین روست که خداوند به رزمندگان اسلام وعده می دهد که در صورت جهاد و صبر و استقامت از غنایم دنیوی در کنار پاداش اخروی و معنوی بهره مند می شوند؛ زیرا طیبات دنیا و آخرت برای مومنان است و خداوند از مومنان خواسته تا حسنات دنیا و آخرت را با هم داشته باشند.(فتح، آیات ۱۸ تا ۲۰)
  12. صداقت: از دیگر عوامل تاثیرگذار در پیروزی، داشتن صداقت است که خداوند در آیه ۱۸ سوره فتح از آن به عنوان عامل پیروزی یاد کرده است؛
  13. بیعت: بیعت با رهبری و نصرت و یاری نظام اسلامی از سوی امت، خود یکی دیگر از عوامل پیروزی است؛ زیرا با بیعت، امت تعهدات و مسئولیت های خویش را در قبال امام یادآوری و متذکر شده و بدان عمل می کند.(فتح، آیات ۱۸ تا ۲۰)
  14. نصرت امت: خداوند به صراحت در آیه ۷ سوره محمد(ص) می فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ ؛ اى کسانى که ایمان آورده‏ اید، اگر خدا را یارى کنید یاریتان مى ‏کند و گامهایتان را استوار مى دارد. یادآوری این نکته ضروری است که یکی از معانی نصرت، پیروزی است؛ پس گام هایی که امت در نصرت دین اسلام و رهبری بر می دارد، موجب پیروزی امت و نظام سیاسی ولایی می شود. خداوند در ایات بسیاری بر نقش نصرت دین خدا و مظاهر ولایت الهی در پیروزی اسلام و امت اسلام تاکید داشته است.(آل عمران، آیه ۱۶۰؛ حج، آیات ۳۹ و ۴۰؛ صف، آیه ۱۴)
  15. تقوای الهی: خداوند به صراحت درباره این عامل پیروزی می فرماید: بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَیَأْتُوکُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُمْ بِخَمْسَهِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِکَهِ مُسَوِّمِینَ ؛ وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَکُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُکُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ لِیَقْطَعَ طَرَفًا مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْ یَکْبِتَهُمْ فَیَنْقَلِبُوا خَائِبِینَ ؛ و خدا آن وعده پیروزى را جز مژده‏ اى براى شما قرار نداد تا بدین وسیله شادمان شوید و دلهاى شما بدان آرامش یابد؛ و پیروزى جز از جانب خداوند تواناى حکیم نیست تا برخى از کسانى را که کافر شده‏ اند، نابود کند یا آنان را خوار سازد تا نومید بازگردند. (آل عمران، آیات ۱۲۵ تا ۱۲۷) همین مطلب هم چنین در آیات دیگر از قرآن بیان شده است.(اعراف، آیه ۱۲۸؛ هود، آیه ۴۹)
  16. باور به فرآیندی بودن پیروزی: از نظر قرآن دست یابی به پیروزی نهایی فرآیندی و در یک برنامه ریزی انجام می گیرد. بنابراین، نباید پیروزی قطعی و نهایی را بدون تحقق همه فرآیندهای آن امید داشت و در صورت پیروزی در امری و شکست در امری دیگر نباید، سنگر را خالی و به دشمن داد. خداوند درباره چرخش ایام بهروزی و شکست و در نهایت پیروزی قطعی امت اسلام و نظام سیاسی می فرماید: إِنْ یَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ وَلِیَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَیَتَّخِذَ مِنْکُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ وَلِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَیَمْحَقَ الْکَافِرِینَ ؛ اگر به شما آسیبى رسیده آن قوم را نیز آسیبى نظیر آن رسید و ما این روزهاى شکست و پیروزى را میان مردم به نوبت مى‏ گردانیم تا آنان پند گیرند و خداوند کسانى را که واقعا ایمان آورده‏ اند معلوم بدارد و از میان شما گواهانى بگیرد و خداوند ستمکاران را دوست نمى دارد ؛ و تا خدا کسانى را که ایمان آورده‏ اند خالص گرداند و کافران را به تدریج نابود سازد. (آل عمران، آیات ۱۴۰ و ۱۴۱)
  17. ایمان به سنت قطعی الهی: از مهم ترین عوامل پایداری، صبر و استقامت امت در برابر مشکلات و انواع و اقسام جنگ سخت و نرم نظامی و اقتصادی و مانند آن ها، باور به سنت الهی پیروزی است. خداوند در آیات ۲۲ و ۲۳ سوره فتح بر پیروزى دوستان خدا و هلاکت دشمنانش، به عنوان سنّت الهى غیر قابل تبدیل و تغییر یاد می کند و در آیه ۳۴ انعام و ۱۷۱ و ۱۷۲ سوره صافات نیز بر پیروزى پیامبران به عنوان جبهه حق علیه باطل، به عنوان سنّت و قضاى حتمى الهى و غیر قابل تخلّف تاکید کرده و در آیه ۲۱ سوره مجادله این غلبه را حتمی و قطعی دانسته است. با چنین باوری کسی که در جبهه حق علیه باطل است هرگز دلسرد نشده و هماره تلاش می کند تا این مهم را تحقق بخشد.
  18. القای رعب : چنان که گفته شد القاى رعب و وحشت در صف لشکریان دشمن، از عوامل پیروزى است. این امر در جنگ روانی می تواند به اشکال گوناگون رخ دهد. البته مسلمانان منصور به رعب هستند و هماره امیدوارند خداوند ایشان را یاری رساند و ترس و رعب در دل های دشمنان افکند. البته خود مسلمانان نیز باید ابزارهای علمی روان شناختی آن را بشناسند و به کار گیرند.(آل عمران، آیه ۱۵۱؛ انفال، آیه ۱۲؛ احزاب، آیه ۲۶؛ حشر، آیه ۲)
  19. ایمان : ایمان و اعتقاد استوار، از جمله امور زمینه‌ساز براى دستیابى به پیروزى است.(بقره، آیه ۲۴۹؛ انفال، آیه ۱۹) هم چنین ایمان، مانع فرار از میدان نبرد و زمینه‌ساز نیل به پیروزى است که خداوند در آیات ۱۱۰ و ۱۱۱ سوره آل عمران به آن توجه می دهد.
  20. پرهیز از اسیرگیری قبل از پیروزی: انسان نباید در هنگام نبرد دنبال غنیمت و از آن جمله اسیرگیری باشد. خداوند به صراحت بر پرهیز از گرفتن اسیر، قبل از تحقّق کامل پیروزى، به عنوان زمینه‌ساز دستیابى به پیروزى توجه داده است.(انفال، آیه ۶۷)
  21. تقویت روحیه: تقویت روحیّه مسلمانان از سوی رهبری و کارگزاران و یا از راه تبلیغات و یا امور دیگر، زمینه دستیابى آنان به پیروزى است.(آل عمران، ایه ۱۳؛ انفال، آیه ۴۴)
  22. توکّل بر خدا، از عوامل برترى و پیروزى بر دشمنان است که در آیات قرآنی بر آن تاکید شده است؛ زیرا انسان هر قدر توان داشته باشد باید خداوند در هر کاری وکیل خویش قرار دهد.(آل عمران، ایه ۱۶۰؛ مائده، آیه ۲۳)
  23. جهاد مالی و جانی : پیروزى حق بر باطل، در گرو کوشش و جهاد صاحبان حق به مال و جان است.(نساء، آیه ۷۴؛ مائده، ایه ۲۳؛ توبه، آیه ۱۴)
  24. دعا و نیایش: دعا و درخواست صبر و استقامت و پیروزى بر دشمنان، از عوامل دستیابى به پیروزى و نصرت الهى است.(بقره، آیات ۲۵۰ و ۲۵۱)
  25. استغاثه: استغاثه به درگاه خدا و دعا براى پیروزى، از علّتهاى پیروزى مسلمانان بر مشرکان و دشمنان است.(انفال، آیات ۷ و ۹)
  26. ذکر و یاد دایم خدا: پایدارى اهل ایمان در صحنه‌هاى پیکار، همراه با ذکر مداوم خدا، از عوامل پیروزى آنان بر دشمنان دین است.(انفال، آیه ۴۵)
  27. پایداری و استقامت: ثبات قدم و پایداری و رهایی از هر گونه تردید در عزم و عمل مهم ترین عامل پیروزی است.(همان)
  28. صبر و شکیبایی: صبر و بردبارى، از عوامل دستیابى به پیروزى است که در آیات قرآنی به آن توجه داده شده است.(بقره، آیات ۲۴۹ تا ۲۵۱؛ ال عمران، آیات ۱۲۳ و ۱۲۵ و ۱۴۶ و ۱۴۸ و آیات دیگر)
  29. فهم حقایق : فهم مؤمنان از حقایق دینى و فقدان آن در کافران، عاملى اساسى در پیروزى رزمندگان مؤمن است.(انفال، ایه ۶۵)
  30. باور به قدرت الهی: توانایى و قدرتمندى خداوند، عامل پیروزى او و پیامبرانش در تمامى اعصار است. بنابراین باید چنین باوری را در رزمندگان ایجاد و تقویت کرد.(مجادله، ایه ۲۱)
  31. مقاومت و ایستادگی: مقاومت در برابر دشمن و صبر و تحمّل سختیهاى مبارزه، عامل رسیدن به پیروزى است.(بقره، آیه ۲۵۰؛ آل عمران، آیه ۱۴۷؛ انفال، ایات ۱۱ و ۱۲)
  32. نفوذی: توجّه به توصیه‌هاى نفوذى در صف دشمنان، یکى از ابزار فراهم‌کننده پیروزى است.(مائده، آیه ۲۳) در منابع تفسیرى آمده است: دو مردى که خداوند به آنها نعمت و توفیق ایمان آوردن به موسى علیه السلام و خداى موسى را داده بود، از نقیبان بودند، لذا با پیروان موسى مخفیانه تماس مى‌گرفتند و آنها را از اوضاع داخلى شهر، آگاه مى‌کردند و مى‌دانستند که به محض داخل شدن بنى‌اسرائیل، شهر به تصرّف آنها درخواهد آمد. (مجمع‌البیان، ج‌۳‌-‌۴، ص‌۲۷۹)
  33. احسان و نیکوکاری: احسان امری فراتر از عدالت است. عفو و بخشش و مانند آن ها از مصادیق احسان است. از نظر قرآن، نیکوکارى، زمینه‌ساز اعطاى پیروزى از ناحیه خداوند به مؤمنان است.(صافات، آیات ۱۱۴ تا ۱۲۱) توضیح این که در آیه ۱۱۴ و ۱۱۵ پیروزى موسى و هارون(علیهما السلام) را بر فرعونیان مطرح کرده و در آیه ۱۲۱ آن پیروزى را پاداش نیکوکاران مى‌داند.
  34. ولایت پذیری: پذیرش ولایت خدا و رسول صلى الله علیه وآله و رهبرانی که مظاهر این ولایت هستند عامل دستیابى به پیروزى است.(مائده، آیه ۵۶) در همین راستا خداوند در آیه ۱۵۰ سوره ال عمران و ۷ و ۱۱ سوره محمد(ص) می فرماید که سرپرستى و ولایت خداوند بر مؤمنان و بى‌سرپرستى کافران، علّت پیروزى مؤمنان بر کافران است. در حقیقت این ولایت الهی و مظاهر آن است که بر ولایت طاغوتی که بی بهره از ولایت الهی است پیروز می شود.
  35. هجرت: هجرت مومنان از بلاد کفر و به بلاد اسلام و تقویت نفرات و تجهیزات موجب می شود تا اسلام پیروز شود. هم چنین هجرت از جوامع ستم‌پیشه، زمینه‌ساز تقویت قوا و رسیدن به پیروزى در آینده می شود.(نحل، آیه ۴۱) البته بنا بر احتمالى که منظور از «حسنه در دنیا»، فتح و پیروزى باشد این معنا قابل استنباط از آیه است.(مجمع‌البیان، ج‌۵ ـ ۶‌، ص‌۵۵۷؛ المیزان، ج‌۱۲، ص‌۲۵۴)

موانع پیروزی

همان طوری که از آیات به دست می آید، برخی از امور که نقیض هم هستند می تواند مانع جدی در سر راه پیروزی باشد؛ به عنوان نمونه وحدت عامل پیروزی و اختلاف مانع آن است. در این جا به برخی از مهم ترین موانع اشاره می شود:

  1. ترس: وحشت و رعب در دشمن موجب پیروزی و وجود آن در دل مومنان مانع اصلی پیروزی است. از همین روست که خداوند در قرآن ترس و وحشت از دشمن را از موانع دستیابى به پیروزى دانسته است.(آل عمران، آیات ۱۵۱ و ۱۵۲؛ انفال، آیه ۱۲؛ توبه، آیه ۱۳؛ احزاب، ایه ۲۶)
  2. دنیاطلبی: دنیاطلبى و دلدادگى به مادیّات، از موانع پیروزى مسلمانان بر دشمنان است.(آل عمران، آیه ۱۲۵)
  3. سستی : سستى و ضعف، مانع پیروزى بر کفار است.(آل عمران، آیات ۱۴۶ و ۱۴۸ و ۱۵۲؛ نساء، آیه ۱۰۴؛ انفال، ایه ۴۳)
  4. عجب و غرور: عُجب و غرور، از موانع دستیابى به پیروزى است؛ چنان که در جنگ حنین اتفاق افتاد.(توبه، ایه ۲۵)
  5. عصیان و نافرمانی: نافرمانى از دستور فرماندهی و رهبری از موانع پیروزى است.(آل عمران، آیه ۱۵۲)
  6. اختلاف و نزاع: این مطلب پیش از این گفته شد. خداوند در آیات ۴۳ و ۴۶ سوره انفال و ۱۵۲ سوره ال عمران اختلاف و منازعه در بین خودیها، از جمله موانع پیروزى دانسته است.