صبر و استقامت در دین

اهمیت استقامت و پایداری
هرچند که عارفان منزل استقامت را یکی از مراحل سیر و سلوک برشمرده اند و به نظر ایشان مرحله استقامت برزخی میان پرتگاه هراسناک عالم تکثر و تفرق و سدره المنتهی جمع می باشد

و یا روحی دانسته اند که احوال سالکان بدان زنده و باقی است. (فتوحات مکیه ابن عربی ج ۲ص ۲۱۷ و منازل السایرین ص ۴۲ و مدارج السالکین ج ۲ ص ۱۰۸) ولی در اصطلاح قرآنی استقامت همان پایداری دردین صراط مستقیم و مسیر حق در برابر دوری از کژروی هاست (التحریر و التنویر ج ۱۱ ص ۲۸۲)
مفهوم استقامت
در تفسیر این مفهوم قرآنی گفته اند مراد از استقامت این است که انسان درحال قیام و ایستادن در متعادل ترین حالت و مسلط بر توانایی ها و کارهای خود باشد. درحقیقت این تسلط انسان برخود شخصیت وشان انسان سالم را می رساند که می تواند کارها را مناسب با استعداد انسانی انجام دهد.

در ادبیات عربی متعادل ترین حالت هر چیزی به گونه ای که امکان نمایان شدن همه آثار و توانایی ها آن وجود داشته باشد، به صورت استعاره با واژه قیام یاد می شود، بنابراین قیام عمودی است که به صورت طولی بر افراشته گردد و قیام عدل به گسترش عدالت در زمین است. از این رو استقامت نیز به معنای طلب قیام و استدعای ظهور همه آثار و منافع است. نمایان شدن همه ویژگی ها و آثار هر پدیده ای نیز به حسب توانایی و شخصیت ذاتی آن گوناگون است. استقامت انسان در هر امری آن است که شخص قیام به آن امر و اصلاح آن را از خود طلب کند، به گونه ای که کامل شود و فساد و نقص درآن راه نیابد.
تفاوت صبر واستقامت
تفاوت صبر (شکیبایی) با استقامت(پایداری) درآن است که صبر در ناملایمات به کار می رود درحالی که استقامت این گونه نیست. استقامت به معنای پافشاری و پایداری در اصل دین و ارزش های دینی و عدم کژروی از راه حق به بیراهه های کفر و نفاق و شرک است که بیشتر درحوزه فکری و عقیدتی است درحالی که صبر و شکیبایی در برابر سختی های اطاعت و دشواری های مصائب و عدم تمکین در برابر طغیان شهوات است که بیشتر درمقام عمل متصور است؛ از این در روایات قسیم یک دیگر قرارگرفته اند.
پیوند استقامت با مفاهیم دیگر
به هرحال مفهوم قرآنی استقامت نیز بدان سبب که همه آیات (جز یک آیه) در یک نگاه کلی استقامت در زمینه توحید و باور به ربوبیت خداوند و سیر به سوی او براساس این باور مطرح کرده و می توان از آن به استقامت در دین تعبیر کرد، با مفاهیمی چون صراط مستقیم، هدایت، عبودیت، ایمان، عمل صالح و تقوا و هر آن چه لازمه دینداری است، پیوند دارد؛ زیرا استقامت در آن مفهوم پس از پذیرش دین مطرح می شود: ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا (فصلت آیه ۳۰) و یا فاستقم کما امرت (هود آیه ۱۱۲) بنابر این استقامت به معنای کمال رساندن مولفه های لازم دینداری چون تقوا، هدایت، ایمان، عبودیت و عمل صالح است.
با توجه به آیات قرآنی می توان گفت که شناخت ویژگی های صراط مستقیم و رهروان آن (انعام آیه ۸۷ و یس آیه ۴ و نیز ۱۱۸)اهل استقامت چون پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان که بندگان نعمت یافته خدایند اهل استقامت هستند. (نساء آیه ۶۸)
آثار استقامت
از آثار استقامت در دنیا می توان به نزول برکات اشاره کرد. قرآن بیان می دارد که کسی که استقامت در دین ورزد خداوند روزی فراوان نصیب او می کند (جن آیه ۱۶) و در آیه دیگری توضیح می دهد که این نعمت و روزی فراوان هم آسمانی و هم زمینی و هم مادی و هم معنوی و هم دنیوی و هم اخروی خواهد بود. (مائده آیه ۶۶)