سبک زندگی اسلامی امام رضا(ع) 2

مسلمان باید سبک زندگی اسلامی داشته باشد. سبکی که بر پایه فلسفه اسلامی شکل می گیرد و توجه و اهتمام به آخرت با ویژگی طریقیت برای دنیا در آن اصالت می یابد. دست یابی به جزئیات سبک زندگی اسلامی نیازمند تعمیق و تامل در آموزه های وحیانی اسلامی و سنت و سیره پیشوایان معصوم(ع) است. نویسنده بر اساس همین فرضیه و نظریه به سراغ آموزه های وحیانی یکی از پیشوایان دین حضرت امام رضا(ع) رفته است. آن چه در پی می آید بخش دوم این مطلب است که با هم از نظر می گذرانیم.

رفتار اجتماعی مسلمان

مسلمان باید بهترین رفتار اجتماعی را داشته باشد؛ زیرا بندگی خداوند تنها با نماز و روزه نیست، بلکه نیکی و احسان به دیگران و رفتارهای پسندیده اجتماعی است که در آیات و روایات بر آن تاکید شده است. از نظر امام رضا(ع) بهترین بنده کسی است که خصوصیات خوب را نسبت به خدا و خلق دارا باشد و به شکل ملکه این رفتارها در او نهادینه شده باشد. وقتی از امام رضا(ع) در باره بهترین بندگان خدا پرسش می شود ایشان می فرماید: سُئِلَ عَنْ خِیارِ الْعِبادِ، فَقالَ علیه السلام: اَلَّذینَ اِذا اَحْسَنُوا اسْتَبْشَرُوا، وَاِذا اَساؤُوا اسْتَغْفَرُوا، وَ اِذا اُعْطُوا شَکَرُوا، وَ اِذَا ابْتَلَوْا صَبَرُوا، وَ اِذا غَضِبُوا عَفَوا؛ از حضرت رضا علیه السلام درباره بهترین بندگان پرسیدند. حضـرت فـرمــود: آنان که هرگاه نیکى مى کنند، خوشحال مى شوند، هرگاه بدى مى کنند، استغفار مى کنند، هرگاه چیزى به آنان داده مى شود، سپاس مى گویند، هرگاه مبتلا و گرفتار مى شوند، شکیبایى مى کنند، و هرگاه خشمگین مى شوند، عفو و گذشت مى کنند.(مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱ ص ۲۸۴)

شـکر خالق و مخلوق

در روایت پیشین بر شکر نعمت به عنوان یکی از خصوصیات بهترین بندگان تاکید شده است. این شکرگزاری اختصاصی به شکر از خدا ندارد، بلکه بنده خوب کسی است که از هر کسی که خیری رساند تشکر می کند و شکر زبانی و قلبی و عملی به جا می آورد. اصولا از نظر امام رضا(ع) کسی شکر بنده را به جا نیاورد شکر خالق را به جا نمی آورد. آن حضرت(ع) می فرماید: مَنْ لَمْ یَشْکُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقینَ، لَمْ یَشْکُرِ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ؛ هرکس که صاحبان نعمت و نیکى را از مردم، تشـکّر و سـپاس نـکنـد، خداى متعال را هم سپاس نکرده است. (عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۲، ص ۲۷)

به نظر می رسد کسی که در برابر نعمت دهنده حاضر و شاهد رسم ادب به جا نمی آورد و شکر نمی گزارد به طور طبیعی نسبت به نعمت دهنده غایب که در عالم شهود و ماده دیده نمی شود، رسم ادب به جا نخواهد آورد و سپاسگزار نعمت او نخواهد بود.

از امام رضا علیه السلام روایت است که ایشان شکر توانگری را این گونه دانسته است: مَنْ قَصَدَ اِلَیْهِ رَجُلٌ مِنِ اخْوانِهِ مُسْتَجیرا بِهِ فى بَعْضِ اَحْوالِهِ فَلَمْ یُجِرْهُ بَعْدَ اَنْ یَقْدِرَ عَلَیْهِ، فَقَدْ قَطَعَ وِلایَهَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ؛ کسى که یکى از برادران دینى اش براى کارى به او پناه آورد ولى او، با آنکه مى تواند، پناه ندهد و کارى برایش نکند، رشته ولایت خداى متعال را بریده است.( بحار الانوار، ج ۷۲، ص ۱۸۱)

پس انسان می بایست با هر کاری شکر نعمتی را به جا آورد و این گونه نیست که نعمتی را به دست آورد و تنها از آن بهره مند شود و دیگران را محروم نماید. شکر نعمت در عمل خیلی سخت تر از شکر نعمت زبانی است. آن چه مهم است شکر نعمت عملی است.

پاسخ دهی به عواطف و احساسات در کنار همسر و دوستان

انسان موجودی اجتماعی است؛ زیرا از نظر عاطفی و نیز از نظر بر آورد حاجات و نیازهای مادی و دنیوی خویش به دیگران نیازمند است. انسان به تنهایی نمی تواند روزگار بگذارند و از همین روست که خداوند بر هر انسانی زوجی قرار داده تا در کنار آن به آرامش و آسایش برسد.

البته عواطف انسانی تنها به زوج بر آورده نمی شود بلکه برخی از ابعاد آن با فرزند و برخی دیگر با دوستان و مانند آن برآورده و پر می شود. ظرف عواطف انسانی بسیار وسیع و گسترده است و باید این ظرف با همه علل و عوامل مناسب پر و اشباع شود. از این روست که بهترین زندگی را کسی دارد که از نظر آسایشی و آرامشی تکمیل باشد و همان طوری که به نیازهای مادی اش به درستی پاسخ داده می شود به نیازهای عاطفی و روانی اش نیز پاسخ مناسبی داده شود. از همین روست که امام رضا(ع) به این دو اصل سعادت و مولفه اساسی آن توجه داشته و به عنوان نمونه در روایتی در پاسخ به آن اشاره می کند. در روایت است: اِنَّ اَبَاالحَسَنِ علیه السلام سُئِلَ عَنْ اَفْضَلِ عَیْشِ الدُّنْیا، فَقالَ: سِـعَهُ الْمَنْزِلِ وَ کَثْرَهُ الْمُحِـبّینَ؛ از حضرت رضا علیه السلام پرسیدند: بهترین خوشى و لذّت دنیا چیست؟ فــرمـود: خـانه وسـیع و بسـیارى دوسـتان.( بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۱۷۷)

البته دوست گرفتن ممکن است آسان باشد، ولی نگه داشت دوست و پایداری در دوستی بسیار سخت است. به طوری که اگر کسی بتواند دوستان پایداری داشته باشد با قدر خود و آن دوست را بداند. این ارتباط پایدار موجب می شود تا انسان با شخص احساس قرابت و خویشی کند به طوری که با برخی از خویشان چنین احساسی ندارد. ابراهیم بن عباس مى گوید شنیدم که حضرت رضا علیه السلام مى فرمود: مَـوَدَّهُ عِشْـرینَ سَنَـهً قَرابَـهٌ ؛ دوسـتى بیست سـال، در حکم خویشاوندى است. (بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۱۷۵)

البته چنان که گفته شد بخشی مهمی از عواطف و احساسات انسان را همسـر شـایسـته پوشش می دهد و انسان باید دنبال همسر خوب و مناسب باشد و اگر چنین همسری یافت که هم دوست و هم یار و یاور او باشد ، بهترین زندگی را خواهد داشت. از امام رضا علیه السلام روایت است: ما اَفادَ عَبْدٌ فائِدَهً خَیْرا مِنْ زَوْجَهٍ صالِحَهٍ اِذا رَآها سَرَّتْهُ وَ اِذا غابَ عَنْها حَفِظَتْهُ فى نَفْسِها وَ مالِهِ؛ بنده مؤمن، هیچ بهره اى نبرده که بهتر از همسر خوب و شایسته اى باشد که هنگام حضور شوهر، مایه خوشحالى او باشد و در غیاب شوهر، نگهدار ناموس و مال او باشد.(مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۲، ص ۲۵۶)

محاسبه نفس و عرضه اعمال

مومن کسی است که هماره رفتار و کردار خویش را محاسبه کرده و بد و خوب آن بسنجد و میزان صعود و سقوط را ارزیابی کند. در آیات و روایات بر محاسبه نفس تاکید شده است. چنین عملی موجب می شود تا انسان خود را نسبت به هدف و مقصد و مقصود بسنجد و بداند تا چه اندازه دور یا نزدیک است؟

امام رضا علیه السلام در باره محاسبه نفس فرموده است: مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ وَ مَنْ غَفِلَ عَنْها خَسِرَ؛ هرکس به حساب خودش رسیدگى کند، سود مى برد وهرکس از خود (و اعمالش) غافل شود، زیان مى کند. (مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۳۰۲)

از سوی دیگر باید بدانیم که هماره اعمال ما به پیامبر(ص) و امامان(ع) عرضه می شود و همانان هستند که در آخرت به عنوان شاهد اعمال گواهی خواهند داد. خداوند می فرماید: وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَیَرَى اللّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَهِ فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ؛ و بگو: «هر کارى مى‏خواهید بکنید، به تحقیق خدا و پیامبر او و مؤمنان در کردار شما خواهند نگریست، و به تحقیق به سوى داناى نهان و آشکار بازگردانیده مى‏شوید پس شما را به آنچه انجام مى‏دادید آگاه خواهد کرد.»(توبه، آیه ۱۰۵)

از امام رضا علیه السلام روایت شده است: تُعْرَضُ عَلى رَسُولِ اللّهِ عَلَیْهِ وَآلِهِ السَّلامُ اَعْمالُ اُمَّتِهِ کُلَّ صَباحٍ اَبْرارِها وَ فُجّارِها، فَاحْـذَرُوا؛ کارهاى امّت پیامبر صلی الله علیه و آله، چه نیکان و چه بدکاران، هر بامداد به محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله گزارش و عرضه مى شود، پس حذر کنید! (مسندالامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۳۳۹)

اگر با چنین نگاهی به جهان بنگریم و بینش و نگرش ما این گونه باشد در آن صورت هماره مواظب اعمال خود خواهیم بود تا کاری بر خلاف آموزه های وحیانی اسلام نداشته باشیم. این گونه است که سبک زندگی ما تحت تاثیر این باور و اعتقاد و فلسفه قرار گرفته و کارهای نیک و خوب و خیر انجام داده و از کارهای زشت و بد و پلید پرهیز و اجتناب می کنیم.

تفـریحـات سـالم

انسان در زندگی نیازمند آن است شاد و مسرور زندگی کند و از حزن و غم و اندوه دور باشد. انسان مسلمان هیچ علاقه ای به حزن و اندوه ندارد بلکه سرور و شادی هماره جزو زندگی اوست. از این روست که اگر مصیبتی در زندگی خود یا اطرافیان بیابد نومید نمی شود و به حکم الهی گردن نهاده و صبر پیشه می گیرد.(بقره، آیه ۱۵۶؛ حدید، آیات ۲۲ و ۲۳ و آیات دیگر)

هم چنین مومن هر چند خود را سرگرم لهو و لعب دنیا نمی کند ولی این طوری نیست که از چیزهای مباح و حلال دست بردارد و از آن بهره نبرد، بلکه نصیب خود را طیبات دنیا می گیرد و مسرور و شاد زندگی می کند و از آسایش و آرامشی که خداوند نصیب کرده بهره مند می شود.

در آیات و روایات بیان شده که تفریحات سالم هرگز خلاف بندگی و مسلمانی نیست و حتی پیامبر(ص) با امیرمومنان علی(ع) به گردش می رفت و در بوستان به سیاحت و تفریح می پرداختند و با هم مزاح و شوخی می کردند که داستان خوردن رطب و هسته آن بسیار معروف و مشهور است.»(الخزائن، ملا احمد نراقی به نقل از: ۱۰۰۱ داستان از زندگانی امام علی(ع)، محمّد رضا رمزی اوحدی، انتشارات سعید نوین )

امام رضا علیه السلام نیز در باره سبک زندگی اسلامی به مساله تفریحات سالم اشاره کرده و فرموده است: اِجْعَلُوا لِأَنْفُسِکُمْ حَظّا مِنَ الدُّنْیا، بِاِعْطائِها ماتَشْتَهى مِنَ الْحَلالِ وَ مالَمْ یَنَلِ المُرُوَّهَ وَلاسَرَفَ فیهِ، وَاسْتَعینوُا بِذلِکَ عَلى اُمُورِالدّینِ؛ براى خودتـان بهره اى از دنیـا قرار دهـید، به اینکه خواسته هاى دل را از حلال به آن بدهید، تا حدّى که مروّت را از بین نبرد و اسراف در آن نباشد، و بدین وسیله، بر کارهاى دین، کمک بجویید. (فقه الرضا علیه السلام، ص ۳۳۷)

احـترام به والدین

در سبک اسلامی زندگی بر احترام به والدین و احسان و نیکی به آنان به ویژه در کهنسالی تاکید شده و این که فرزند بی چشم داشتی باید خدمت رسانی کند و غرولند را کنار بگذارد و منتی بر کارش نگذارد.(بقره، ایه ۸۳؛ نساء، آیه ۳۶؛ انعام، آیه ۱۵۱، اسراء، آیه ۲۳)

احترام به والدین از واجبات و وظایف اسلامی است. در سبک زندگی اسلامی خود فرزند باید مسئولیت کارهای والدین را به عهده بگیرد و این گونه نباشد که آنان را از محبت و مودت خویش محروم کرده و در خانه های سالمندان گذاشته ماهی و سالی سری به او بزند.

امام رضا علیه السلام درباره تکریم و احترام به پدر و والد می فرماید: عَلَیْکَ بِطاعَهِ الأَبِ وَ بِرِّهِ وَ التَّواضُعِ وَ الخُضُوعِ وَالاْءعْظامِ وَ الاْءکْرامِ لَهُ وَ حَفْضِ الصَّوْتِ بِحَضْرَتِهِ؛ بر تو باد که از پدر، فرمانبردارى کنى، به او نیکى کنى، در برابرش فروتنى و کرنش و بزرگداشت و احترام داشته باشى و صدایت را در حضور او پایین بیاورى. (فقه الرضا علیه السلام، ص ۳۳۴)

در همین راستای صـله رحِم مورد تاکید قرار می گیرد و آن را یکی از موجبات افزایش عمر دانسته و می فرماید: یـَکُونُ الرَّجـُلُ یَصِلُ رَحِمَهُ فَیَکُونُ قَدْ بَقِىَ مِنْ عُمْرِهِ ثَلاثُ سِنینَ، فَیُصَیِّرُهَا اللّهُ ثَلاثینَ سَنـَهً وَ یَفْعـَلُ اللّهُ ما یَشـاءُ؛ گـاهى کسى صـله رحـم مى کنـد، در حالى که از عمرش سه سال باقى است. خـداونـد (بـه خـاطر ایـن عمـل) باقى مانده عمر او را سى سال مى کند و خــدا آنچـه بخـواهد مى کنـد. (اصول کافى، ج ۲، ص ۱۵۰)

البته ایشان مـرز اطاعت والـدین را نیز مشخص داشته است؛ چنان که در نوشته امام رضا علیه السلام به مأمون آمده است: بِرُّ الْوالِدَیْنِ واجِبٌ وَاِنْ کانا مُشْرِکَیْنِ وَ لا طاعَهَ لَهُما فى مـَعْصِیَهِ الْخـالِقِ؛ نیکى به پدر و مادر واجب است، هرچند مشرک باشند، ولى در راه معصیت آفریدگار، اطاعتى از آن دو نیست. (بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۷۲)

معاشرت و برخـورد با مـردم

در سبک زندگی اسلامی بر چگونگی تعامل با مردم و معاشرت با آنان توجه خاص شده و روابط میان هر شخصی با دیگران در ابعاد گوناگون اجتماعی بر اساس نقش ها تبیین و تشریح شده است. این گونه است که به هر کسی می آموزد در نقش پدر و پسر و همسر و دوست و مانند آن چگونه رفتاری را در پیش گیرد که بهترین ها باشد.

به عنوان نمونه امام رضا علیه السلام درباره تعامل با دیگر در جایگاه نقش های گوناگون می فرماید: اِصْحَبِ السُّلْطانَ بِالْحَذَرِ، وَ الصَّدیقَ بِالتَّواضُعِ، وَ الْعـَدُوَّ بِالْحـَذَرِ، وَ الْعامَّهَ بِالْبِشْـرِ؛ با حاکم، با احتیاط همنشینى کن، با دوسـت هـمراه با تواضـع، با دشمن، همراه با هشیارى و پرهیز، و با عمـوم مـردم با خوشـرویى. (بحار الانوار، ج ۷۵، ص ۳۵۵)

انسان مومن نبایست در راستای ریـاست طلبى بر مردم تلاش کند بلکه خود را خدمتگزار مردم دانسته و در خدمت ایشان باشد. نگاه مسلمان نسبت به دیگران این گونه است. معمر بن خلاّد، نزد آن حضرت از مردى یاد کرد و گفت او ریاست طلب است. حضرت فرمود: ما ذِئْبانِ ضارِیانِ فى غَنَمِ قَوْمٍ قَدْ تَفَرَّقَ رُعاؤُها بِاَضَرَّ فى دینِ الْمُسلِمِ مِنَ الرِّئاسَهِ؛ دو گرگ درنده در گله بى چوپان، به اندازه ریاست طلبى در دین یک مسلمان زیانبار نیست! (اصول کافى، ج ۲، ص ۲۹۷)

ایشان درباره یـارى ناتـوان نیز فرموده است: عَوْنُکَ لِلضَّعیفِ مِنْ اَفْضَلِ الصَّدَقَهِ؛ از بهـترین نـوع صـدقـه، یارى کردن تو نسبت به ناتوان است. (تحف العقول، ص ۴۴۶)

البته انسان باید توجه بیش تری نسبت به ضعیف و ناتوان داشته باشد نه آن که توجه اش به دارا و قدرت مند باشد؛ زیرا این نوعی بی عدالتی است که باید در قیامت پاسخ گوی آن رفتارش باشد. امام رضا علیه السلام فرمود: مَنْ لَقِىَ فَقـیرا مُسْلِما فَسَلَّمَ عَلَیْهِ خِلافَ سـَلامِهِ عـَلَى الأَغـْنِیاءِ لَقِىَ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ یَوْمَ الْقِیامَهِ وَ هـُوَ عَلَیـْهِ غـَضـْبانٌ؛ هرکس مسلمان تهیدستى را دیدار کند و به او سلام دهد، اما متفاوت با سلامى که به ثروتمندان مى دهد، روز قیامت، خداوند را دیدار مى کند، در حالى که خدا بر او خشمگین است. (عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۲، ص ۵۷)

پس انسان تا می تواند باید دستگیر نیازمندان از هر قشر و طائفه ای باشد و کوتاهی نکند. در همین راستا امام رضا(ع) در بیانی دیگر درباره کمـک به دیـگران می فرماید: مَـنْ فَـرَّجَ عـَنْ مُـؤمِنٍ فَرَّجَ اللّهُ عَنْ قَلْبِهِ یَوْمَ الْقِیامَهِ؛ کسى که گِره از کار مؤمنى بگشاید و شادش کند، خداوند هم در روز قیامت، کارِ بسته او را مى گشاید. (اصول کافى، ج ۲، ص ۲۰۰)

انسان باید مواظب این مطلب باشد که هـمدلى و هـمراهى حتی با نیت شدنی است و این گونه نیست که حتما خودش کاری را انجام دهد بلکه اگر کسی کار خوب و یا بدی انجام دهد و بدان راضی باشد خودش نیز همان گونه خواهد بود و آثار خوب و بد آن کار به او نیز می رسد ، چنان که از قوم صالح تنها یکی از اشقیاء ناقه را پی کرده و کشت ولی چون همه راضی و خشنود به آن بودند خداوند همه را عذاب کرد. بنابراین مواظب باشیم که همراهی ما با دیگران در هر کاری با همدلی نیز تحقق می یابد؛ چنان که امام رضا علیه السلام فرموده است: مَنْ غابَ عَنْ اَمْرٍ فَرَضِىَ بِهِ کانَ کَـمَنْ شَهِـدَهُ وَ اَتـاهُ؛  کسى که از صحنه کارى غایب باشد، اما به آن کار (چه نیک و چه بد) راضى باشد، همچون کسى است که در صحنه عمل حاضر بوده و آن را انجـام داده اسـت. (توحید، صدوق، ص ۳۹۲)

از نظر امام رضا(ع) در عمل اجتماعی، سـودمندترین پرهـیزگارى ترک اذیت و آزار دیگران به ویژه مومنان است. از امام رضا علیه السلام روایت شده است: اِعْلَمْ اَنَّهُ لا وَرَعَ اَنْفَعُ مِنْ تَجَنُّبِ مَحارِمِ اللّهِ وَالْکَـفِّ عَنْ اَذَى الْمُـؤمِنِ؛ بدان که هیچ ورع و پرهیزگارى، سودمندتر از پرهیز از حرامهاى خدا و اجتناب از اذیّت مؤمن نیست. (فقه الرضا علیه السلام، ص ۳۵۶.)

باید با مردم خوب تا کرد و کاری نکرد که مردم از مرگ ما آسوده شوند. امام رضا علیه السلام هنگام عیادت از یکى از اصحابش فرمود: اِنَّمَا النّاسُ رَجُلانِ: مُسْتَریحٌ بِالْمَوْتِ وَ مُسْتَراحٌ مِنهُ بِهِ؛ مردم دو دسته اند: یکى آنکه با مـرگ، آسـوده مى شود. دیگرى آنکه مردم با مرگش از دست او آسوده مى شوند. (مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۲۶۳)

عـمل، عامل نجـات

از نظر اسلام نیت خوب و عمل صالح است که انسان را بلند می دارد و به بالا می برد(فاطر، آیه ۱۰) هر چند که اموری دیگر چون محبت و مودت اهل بیت (ع) نیز نقش دارد که خود بخشی از عمل صالح است و ایمان واقعی است . اما انسان می بایست مواظب باشد که بدون عمل صالح و تنها بسنده کردن به عمل صالح محبت نمی تواند کارساز باشد. امام رضا علیه السلام به شیعیان هشدار می دهد و می فرماید: لاتَدَعُوا الْعَمَلَ الصّالِحَ وَ الإجْتِهادَ فى الْعِبادَهِ، اتِّکالاً عَلى حُبِّ آلِ محمّدٍ علیهم السلام؛ کار شایسته و کوشش در پرستش و عبادت را، تنها به اعتماد و پشت گرمىِ محبّت آل محمّد صلی الله علیه و آله رها نکنید. (فقه الرضا علیه السلام، ص ۳۳۹)

اگر بخواهیم داستان چنین افرادی را تمثیل وار بیان کنیم باید گفت چنین اشخاصی مثل کسی هستند که گوشه ای نشسته و می خواهد خرما به دهانشان بیاید؛ در حالی که خداوند حتی به حضرت مریم(س) فرمان می دهد که یک تکانی به خودش دهد و درخت خرما را بتکاند تا رطب تازه بریزد و از آن بهره مند شود. یعنی تنها به اتکای دعا نباشد بلکه تلاشی هم داشته باشد.(مریم، آیه ۲۵)

امام رضا علیه السلام نیز می فرماید: مَنْ سَأَلَ اللّهَ التَّوفیقَ وَ لَمْ یَجْتَهِدْ، فَقـَدِاسْتـَهْزَءَ بِنـَفْسِهِ؛ هرکس از خداوند، توفیق بطلبد ولى تلاش نکند، او خـود را مسـخره کـرده اسـت. (مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۲۸۳)

امر به معروف و نهى از منکر

از دیگر اعمال اجتماعی هر مسلماین امر به معروف و نهی از منکر است و گرنه اگر سکوت کند همانند اصحاب سبت جزو زشت کاران شمرده و مجازات می شود و اگر همدلی کند که دیگر همراهی آن یقینی است چنان که گذشت.

خداوند قـرآن را به عنوان راه هـدایت فرستاده و ما باید از آموزه های آن درس بگیریم و راه دیگری را نرویم که گمراه می شویم. ریّان بن صلت مى گوید: از حضرت رضا علیه السلام پرسیدم: اى پسر پیامبر! درباره قرآن چه مى فرمایى؟ فرمود: کَلامُ اللّهِ لا تَـتَجاوَزُوهُ وَلاتَطْلُبُوا الْهُدى فى غَیْرِهِ فَتَضِلُّوا؛ قـرآن کلام خــداست، از آن فـراتر نـرویـد و هدایت را در غیر قرآن مجویید که گمراه مى شوید. (مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۳۰۸)

همین قرآن به ما می آموزد که امر به معروف و نهی از منکر و توصیه دیگران به حق و صبر در راه حق در کنار عمل صالح و نیت خیر تنها راه رهایی از خسران ابدی انسان است.(سوره عصر) پس باید هماره این مساله را در نظر داشته باشیم. اگر این گونه رفتار نکنیم آثار زیانباری در دنیا و آخرت گربیانگیر ما خواهد شد.

امام رضا علیه السلام در این باره هشدار داده و می فرماید: لَتَأمُرَنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَتَنْهَنَّ عَنِ الْمُنْکَرِ، اَوْ لَـیَسْتَـعْمِلَنَّ عَلَـیْکُمْ شِـرارُکُمْ فَیَدْعُو خِیارُکُمْ فَلا یُسْتَجابُ لَهُمْ؛ حتـما امر به معروف و نهى از منکر کنید، وگرنه اشرارتان بر شما مسلّط و حاکم مى شوند، آنـگاه خوبانتـان هم دعـا مى کنند، امّا دعـایشان مستجـاب نمى شـود. (وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۳۹۴)

اصولا بسیاری از بلایا و گرفتاری های ما به سبب همین ترک امر به معروف و نهی از منکر است؛ زیرا دنیا جایی است که کنش های ما واکنش هایی را موجب می شود و عـملها در همین دنیا عکس العـملهایی را به دنبال دارد. از جمله از امام رضا علیه السلام روایت شده است که فرمود: اِذا کَذِبَ الوُلاهُ حُبِسَ الْمـَطَرُ، وَ اِذا جارَ السُّلْطانُ هانَتِ الدَّوْلَهُ، وَاِذا حُبِسَتِ الزَّکاهُ ماتَتِ الْمَواشى؛ هرگاه زمامداران دروغ بگویند، خشکسالى مى شود. هرگاه حاکم، ستم کند، حـکومت سست مى شود. و هرگاه زکات نپـردازند، چهـارپایان مى مـیرند. (امالى، شیخ مفید، ص ۳۱۰)

گاهی بی توجهی به امری کوچک زمینه را برای کارهای بزرگ بد و زشت فراهم می آورد و باید گفت ریشـه گنـاهان بزرگ نایده گرفتن برخی از کارهای خرد و کوچکی است که مرتکب می شویم و یا می بینیم و سکوت می کنیم. امام رضا علیه السلام فرمود: اَلصَّغائِرُ مِنَ الذُّنـُوبِ طُـرُقٌ اِلَى الْکَبائِرِ ومَنْ لَمْ یَخَفِ اللّهَ فِى الْقَلیلِ، لَمْ یَخَفْهُ فِى الْکَثیرِ؛ گناهان کوچک، راهى به سوى گناهان کبیره است. هر کس کـه در گنـاهان کوچـک از خــدا نترسـد، در مورد گناهان بزرگ و بسیار هم از او نمى ترسد. (مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۲۹۰)

از نظر آموزه های اسلامی هر گـناه نـو، بـلاى نـو را به دنبال می آورد. از عباس بن هلال شامى است که، شنیدم امام رضا علیه السلام مى فرمود: کُلَّما اَحْدَثَ الْعِبادُ مِنَ الذُّنُوبِ ما لَمْ یَکُونُوا یَعْمَلُونَ، اَحْدَثَ اللّهُ لَهُمْ مِنَ الْبَلاءِ ما لَمْ یَکُونُوا یَعْرِفُونَ؛ هـرگاه که بندگان، گناهان تازه پـدید آورنـد که قبلاً مرتکب نمى شدند، خداوند بلاى تازه اى برایشان پیش مى آورد که قبلاً نمى شناختند. (وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۲۴۰)

حـلال خـورى و بخشندگی

انسان مومن باید حلال خور و بخشنده باشد. هم خود از نعمت های الهی بهره گیرد و هم به دیگران بدهد و خیرات و انفاق داشته باشد.

حلال خوری در همین دنیا آثار و برکاتی دارد که از جمله آن ها آن چیزی است که امام رضا علیه السلام فرموده است: مَنْ رَضِىَ بِالْیَسیرِ مِنَ الْحَلالِ خـَفَّتْ مـَؤُنَتـُهُ وَ تَنَعـَّمَ اَهـْلـُهُ وَ بَصَّرَهُ اللّهُ داءَ الدُّنْیا وَ دَوائَها وَ اَخْرَجـَهُ مِنْها سالِما ؛ کسى که به مال حلال اندک، راضى شود، مخارجش سبک مى شود، خانواده اش برخوردار مى گردند، خداوند او را به درد و درمان دنیا بینا مى کند و ا و را سالم و بى گناه از دنیا به دارالسلام بهشت بیرون مى برد.( مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۲۶۹)

هم چنین حلال خور باید بخشنده باشد؛ چرا که بخشندگی جزو اصول اسلام است که خداوند در ایات قرآنی از جمله آیه ۳ سوره بقره انفاق را در کنار عبادت خویش قرار داده است. پس مومن هماره باید سخاوتمند باشد و از بخل پرهیز کرد؛ زیرا بخیل از زندگی اش خیر نمی بیند. امام رضا علیه السلام فرمود: اَلسَّخِىُّ یَأْکُلُ مِنْ طَعامِ النّاسِ لِیـَأْکـُلُوا مِنْ طـَعـامِهِ، وَالْبَخیلُ لایَأکُلُ مِنْ طَعامِ النّاسِ لِـئَلاّ یـَأْکـُلُوا مِنْ طـَعـامِهِ؛ بخشنده و سخاوتمند، از غذاى مردم مى خورد، تـا از غـذایش بخـورنـد، ولى بخیل از غذاى دیگران نمى خورد، تـا از غـذاى او نخورنـد.( مسند الامام الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۲۹۵)