روزی تضمین شده و تمدن سازی

samamosدر مطلب حاضر نویسنده با اشاره به تضمین رزق و روزی انسان از سوی خداوند، تلاش را لازمه رسیدن به این روزی می داند و بر ضرورت آبادانی زمین و تمدن سازی تأکید می کند.

تمدن سازی، ماموریت الهی انسان

انسان در زمین برای هدفی خاص مأموریت یافته و در آن سکنا داده شده است. مأموریت انسان افزون بر خودسازی، دیگرسازی به معنا عام آن است. به این معنا که هم انسان های دیگر را یاری رساند تا به کمال دست یابند و هم موجودات هستی را به عنوان خلافت الهی و ربوبیت طولی پرورش داده و به مقام کمالی شایسته شان برساند.

از این رو افزون بر تزکیه و خودسازی، وظایفی چون امر به معروف و نهی از منکر و همچنین آبادانی زمین و کمال بخشی به آن به عنوان مأموریت کلی نوع انسان مطرح شده است؛ هر چند که در این میان برخی از انسان ها به دلیل مقتضیات فردی و زیستی و شرایط درونی و بیرونی به مقامات خاصی رسیده و انسان کاملی شده و خلافت خاصه الهی را به عنوان حجت به عهده می گیرند. اینان با تلاش و کوشش خویش از نوع انسانی برتر می شوند و سرآمد همه موجودات و آفریده های الهی می گردند و حتی بر فرشتگان و آفریده های کمالی در نزد خدا از کروبین و عالین برتری یافته و استاد آنان می شوند.

از سوی دیگر از آنجایی که خداوند هر موجودی را که می آفریند روزی و رزق او را از پیش فراهم می آورد تا در تنگنا و مشقت قرار نگیرد برای انسان نیز این گونه عمل کرده است. شرایط برای همه موجودات به گونه ای است که هر کس روزی خویش می خورد و پیش از آن که آفریده شود شرایطی فراهم می آید که بتواند به غذای روح و جسم دست یابد و بتواند به کمال خویش برسد؛ در غیر این صورت کاری عبث و بیهوده است که آفریده ای به وجود آید و او از نظر روحی و جسمی تغذیه نشود و یا شرایط تغذیه وی فراهم نیاید و از آنجایی که خداوند افزون بر مالکیت و قدرت، دارای علم و آگاهی به جزئیات امور هستی و حکیم به نیازهای بشری و فرزانه به هدف است هرگز کاری عبث و بیهوده انجام نمی دهد و آفریده ای را بی رزق و روزی مادی و معنوی نمی گذارد. به این معنا که هر چیزی را که او را به کمال شایسته اش می رساند برای او فراهم می کند.

تأثیر رفتاری انسان بر محیط زیست

البته در این میان انسان ها به سبب دارا بودن اختیار، راه سوءاستفاده را در پیش می گیرند و به ظاهر خللی در جهان ایجاد می کنند و به سخن قرآن: ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس؛ در زمین از دریا و خشکی به سبب فعالیت های نادرست بشر فساد و تباهی راه یافته است. این گونه است که به سبب رفتارهای عصیانی و فسادانگیز بشر نه تنها گروهی از انسان ها بلکه برخی از جانوران و گیاهان خشکی و دریا آسیب می بینند و نمی توانند به آسانی به روزی و رزق خویش دست یافته و به کمال شایسته و بایسته خود برسند.

تأثیرات رفتاری انسان در محیط زیست به دو گونه بازتاب های طبیعی چون آلوده کردن دریاها و از میان بردن محیط زیست جانوران و گیاهان در خشکی و دریا و نیز به شکل بازتاب های به ظاهر غیرطبیعی چون عذاب های الهی بروز و ظهور می کند. عدم پرداخت زکات موجب کاهش بارندگی و یا عصیان و کفران نعمت ها باعث کاهش روزی و رزق می شود. این گونه است که روزی تضمین شده برخی از انسان ها و موجودات زمینی گاه گاه دستخوش تغییرات و نوسانات می گردد.

با این همه خداوند چون آگاه و خبیر و عالم و قادر است و هر چیزی را براساس حکمت آفریده و مدیریت می کند بر موجودات زمینی رافت و رحمت می ورزد و آنان را به طرق مختلف به روزی شان می رساند و آنان را از روزی تضمین شده بهره مند می سازد.

برخی از انسان ها نیز که اهل تقوا و مغفرت هستند و خداوند در همه زندگی ایشان حضور دارد از روزی تضمین شده برخوردار هستند. از این میان کسانی که در جست وجوی علم دین هستند و می خواهند آدم شوند هر چند که در حوزه و مدارس دینی نیستند و با گله ها و رمه های گاو و گوسفند در بیابان زیست می کنند ولی چون همواره در هستی تفکر می کنند و در آفاق و انفس خویش سیر می کنند و از مصادیق واقعی طالب علم هستند اینان با این روش خویش جزو کسانی هستند که از روزی تضمین شده بهره مند می شوند.

ضرورت تلاش برای رسیدن به روزی تضمین شده

با این همه از آن جایی که جهان آفرینش براساس قوانین ثابت و طبیعی و گاه به ظاهر غیرطبیعی مدیریت می شود که از آن به سنت های الهی یاد می گردد انسان مجبور است که برای دست یابی به این روزی تضمین شده تلاش کند؛ زیرا: ان الله یابی ان تجری الامور الا باسبابها؛ خداوند پرهیز دارد که امور جهان جز از مسیر علل و اسباب طبیعی آن بگذرد. از این رو قوانین و سنت های الهی اقتضا می کند که هر کسی با تلاش خویش به این روزی تضمین شده دست یابد.

امام حسن عسکری(ع) می فرماید: روزی تضمین شده برای انسان نمی بایست او را از عمل به وظیفه کار کردن باز دارد.

به این معنا که تضمین روزی به معنا و مفهوم دست برداشتن از تلاش نیست؛ بلکه به این معناست که روزی مادی و معنوی هر شخصی به او در صورتی می رسد که تلاش کند.

با این همه اگر تلاش انسان به گونه سالم و در مسیر الهی و آموزه های وحیانی باشد آن را به آسانی به دست می آورد و اگر براساس مسیر باطل باشد به سختی به آن می رسد.

در روایت است که امیرمؤمنان(ع) روزی افسار اسب خویش را به شخصی در بازار می دهد که برای او نگه دارد. آن شخص در نبود آن حضرت(ع) افسار را از اسب جدا کرده و به درهم و دیناری می فروشد. پس از آن که حضرت(ع) بازمی گردد و اسب را بی افسار و مرد را گریزان می بیند می فرماید که من خواستم پس از بازگشت به همان میزان که او افسار را فروخته به او درهم و دینار بدهم ولی او نخواست از مال حلال، روزی تضمین شده خود را به دست آورد و همان را از راه حرام به دست آورد.

هر مقدار که روزی برای انسان تضمین شده باشد همان اندازه نیز به او می رسد؛ زیرا رزق انسان به روز مقدر می شود و همان اندازه نصیب و بهره اوست که به حلال و یا حرام به دست می آورد و به حلال و حرام هزینه و خرج می کند.

علت محدود بودن روزی

اینکه روزی به انسان بیش از نیاز وی داده نمی شود حکمت و فلسفه ای دارد که خداوند در قرآن بدان اشاره کرده و فرموده است: ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا فی الارض ولکن ینزل بقدر ما یشاء انه بعباده خبیر بصیر(شورا آیه ۲۷) اگر خداوند روزی را بر بندگانش فراخ می گرداند، تحقیقا آنان در زمین سرکشی می کردند ولی خداوند به مقداری که می خواهد فرو می فرستد؛ زیرا او از وضعیت بندگانش آگاه و به امور ایشان بیناست.

خداوند خود خالق و آفریدگار بشر است و طبیعت او را می شناسد و می داند که این بشر چگونه موجود و آفریده ای است که هرگاه وضعیت مالی و ثروت وی خوب شد راه اتراف را در پیش می گیرد و سر به عصیان می گذارد.

خداوند در آیه ۶ و ۷ سوره علق می فرماید «ان الانسان لیطغی ان راه استغنی؛ انسان هرگاه خود را غنی و بی نیاز از نظر مالی و ثروت یافت سر به طغیان می گذارد.

به هر حال انسان موجودی است که می بایست در زمین به کار آبادانی بپردازد و تمدنی بزرگ را در آن پی ریزی کند. تمدنی که مراد قرآن است تمدنی معنوی است که بر پایه تلاش و مهر و عدالت باشد و سعادت و خوشبختی دو جهان وی را تضمین کند. تمدن جهانی قرآن تمدنی بشری، فارغ از اختلافات نژادی و فرهنگی و در حقیقت تمدن جهانی بشری است.

بنابراین افزون بر تضمین روزی می بایست انسان وظیفه و ماموریت اصلی خویش در زمین را که تمدن سازی است فراموش نکند.