روزی تضمین شده و تمدن سازی

انسان در زمین برای هدفی خاص ماموریت یافته و در آن سکنا داده شده است. ماموریت انسان افزون بر خود سازی دیگرسازی به معنا عام آن است.

به این معنا که هم انسان های دیگر را یاری رساند تا به کمال دست یابند و هم موجودات هستی را به عنوان خلافت الهی و ربوبیت طولی پرورش داده و به مقام کمالی شایسته شان برساند.
از این روست که افزون بر تزکیه و خودسازی ماموریت و وظایفی چون امر به معروف و نهی از منکر و هم چنین آبادانی زمین و کمال بخشی به آن به عنوان ماموریت کلی نوع انسان به عنوان خلافت عمومی انسان مطرح شده است؛ هر چند که در این میان برخی از انسان ها به دلایل مقتضیات فردی و زیستی و شرایط درونی و بیرونی به مقامات خاصی رسیده و انسان کامل و مکملی شده و خلافت خاصه الهی را به عنوان حجت به عهده می گیرند. اینان از نوع انسانی با تلاش و کوشش خویش برتر می شوند و از همه موجودات و آفریده های الهی سرآمد می گردند و حتی به فرشتگان و آفریده های کمالی در نزد خدا از کروبین و عالین برتری یافته و استاد آنان می گردند.

از سویی دیگر از آن جایی که خداوند هر موجودی را که می آفریند روزی و رزق او را از پیش فراهم می آورد تا در تنگنا و مشقت قرار نگیرد برای انسان نیز این گونه عمل کرده است. شرایط برای همه موجودات به گونه ای است که هر کس روزی خویش می خورد و پیش از آن که آفریده شود شرایطی به گونه ای مهیا و فراهم می آید که بتواند به غذای روح و جسم دست یابد و بتواند به کمال خویش برسد؛ در غیر این صورت کاری عبث و بیهوده بوده است که آفریده ای را بیافریند و او را از نظر روحی و جسمی تغذیه نکند و یا شرایط تغذیه وی را فراهم نیاورد و از آن جایی که خداون افزون بر مالکیت و قدرت دارای علم و آگاهی به جزئیات امور هستی و حکیم به نیازهای بشری و فرزانه به هدف است هر گز کاری عبث و بیهوده انجام نمی دهد و آفریده ای را بی رزق و روزی مادی و معنوی نمی گذارد. به این معنا که همه چیزی را که او را به کمال شایسته اش می رساند برای او فراهم می کند.
البته در این میان دو دسته از موجودات هستند که به سبب دارا بودن اختیار راه سوء استفاده را در پیش می گیرند و به ظاهر خللی در جهان ایجاد می کنند و به سخن قرآن : ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس ؛ در زمین از دریا و خشکی به سبب فعالیت های نادرست بشر فساد و تباهی را یافته است. این گونه است که به سبب رفتارهای عصیان و فسادانگیز بشر نه تنها برخی از بشر بلکه برخی از جانوران و گیاهان خشکی و دریا آسیب می بیند و نمی توانند به آسانی به روزی و رزق خویش دست یافته و به کمال شایسته و بایسته خود برسند.
تاثیرات رفتاری انسان در محیط زیست به دو گونه بازتاب های طبیعی چون آلوده کردن دریا ها و از میان بردن محیط زیست جانوران و گیاهان در خشکی و دریا و نیز به شکل بازتاب های به ظاهر غیر طبیعی چون عذاب های الهی بروز و ظهور می کند. عدم پرداخت زکات موجب کاهش بارندگی و یا عصیان و کفران نعمت های باعث کاهش روزی و رزق می شود. این گونه است که روزی تضمین شده برخی از انسان ها و موجودات زمینی گاه دست خوش تغییرات می گردد.
با این همه خداوند چون آگاه و خبیر و عالم و قادر است و هر چیزی را بر اساس حکمت آفریده و مدیریت می کند بر موجودات زمینی رافت و رحمت می ورزد و آنان را به طرق مختلف به روزی ایشان می رساند.
برخی از مردمان نیز که اهل تقوا و مغفرت هستند و خداوند در همه زندگی ایشان حضور دارد از روزی تضیمن شده برخوردار می باشند. از این میان کسانی که در جست و جوی علم دین می باشند و می خواهند آدم شوند هر چند که در حوزه و مدارس دینی نیستند و با گله ها و رمه های گاو و گوسفند در بیابان زیست می کنند ولی چون همواره در هستی تفکر می کنند و در آفاق و انفس خویش سیر می کنند و از مصادیق واقعی طالب علم هستند اینان با این روش خویش از مجموعه کسانی هستند که از روزی تضمین شده بهره مند می شوند.
با این همه از آن جایی که جهان آفرینش بر اساس قوانین ثابت و طبیعی و گاه به ظاهر غیر طبیعی مدیریت می شود که از آن به سنت های الهی یاد می گردد انسان مجبور است که برای دست یابی به این روزی تضمین شده تلاش کند؛ زیرا : ان الله یابی ان تجری الامور الا باسبابها؛ خداوند پرهیزدارد که امور جهان جز از مسیر علل و اسباب طبیعی آن بگذرد. از این روست که قوانین و سنت های الهی اقتضا می کند که هر کسی با تلاش خویش به این روزی تضمین شده دست یابد.
امام حسن عسکری (ع) می فرماید: روزی تضمین شده برای انسان نمی بایست او را از عمل به واجب کار کردن باز دارد.
به این معنا که تضمین روزی به معنا و مفهوم دست برداشتن از تلاش نیست؛ بلکه به این معناست که روزی مادی و معنوی هر شخصی به او در صورتی می رسد که تلاش کند.
با این همه اگر تلاش انسان به گونه ای سالم و درمسیر الهی و آموزه های وحیانی باشد آن را به آسانی به دست می آورد و اگر بر اساس مسیر باطل باشد به سختی به آن می رسد.
در روایت است که امیرمومنان (ع) روزی افسار اسب خویش را به شخصی در بازار می دهد که برای او نگه دارد. آن شخص در نبود آن حضرت (ع) افسار را از اسب جدا کرده و به درهم و دیناری می فروشد. پس از آن که حضرت (ع) باز می گردد و اسب را بی افسار و مرد را گریزان می بیند. آن گاه می فرماید که من خواستم پس از بازگشت به همان میزان که او افسار را فروخته به او درهم و دینار بدهم ولی او نخواست از مال حلال روزی تضمین شده خود را به دست آورد و آن همان را از راه حرام به دست آورد.
هر مقدار برای انسان تضمین شده باشد همان اندازه نیز به او می رسد؛ زیرا رزق انسان به روز مقدر می شود و همان اندازه نصیب و بهره اوست که به حلال و یا حرام به دست و به حلال و حرام هزینه و خرج می کند.
این که به انسان بیش از نیاز وی داده نمی شود حکمت و فلسفه ای دارد که خداوند در قرآن بدان اشاره کرده و فرموده است: ولو بسط الله الرزق لعبادهلبغوا فی الارض ولکن ینزل بقدر ما یشاء انه بعباده خبیر بصیر ( شورا آیه ۲۷) و اگر خداوند روزی را بر بندگانش فراخ گرداند و هر آینه آنان در زمین سرکشی می کردند ولی خداوند به مقداری که می خواهد فرو می فرستد؛ زیرا خداوند از وضعیت بندگانش آگاه و به امور ایشان بیناست.
خداوند خود خالق و آفریدگار بشر است و طبیعت او را می شناسد و می داند که این بشر چگونه موجود و آفریده ای است که هر گاه وضعیت مالی و ثروت وی خوب شد راه اتراف را در پیش می گیرد و سر به عصیان می گذارد.
خداوند در آیه ۶ و ۷ سوره علق می فرماید" ان الانسان لیطغی ان راهاستغنی ؛ انسان هر گاه خود را غنی و بی نیاز از نظر مالی و ثروت یافت سر به طغیان می گذارد.
به هر حال انسان موجودی است که می بایست در زمین به کار آبادانی بپردازد و تمدنی بزرگ را در آن پی ریزی کند. تمدنی که مراد قرآن است تمدنی معنوی است که بر پایه تلاش و مهر و عدالت باشد و سعادت و خوشبختی دو جهان وی را تضمین کند. تمدن جهانی قرآن تمدنی بشری که فارغ از اختلافات نژادی و فرهنگی است و در حقیقت تمدن جهانی بشری است.
بنابراین افزون بر تضمین روزی می بایست انسان وظیفه و ماموریت اصلی خویش در زمین را که تمدن سازی است فراموش نکند.