جنگ نرم در آموزه های قرآنی

samamosیکی از شیوه های جنگی ، جنگ نرم است که جنگ روانی شاخه ای از آن به شمار می آید. در جنگ نرم ، به جای ابزارهای جنگی متعارف چون توپ و تانگ ، از ابزارهای فرهنگی تاثیرگذار بر فکر و اندیشه و عواطف و احساسات انسانی بهره گرفته می شود.

با نگاهی به تبارشناسی و جریان شناسی جنگ نرم می توان گفت که این شیوه جنگی ، از دیرباز مورد استفاده قرار گرفته و همواره از سوی انسان ها در جنگ ها به عنوان یک سازوکار موثر مورد توجه بوده است. تنها تفاوتی که می توان در میان جنگ های نرم در دوران گذشته و عصر معاصر یافت، تفاوت در ابزارهای آن است؛ زیرا روش های تاثیرگذار آن تغییری محسوس و چندانی پیدا نکرده است؛ زیرا چنان که گفته شد، بهره گیری از هر نوع ابزاری در جنگ نرم بر این پایه و محور قرار می گیرد که بر اندیشه و احساسات مخاطب تاثیرگذاشته او را مرعوب خود ساخته بی آن که واکنشی از خود نشان دهد تسلیم دشمن شده و یا در مسیر خواسته های او گام بردارد.

بر اساس این فرضیه است که به سراغ آموزه های قرآنی می توان رفت و تحلیل قرآن را از جنگ نرم و مسایل و مباحث مربوط به آن را به دست آورد. نویسنده در این مطلب با توجه به چنین پیش فرضی به سراغ آیات قرآنی رفته تا نگره قرآن را در این موضوع به دست دهد. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

جنگ نرم و حدود و مرزهای آن

دشمن در جنگ نرم تلاش دارد با استفاده از ابزارهای فرهنگی و ارتباطاتی پیشرفته و با شایعه و دروغ پراکنی و استفاده از برخی بهانه ها، میان آحاد مردم تردید، بدبینی، و اختلاف ایجاد کند. (رهبر معظم انقلاب)

آموزه های قرآنی به جنگ نرم در حوزه دشمن شناسی و مقابله با دشمن، توجه داشته است. آیات بسیاری به این مساله از دو زاویه دید مختلف نگریسته است. به این معنا که اگر دشمن برخی از سازوکارهای جنگ روانی را در جنگ نرم به کار می گیرد ، جامعه اسلامی نیز در دفاع و مقابله با دشمن می بایست از همه امکانات بهره گیرد و در جنگ نرم، به حکم مقابله به مثل" فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم واتقوالله و اعلموا ان الله مع المتقین" عمل نماید.(بقره، آیه ۱۹۴)

البته در این آیه و ایات دیگر بر این مهم توجه و تاکید شده است که مومنان به حکم تقوای الهی، از هر گونه رفتارهای ضد اخلاقی و عقلانی که هنجارها و ارزش های اساسی بشریت را تضعیف می کند و یا از میان بر می دارد می بایست پرهیز کنند. بنابراین خطوط قرمزها و محدودیت هایی را برای این مقابله به مثل در همه حوزه ها از جمله جنگ نرم به دست داده است که مومنان نمی توانند از آن مرزها گذر کنند و همانند دشمنان خدا و دین عمل نمایند؛ زیرا به عنوان نمونه قتل و غارت بی گناهان و زنان و کودکان در فرهنگ ضد بشری دشمنان اسلام صورت می گیرد ولی مومنان مجاز نیستند تا این گونه رفتار کنند. در جنگ نرم نیز دشمنان به شیوه های زشت و ناپاکی رو می آورند که حریم های انسانی و نیز قداست و کرامت های بشری را می شکند و به تهمت و افتراهای ناموسی و مانند آن رو می آورند، در حالی که مومنان بر اساس آموزه های اسلامی و محوریت تقوای عقلانی و عقلایی و شرعی نمی تواند در جنگ نرم از آن ها بهره گیرد.

روش شناسی و رفتارشناسی دشمنان

خداوند در تحلیل روش شناسی و رفتارشناسی دشمنان اسلام و توحید به این نکته توجه می دهد که دشمنان اسلام، به سبب همدلی و مشابهت و همانندی در فکر و اندیشه ، یکسان و همانند هم عمل می کنند. (بقره آیه ۱۱۸) از این روست که بخش زیادی از آیات قرآنی به گزارش های تاریخی از رفتارهای دشمنان و تحلیل علل ، عوامل، اهداف و مانند آن اختصاص یافته است؛ زیرا با تحلیل آن امور به آسانی و سادگی می توان رفتارهای دشمنان معاصر را تحلیل و ارزیابی کرد و توصیه های مناسب برای مقابله و مواجهه با آن ارایه نمود.

دشمنان اسلام و توحید هر چند که از نظر ظاهری و نژادی و قومیت ها متفاوت هستند ولی همگی آنان از عنصر مشترک انسانیت سود می برند که می تواند رفتارها و شیوه های آنان را یکسان نماید. همین تشابه قلوب که در آیه مطرح شده است ، به ما این امکان را می دهد تا بتوانیم از پیش رفتارهای آنان را پیش بینی کنیم و بر اساس آن ، سازوکارهای مقابله را فراهم آوریم و اجازه ندهیم تا دشمن به اهداف پست و پلید و زشت خویش دست یابد.

ابزارهای جنگ نرم

چنان که گفته شد، تنها اختلافی که میان جنگ های نرم در گذشته و حال می توان یافت ، تفاوت در ابزارهایی است که از سوی دشمنان مورد بهره برداری قرار می گیرد؛ زیرا انسان ها هر روزی به ابزارهای جدیدی دست می یابند که در گذشته غیر قابل دسترسی بوده است. فرهنگ و تمدن بشری همان گونه که به سوی کمال پیش می رود در ابزارها نیز کمال می یابد و نواقص و کمبودهای آن جبران می شود. دشمنان توحید و عدالت و اسلام نیز در برابر هر روز بیش از گذشته تلاش می کنند تا با استفاده از ابزارهای نوین ، سد راه اهداف کمالی و عدالت خواهانه توده های مردم به ویژه مسلمانان و مومنان شوند.

در گذشته ابزارهای جنگ نرم در داستان سرایی و شعر و مانند آن خلاصه می شد. این گونه بود که اشعار هجوآمیز به ویژه در میدان های جنگی به عنوان رجز خوانده می شد تا روحیه مخاطبان را تضعیف کرده و شرایط روحی مبارزان را تغییر دهند. رجز و شعر دو کارکرد متضاد نسبت به دوست و دشمن داشت. اشعار به دوستان انگیزه مبارزه می بخشید و روحیه دشمنان را تضعیف می کرد.

داستان سرایی و افسانه سازی از شخصیت های پهلوانی از دیگر ابزارهایی بود که در جنگ نرم میان تمدن ها و اقوام و ملل بسیار مورد بهره برداری بوده است. اقوام از طریق افسانه ها و اسطوره سازی نه تنها موقعیت خویش را فراتر از اقوام موجود تثبیت می کردند و به مردم و ملت خویش انگیزه می بخشیدند ، اقوام و ملل دیگر به تحقیر کرده و به سخریه می گرفتند تا جایی که شخص از انتساب به قوم و قبیله ای شرم می داشت.

یکی از مهم ترین اتهاماتی که همواره به پیامبران از سوی دشمنان ایشان زده می شد، عنوان شاعری بود. این اتهام از آن رو زده می شد که آموزه های آنان را در حد سخنانی برای تحریک عواطف و احساسات پایین آورند و به مردم بقبولانند که آموزه های آنان بیرون از دایره عقلانیت می باشد و نمی تواند عامل خوشبختی و سعادت ایشان و دستور درست زندگانی بشر باشد.

دشمنان برای تحقیر و تمسخر پیامبران، خود از ابزار شعر بهره می بردند و این اشعار را به گونه ای می سرایدند که مخاطبان از انتساب خود به پیامبران و عنوان پیرو بودن شرم کنند.( صافات آیه ۳۶ ، طور آیه ۳۰، انبیاء آیه ۵ و حاقه آیه ۴۱)

افسانه سرایی از دیگر روش هایی بود که دشمنان برای مقابله با پیامبران در جنگ نرم از آن استفاده بسیار می کردند که آیاتی چون آیه ۲۵ سوره انعام و ۳۱ سوره انفال و آیه ۲۴ سوره نحل و ۸۳ سوره مومنون و ۵ سوره فرقان و آیاتی دیگر بر آن دلالت می کند.

در جهان امروز، ابزارهایی که برای جنگ نرم مورد استفاده قرار می گیرد از تنوع و تعدد بسیاری برخوردار می باشد. روزنامه ها، تلفن های همراه ، ماهواره ها، رسانه های همگانی و اینترنت و شبکه جهانی آن، در کنار ابزارهای دیگر، مهم ترین ابزارهای جنگ نرم است که در بسیاری از کشورها و ملت ها تاثیرات مخرب خود را گذاشته و زمینه را برای تسلط جهانخوران و دشمنان مردم فراهم آورده است.

روش های جنگ نرم

در جنگ نرم در طول تاریخ از روش های مشابه و همانندی استفاده شده است. از این رو می توان که بیش تر روش هایی که در گذشته مورد استفاده قرار گرفته است هنوز به همان قوت و شدت مورد استفاده دشمنان قرار می گیرد. در تمامی این روش های تلاش بر آن است تا با بهره گیری از روان شناسی ، عواطف و احساسات مخاطب تحت تاثیر قرار گیرد و با تغییر در آن ها، اندیشه ها و افکار شخص را نیز تغییر داده و بر وی مسلط و چیره شوند.

می دانیم که انسان مجموعه از بینش ها و نگرش هاست. نگرش های ارتباط تنگاتنگی با سه مولفه شناخت، عواطف و احساسات و رفتار دارد. از آن جایی که نمی توان در انسان میان این سه مولفه جدایی مطلق و کاملی افکند، تغییر و دگرگونی در هر یک از آن ها می تواند در دو چیز دیگر نیز تغییر ایجاد کند. بسیار دیده شده است که شخص از نظر شناختی نسبت به موضوعی درمقام اطمینان و علم عرفی است و یا حتی در مقام قطعیت نشسته است ولی از آن جایی که عواطف و احساسات وی تحت تاثیر قرار گرفته و تغییر یافته ، برخلاف شناخت قطعی و یا علم عادی خود عمل می کند. این که در برخی از روایات در باره جوانان به عنوان جاهلان در مقابل عاقلان سخن به میان آمده و ایشان را عاقل نمی شمارد و یا همین نسبت را در باره زنان نیز اطلاق می کند، از آن روست که اصولا جوانان و زنان بیش از آن که از شناخت عقلانی و داده های آن متاثر باشند، متاثر از عواطف و احساسات می باشند و آن چه رفتار و کردار آنان را مدیریت و کنترل می کند ، عواطف و احساسات ایشان است.

البته این مساله خاص این دو گروه نیست بلکه همه انسان ها در چنین شرایطی قرار می گیرند. حتی در گزارش های قرآنی این معنا مورد توجه و اهتمام قرار گرفته است که برخی از خواص نیز که در مقام بصیرت نشسته اند، ممکن است تحت تاثیر عواطف و احساسات خود عمل کنند و آن چه از حقایق را که به دانش خدادادی و نوری کسب کرده اند، نادیده بگیرند و بر خلاف آن رفتار نمایند. در قرآن این تغییر پذیری و متاثر شدن در باره بلعم باعورا و سامری گزارش شده است.

مهم ترین روش هایی که در طول تاریخ جنگ نرم و جنگ روانی گزارش شده است، مجموعه ای از روش ها چون روش افک و افتراء ، روش شخصیت سازی، روش تخریب شخصیت، روش شایعه سازی، روش ارتداد، روش تهدید، روش تحریم و مانند آن است.

در روش افک و افتراء ، دشمنان تلاش می کند تا جایگاه رهبران و مسئولان هر جامعه و نظامی را از مقام کاریزماتیک ، شخصیت های کامل و سالم والگوهای مهم دیگران پایین آورده و تنزل دهد. از این روست که می کوشد تا با افک و افترا ، هاله نورانیتی که از شخصیت سالم و کامل ایشان در نزد پیروان و ملت پدید آمده ، از میان بردارد و آنان را حتی از سطح شخصیتی توده مردم نیز فروتر و پایین تر بکشاند. این گونه است که ترور شخصیت به عنوان مهم ترین روش در جنگ نرم مورد توجه و تاکید قرار می گیرد.

در این روش، تلاش می شود تا نخست خود شخص ، ترور شخصیت شود و از جایگاه و مقام و منزلت خویش به زیر کشیده شود. هر آن چه که برای ملت و پیروان آن شخص، به عنوان ارزش والگوی برای دیگران تلقی می شود ، با انواع تهمت و بهتان تخریب می شود.

در طول تاریخ این گونه رفتارها از سوی دشمنان درباره پیامبران بسیار به کار رفته و گزارش شده است. اتهام دزدی و بهره گیری از قدرت و ثروت برای مقاصد شخصی، بهره کشی از دیگران برای مقاصد پست دنیوی و هواهای نفسانی از جمله این امور است که همواره از سوی دشمنان استفاده شده است.

در مرحله دوم ، اگر ترور شخصیت رهبران شدنی نشد به سراغ خانواده و بستگان نزدیک وی می روند که از جمله معروف ترین این وقایع می توان به ترور شخصیت پیامبرگرامی (ص) از طریق افک و بهتان به همسر وی اشاره کرد که در آیه ۱۱ سوره نور گزارشی از آن آمده است. در داستان حضرت عیسی (ع) دشمنان یهودی آن حضرت (ع) چون نتوانستند آن حضرت را بی شخصیت کنند با بهره گیری از افک و بهتان کوشیدند تا دامن پاک دوشیزه ای چون حضرت مریم (س) را بیالایند و شخصیت کاریزماتیک آن بزرگوار را هدف گیرند.(مریم آیه ۲۸)

از دیگر روش های جنگ نرم می توان به شخصیت سازی اشاره کرد. دشمنان می کوشند تا رقیبانی از درون همان جامعه برای شخصیت های اصلی و رهبران جامعه ایجاد کنند. در این کار با گزینش کسانی که قابلیت هایی را در اختیار دارند، با روش جایگزین سازی می کوشند تا جابه جایی در سطوح رهبری را فراهم آورند و با کم ترین هزینه ای بیش ترین سود را ببرند. در داستان حضرت موسی (ع) فرعون کوشید تا نخست با ساحران ( اعراف آیات ۱۱۵ تا ۱۱۷ و نیز شعراء آیات ۴۳ تا ۴۵ و آیات دیگر) و سپس با بلعم باعورا ( اعراف آیه ۱۷۶ ) به اهداف خود برسد و جایگزینی برای آن حضرت (ع) بسازد که به نظر او هم سنگ و همتراز شخصیتی موسی (ع) بودند. در زمان پیامبر(ص) نیز با معرفی دو نفر به عنوان همتراز ایشان تلاش شد با شخصیت سازی دیگران ، جایگزینی برای آن حضرت معرفی کنند و قدرت را با انتقال به آنان مدیریت و مهار کنند.(زخرف آیه ۳۱)

در جهان معاصر نیز با اهدای جوایز بین المللی چون صلح و حقوق بشر و شخصیت سازی از طریق رسانه ها ، همانند سازی و شخصیت سازی برای رهبران داشته باشند.

روش ارتداد

از روش های جنگ روانی ، بازی با ارزش های جامعه با ایمان و ارتداد نسبت به آن است. برخی از دشمنان از کافران و منافقان ، با بهره گیری از این شیوه می کوشند تا تردید و دودلی را در جامعه بیافکنند. از این روست که گاه با ابراز و اظهار ایمان و همدلی و همراهی ظاهری با مسئولان و مردم، و سپس اظهار کفر و بی ایمانی نسبت به آن می کوشند تا مردم را دچار تردید نسبت به آموزه ها و ارزش ها و باورهای خود کنند. همراهی با شخصیت های اجتماعی و رهبران و تایید مواضع آنان و سپس مخالفت با آنان بسیاری از سست ایمان ها و بیماردلان را به تردید می افکند و زمینه اختلاف و تفرقه را فراهم می آورد. قرآن گزارش می کند که در دوره پیامبر(ص) دشمنان از این روش و شیوه بسیار سود می بردند. ( نساء آیات ۱۳۷ و ۱۳۸)

بازی با ایمان از طریق ارتداد از مهم ترین روش هایی است که دشمنان برای تخریب روحیه مومنان از آن بهره می گیرند. در جهان امروز نیز این شیوه بارها از طریق دشمنان مورد استفاده قرار گرفته است. دشمنان حتی کوشیدند تا برای تاثیرگذاری بیش تر ، مدت زمانی را در ظاهری ایمانی به سر برند و سپس با نفوذ در لایه های اجتماعی و وجیه المله شدن ، توانستند با بازگشت و ارتداد خود ضربه های استواری به ایمان سست ایمان ها بزنند.

روش شایعه سازی و شایعه پراکنی از دیگر روش هایی است که در جنگ نرم به شدت مورد توجه و کاربرد است. این روش حتی در میدان جنگ برای کاهش روحیه سربازان به کار می رود. در جنگ احد دشمنان با شایعه کشته شدن پیامبر(ص) تلاش کردند تا موجبات اختلاف و فرار و به هم پاشیدگی ارتش اسلام شوند.

در قرآن گزارش های بسیاری در باره شایعه و نقش آن در تضعیف روحیه و حتی شکست ارتش های بیان شده که می توان به آیه ۸۳ سوره نساء ۶۰ سوره احزاب و ۱۷۴ و ۱۷۵ سوره آل عمران اشاره کرد. در این آیات از نقش تخریبی شایعه و آثار آن در شکست ارتش ها توجه داده شده و از مومنان خواسته شده تا در دام شایعه سازی دشمن قرار نگرفته و به عنوان عامل دشمن به شایعه پراکنی اقدام نکنند و در حقیقت آب به آسیاب دشمن نریزند.

روش تهدید و تحریم از دیگر روش هایی است که در جنگ نرم بسیار مورد توجه است. یکی از روش هایی که قرآن به مومنان پیشنهاد می دهد بهره گیری از روش تهدید از طریق ترساندن و ارهاب است. فراهم آوری تمام قدرت های نظامی و غیر نظامی از نظر عُده و عِده می تواند موجبات ترس وهراس دشمن شود و امکان هرگونه واکنش و عکس العمل درستی را از ایشان سلب نماید.(انفال آیه ۶۰)

مخاطبان جنگ نرم

مخاطبان جنگ های نرم گروه های مختلف جامعه هستند ولی بیش ترین تاثیر را در میان افراد و اقشار جامعه ،گروه هایی چون سست ایمان ها، دوچهره گان ، خواص مغرور، بیماردلان و مانند ایشان می پذیرند. از این روست که خداوند از مومنان می خواهد تا با تقویت توحید خویش ربوبیت خداوندی را درهمه چیز احساس کنند و دلگرم به حضور و قدرت الهی در هر کاری باشند.

هدف از جنگ نرم

تردید در شیوه زندگی و نظام سیاسی ، ایجاد بدبینی نسبت به مسئولان، ایجاد اختلاف و تفرقه برای تسلط بر جامعه و منابع آن می باشد. در این روش دشمن به سادگی و آسانی بی آن که حتی هزینه های سنگین نظامی و جانی و مالی را تحمل کند، با بهره گیری از احساسات و عواطف جامعه می کوشد تا مقاصد شوم خود را تحقق بخشد.

جنگ روانی شاخه ای از جنگ نرم

حفاظت از منافع مادی و معنوی فرد و اجتماع در آموزه های دستوری قرآن مورد توجه بوده و برآن تاکید شده است. از آن میان می توان به آموزه های دستوری قرآن به جنگ های روانی و ترساندن دشمن از عمل به هر گونه تحرکات مخرب و ایجاد تنش در جامعه اشاره کرد. بسیاری از آیات قرآن که به شکل انذار وارد شده است نوعی جنگ روانی را مد نظر دارد.

چنان که گفته شد در آیه ۶۰ سوره انفال ، قران به مساله به جنگ روانی اشاره داشته و می فرماید: ترهبون به عدوالله و عدوکم؛ تا دشمنان خدا و خودتان را بترسانید.

در حقیقت آمادگی نظامی را که به دو شکل شمار نظامیان آموزش دیده و آماده و تجهیزات نظامی پیشرفته و آماده تهیه می شود را به عنوان عوامل موثر در حوزه جنگ روانی مورد ارزیابی و تحلیل قرار می دهد و به نقش بازدارنده آن اشاره می کند . روشن است که آمادگی در همه جهات می تواند از تجاوز دشمنان به مرزهای جغرافیایی و معنوی مسلمانان بازدارد. در آیات قرآن با تاکید بر جنگ روانی این مساله نمایانده می شود که انسان ها به طور طبیعی گرایش به روحیه تجاوزگری دارند و برای خاموش کردن و ازمیان بردن بسترهای مناسب آن باید همه امکانات پیشرفته و سلاح های بازدارنده فراهم آید. هدف از این تهیه نفرات و تجهیزات آن است که به دشمن هشدار داده شود که هر گونه جنگ و دامن زدن به آن نه تنها برای او منافع اقتصادی و یا معنوی نخواهد داشت بلکه منافع مهم تری از دست خواهد داد.

در حقیقت قرآن بیان می دارد که آمادگی نظامی مسلمانان نه برای تهاجم و تجاوز بلکه برای دفاع از منافع امت است به گونه که رویارو نشدن دشمنان با چنین مسلمانان آماده ای به نفع دشمنان خواهد بود.

آمادگی نظامی به گونه ای باید باشد که هم دشمنان ظاهر و آشکار از هر گونه تجاوز و جنگی پرهیز کنند و هم دشمنان پنهان و منافقان هوس حمله و تجاوزبه حقوق مسلمانان واقعی و همکاری با دشمنان را نکنند؛ زیرا منافقان هرگاه مسلمانان را از نظر دفاعی و آمادگی ناتوان ببینند هوس همکاری به دشمنان را در سر می پرورانند ولی آمادگی مسلمانان منافقان را وا می دارد تا برای منافع زودگذر خود هم شده از همکاری با دشمنان پرهیز کنند.

بنابراین هدف از آمادگی همیشگی ، جلوگیری از تجاوز و حمله دشمنان شناخته شده و ناشناخته به حریم امت و جامعه اسلامی است.

ابعاد آمادگی نظامی و جنگ روانی

یکی از مهم ترین ابزارهای بازدارنده از هر گونه تجاوز دشمنان ، جنگ روانی است که با کم ترین هزینه بیشترین بهره و منافع به دست می اید. آیات قرآنی در همه مواردی که با دشمنان مشرک و منافق و کافر سخن می گوید از حربه جنگ روانی بهره می برد. در همه این آیات ما در آخر آیات با کلمات تند و انذار و هشدارهای سختی مواجه می شویم که روحیه دشمن را خرد می کند. خداوند پس از بیان هر مطلبی که درباره دشمنان اسلام است آنان را به عذاب سخت ، بدبختی و بدفرجامی و آتش دوزخ و مانند آن مژده می دهد و بیان می کند که رفتار دشمنان نه تنها برای آنان سود و نفعی نخواهد داشت بلکه موجبات بدبختی آنان را فراهم می آورد. تخطئه آنان و درهم شکستن روحیه ایشان ، از اهداف این جنگ روانی است. دشمن پیش از آن که واقعا با عذاب آخرتی مواجه شود از هجوم بی وقفه آیات کوبنده نابود و سست می گردد و روحیه تهاجمی و هدفمند خود را از دست می دهد. دشمن در می یابد که به جای آن که منفعتی از حمله به دست آورد، همه چیزش را از دست داده است. توهم و تخیل از دست دادن وی را به کنجی می کشد و توان حرکت و تهاجم را از او سلب می کند. خرد کردن روحیه دشمن وایجاد جنگ روانی ، اصل راهبردی بسیاری از آیات قرآن است.

برای رسیدن به این هدف قرآن به مسلمانان روش ها و شیوه های دیگری می آموزد تا به کمک آن جنگ روانی را تشدید و با متزلزل کردن روحیه دشمن ، هر گونه تحرک تنش آفرین و خشونت باری را از آنان سلب نماید.

ازآن میان می توان به ساخت هرگونه ابزار و ادوات جنگی و غیر جنگی که نقش دفاعی و بازدارندگی را به عهده دارند، اشاره کرد. در آیات قرآن به ویژه در آیه ۶۰ سوره انفال به اصول کلی توجه شده و تنها برای بیان نمونه های عصری از برخی از مصادیق نام برده شده است. اصل کلی که قرآن به صورت آموزه ای دستوری به مسلمانان آموزش می دهد فراهم آوری توان و نیرو است. توان شامل هر گونه ابزار و آلات بازدارنده و یا هجومی و یا دفاعی است. از این رو تنها به سلاح اشاره نشده است. تهیه هر چیزی که قدرت امت و دولت اسلامی را افزایش می دهد امری لازم و ضروری است و با توجه به شرایط مکانی و زمانی تغییر می کند. ممکن است چیزی در زمانی ابزار جنگی مناسبی باشد ولی در عصر دیگری نه تنها مفید نباشد بلکه زیانبار به قدرت اسلام و مومنان باشد. در زمانه ما رسانه ها به عنوان یکی از ابزارهای جنگی قوی مطرح هستند بنابراین بر امت است که از این توان نیز برخوردار گردند. چنان که فراهم آوری نفرات و نیروی انسانی زبده و کارآمد امری است که هرگز نباید آن را دست کم گرفت. در زمانی نیرو زبده کسی است که سوار بر اسب تیراندازی می کند و در زمانی دیگر کسی است که در پس شبکه جهانی اینترنت و یا حوزه خبری و رسانه ها به جنگ روانی می پردازد. فراهم آوری و آموزش نیرو زبده به معنای آن است که در همه زمینه ها ( توان و نیرو) از آمادگی لازم و بازدارنده برخوردار باشیم. در همه این ابزارها و نیروها آن چه مهم و اساسی است اصل هراس انگیزی و ایجاد بازدارندگی است.( نگاه کنید: مجمع البیان ، ج ۳ ص ۱۱۲ و نیز جامع البیان مجلد ۴ جلد ۴ ص ۲۲۷)

آگاهی از نقاط ضعف و قوت دشمن یا امور دفاعی جزیی از این آمادگی است که مفسران در بیان این آیه آورده اند. آیات دیگری از قرآن بر این جنبه از آمادگی دفاعی تاکید دارند که از آن میان می توان به آیه ۹۴ سوره نساء اشاره کرد؛ زیرا از لوازم مصونیت یافتن از دشمن ، شناخت دقیق موقعیت جغرافیایی و توان و قوت و قدرت دشمن است . چنان که شناخت نقاط ضعف و اختلاف فکری و یا روشی نیز از ابزارهای مهم است که در ایجاد قوه بازدارندگی نقش مهمی را ایفا می کند.

رزمایش های مختلف در حوزه موثر و کاربردی از دیگری ابزارهای جنگ روانی است . افزون بر این که در این رزمایش ها ، نیروهای نظامی با توان و امکانات خود به صورت علمی اشنا می شوند و مهارت آنان افزایش می یابد، تاثیر مهمی در روحیه دشمن نیز به جا می گذارد. نمایش قدرت و توان نظامی به معنای ایجاد رعب و هراس در دل دشمن است تا فکر تجاوز را به ذهن خود راه ندهد. برخی از مفسران در بیان شدت عملی که در آیه ۱۲۳ سوره توبه آمده است گفته اند: مراد از آن ضرورت نمایش قدرت و روحیه جنگآوری سپاهیان اسلام است. ( تفسیر نمونه ج ۸ ص ۱۹۷)

بنابراین بر دولت و امت اسلامی است که به روش های جنگ نرم و جنگ روانی آشنا و با به کارگیری شیوه نوین هر گونه تحرک را از دشمن سلب کنند . تحقق این هدف جز به آشنایی با ابزارهای عصری ممکن نیست. از این رو گفته شده است که باید فرزند زمان خویش بود و کسی که به زمانه خود آگاه است و ابزارهای آن را می شناسد هرگز دچار تردید نمی شود در عمل درمانده نخواهد شد.