بهداشت در آموزه های قرآنی

samamosشاید بتوان گفت که مهم ترین آموزه های قرآنی ، آموزه های است که برای ایجاد زندگی مطلوب و مناسب در دنیا و آخرت فروفرستاده شده است. در این میان بهداشت برای دست یابی به طهارت ظاهری و باطنی به جهاتی از جایگاه ویژه و حساسی برخوردار می باشد؛ زیرا سلامت جسم و روان بخشی از کمالات انسانی و یا دست، کم بستر اساسی دست یابی به کمالات انسانی می باشد. انسان بیمار در وضعیت و شرایط مناسبی نیست تا بتواند در مسیر کمالی گام بردارد و طریقت عبودیت را برای دست یابی به کمال بپماید. تن رنجور و بیمار نه تنها روان آدمی را مشغول می دارد بلکه جان و روح آدمی را نیز به بند می کشد و قدرت پرواز را از آدمی می ستاند. این گونه است که بهداشت در مفهوم گسترده به عنوان یک مطلوب بلکه مسئولیت مسلمانان تعریف شده است.

در ادعیه ماثور از معصومان(ع) درخواست سلامت کامل جوارح و جوانح از خدا به عنوان پیش فرض سلامت روح و تقرب مطلوب می باشد. این گونه است که خواسته " قو علی خدمتک جوارحی" برای دست یابی به کمال عبودیت خواسته مکرر همگانی است. حضرت ایوب (ع) که در صبر ضرب المثل می باشد، در نهایت از بیماری دایمی و همیشگی خسته می شود و خواهان رهایی از بیماری و عافیت می شود. در آیات بسیاری سلامت به عنوان یک نعمت عظما در دنیا و آخرت ستوده شده است و انسان های کاملی چون پیامبران اولوالعزم(ع) به این که طول زندگی خویش از بدو تا ختم ، از میلاد تا مرگ در سلامت دین و دنیا بوده و از نعمت سلامت وجود بهره مند گشته، به داشتن این نعمت از منت الهی برخوردار شده اند و خداوند در حق ایشان می فرماید: سلام علی یوم ولدت و یوم اموت و یوم ابعث حیا؛ سلام بر من روزی که زاده شدم و روزی که می میریم و روزی که زنده برانگیخته می شوم.

برای دست رسی به سلامت کامل، نیاز است که انسان بهداشت را مورد توجه قراردهد. این گونه است که در فقه اسلامی یکی از کتب پنجاه گانه فقه " کتاب طهارت" شمرده شده است که به مباحث طهارت و بهداشت ظاهری و باطنی توجه می دهد. کتب دیگری چون " کتاب اطعمه و اشربه " نیز به مباحث بهداشت تغذیه توجه کرده ، و "کتاب النکاح " نیز بخشی عمده ای از آن به طهارت و بهداشت جنسی توجه دارد.

بخش های دیگر از کتب فقهی و یا غیر آن با توجه به آموزه های وحیانی قرآنی و روایی به طهارت ظاهری و باطنی پرداخته اند. این همه خود بیانگر ارزش و جایگاه بهداشت در اسلام و آموزه های وحیانی آن است. نویسنده با توجه به اهمیت این مساله در آموزه های وحیانی قرآن، به خوانش آیات قرآنی پرداخته و کوشیده تا در یک نوشتار کوتاه پرده از بخشی از مسایل و موضوعات آن بردارد. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

اهمیت بهداشت

بهداشت، به معناى حفظ صحت است(فرهنگ فارسى، ج‌۱، ص‌۶۱۱‌، ش.) در اصطلاح پزشکی و تخصصی بهداشت به مجموعه فعالیت ها و اقداماتى گفته می شود که براى بهبود و ارتقاى تندرستى و توانایى یک فرد یا جامعه انجام شود. از این رو بهداشت شامل همه دانشها و روشهایى است که به حفظ سلامت فرد و جامعه کمک کند.( کتاب بهداشت، زیر نظر جمعى از پزشکان، انتشارات وزارت بهدارى، معاونت امور بهداشتى، سال ۱۳۶۳ )

هر چند که در قرآن به صراحت از واژه صحت و بهداشت به معنای اصطلاحی آن سخنی به میان نیامده است ولی افزون بر مطالب و مسایلی که در قرآن و آموزه های وحیانی بر ارزش و اهمیت بهداشت و صحت بیان شده است، واژگانی را می توان یافت که ناظر به مساله بهداشت می باشد. از جمله این واژگان می توان به واژه‌هاى «طیّبات»، «طهارت» و مشتقّات آن توجه داد.

در اهمیت و ارزش بهداشت همین بس که از نظر قرآن و شریعت اسلامی یکی از مهم ترین روش های ارزش گذاری هر چیزی توجه به مساله بهداشت و پاکیزگی آن است. از این رو، تنها چیزهایی قابل ارزش گذاری هستند و در معاملات می توانند به عنوان کالا مطرح شوند که از ویژگی بهداشت و پاکیزگی برخوردار باشند و هر چیز ناپاک که از آن به خبیث یاد می شود، از دایره کالا بودن بیرون می رود. خداوند در آیه ۱۰۰ سوره مائده در مقام سنجش و ارزش گذاری میان چیزهای دنیوی به تفاوت میان چیزهای پاک و ناپاک اشاره می کند. چیزهای پاک به آن دسته از چیزها گفته می شود که یکی از مولفه های آن طهارت و بهداشتی بودن باشد. در همین آیه مساوی نبودن اشیای پلید و غیربهداشتی با اشیای پاکیزه وبهداشتی به عنوان یک ملاک سنجش طبیعی در آدمی معرفی می شود.

به این معنا که آدمی به طور طبیعی نسبت به چیزهای پلید و ناپاک واکنش منفی از خود نشان می دهد و از آن انزجار و بیزاری می جوید و هرگز چیزهای ناپاک و غیربهداشتی را هم سنگ امور پاک و بهداشتی نمی شمارد. از آن جایی که فرهنگ اسلامی و معیارها و قوانین آن بر اساس فطرت پاک انسانی می باشد، به طور طبیعی آموزه های قرانی نمی تواند این تفاوت ها را نادیده بگیرد و در مقام ارزش گذاری و سنجش هر دو دسته از کالا ها و اجناس را یکسان بر شمارد. این گونه است که تنها چیزهای پاک و بهداشتی مورد ارزش گذاری قرار می گیرد و برای آن بها و قیمتی در نظر گرفته می شود و در معاملات به عنوان کالا مورد تبادل قرار می گیرد.

آیه ۱۶۸ سوره بقره نیز پاکیزه و سالم بودن وسازگارى آن با طبع انسان را، شرط اساسى در بهرهورى از فراورده‌هاى زمین معرفی می کند و می فرماید: یـأیّها النّاس کلوا ممّا فى الأرض حلـلا طیّبا ولاتتّبعوا خطوت الشّیطـن إنّه لکم عدوٌّ مّبین.

این بدان معناست که طبع انسانی تنها متمایل به چیزهای پاک و بهداشتی است و از چیزهای غیربهداشتی انزجار و تنفر دارد مگر آن که طبع انسانی آلوده شده و از حالت طبیعی بیرون رفته باشد.

از نظر قرآن، طبیعت سالم و فطرت پاک آدمی به سوی امور بهداشتی گرایش و تمایل دارد و هرگونه گرایش به ضد آن به معنا و مفهوم خروج فطرت شخص از حالت طبیعی و اعتدالی است. از آن جایی که در فرهنگ قرآنی هر گونه گرایش و تمایل ضد فطری و طبیعی گرایش های شیطانی و ضد کمالی است ، خداوند به تاثیر وسوسه های شیطانی و ابلیسی در این بخش توجه می دهد و از مردمان می خواهد تا از ابلیس و شیطان در این مسایل پیروی نکنند.

به سخن دیگر، انسان می بایست در مسیر کمالی خود هماره بهداشت را مراعات کند، زیرا بی بهره بردن از بهداشت سلامت تن و روان آدمی با خطر مواجه می شود و آدمی از دست یابی به کمالات مطلق و زیبای کامل باز می ماند. بهره گیری از هر چیز بهداشتی و پاک دنیا به معنای پیروی از صراط مستقیم هدایت آدمی به کمال است ، چنان که بهره گیری از ناپاکی ها و چیزهای غیر بهداشتی نیز به معنای گام برداشتن در راه ضلالت و دور شدن از کمالات دانسته می شود. از این روست که می فرماید انسان نمی بایست از شیطان پیروی کنند و این جز از راه استفاده کردن از نعمتهاى پاکیزه، سالم و سازگار با طبع و طبیعت انسان شدنی نیست: یـأیّها النّاس کلوا ممّا فى الأرض حلـلا طیّبا ولاتتّبعوا خطوت الشّیطـن إنّه لکم‌عدوٌّ مّبین.(بقره‌ آیه‌ ۱۶۸)

بنابراین اگر از نظر شریعت اسلامی و آموزه های قرانی راه مستقیم همان بهره گیری از چیزهای بهداشتی و پاک است می توان گفت که هر گونه بهره گیری از چیزهای غیر بهداشتی و ناپاک در حقیقت گام نهادن در راه شیطان و ابلیس است.

نتیجه دیگری که می توان از این مطلب گرفت آن که هرگونه بهره گیری از چیزهای ناپاک به ادعای حلال بودن و یا ترک نعمت های پاک و بهداشتی به ادعای حرمت می تواند افترا و بهتانی آشکار به خداوند و قرآن و آموزه های اسلامی باشد. این معنا به صراحت در آیه ۳۲ سوره اعراف بیان شده است و خداوند در آن می فرماید که حرام شمردن مواهب پاکیزه سالم و سازگار با طبع انسان، افترا به خداوند است که از سوی برخی مطرح می شود: قل من حرّم زینه اللّه الّتى أخرج لعباده والطّیّبـت من الرّزق قل هى للّذین ءامنوا فى الحیوه الدّنیا خالصه یوم القیـمه کذلک نفصّل الأیـت لقوم یعلمون‌.

خداوند در آیه ۱۵۷ سوره اعراف حکم به حلال بودن چیزهاى پاکیزه و سالم و سازگار با طبع انسان و تحریم ناپاکها را، از وظایف پیامبر(صلى الله علیه وآله) بر می شمارد که این مطلب خود گواه صادقی است که شریعت اسلامی هرگز با بهره گیری از امور ناپاک و غیربهداشتی میانه ای نداشته است و هرگونه استفاده از امور ناپاک و غیر بهداشتی بهتانی به اسلام و قرآن و شریعت پاک اسلام می باشد.

این اهمیت را می توان از هدف از تشریع غسل جنابت و وضو و دیگر فرمان ها و دستورهایی که در حوزه طهارت ظاهری و باطنی وارد شده نیز به دست آورد؛ زیرا هدف از تشریع این امور پاکیزه شدن اهل ایمان، است و امکان ندارد که خداوند خواهان پاکی و بهداشت اهل ایمان باشد و از سوی دیگر بخواهد که چیز پاکی را حرام و امر ناپاک و غیر بهداشتی را حلال کند.

در اهمیت بهداشت همین بس که اسلام در میان شرایع نسبت به بهداشت چنان حساس بوده و اهمیت قایل شده است که طهارت ظاهری تن و حتی لباس را در همه حال به ویژه در امور آیینی و مناسک واعمال عبادی شرط دانسته و هرگونه حضور غیر بهداشتی در پیشگاه خداوند را امری مردود و باطل شمرده است.

خداوندی که برای حضور در اوقات پنج گانه طهارت وضویی و غسلی را شرط صحت عبادت می شمارد هرگز اجازه نمی دهد که امری ناپاک و غیربهداشتی وارد جسم و روان آدمی شود. به این معنا که اگر خداوند برای ظاهر از لباس و تن می فرماید وضو گرفته و یا غسل انجام شود و طهارت را در طول شبانه روز تشویق و ترغیب می کن( مائده آیه ۶۸) هرگز اجازه نمی دهد که تن و روان آدمی با تغذیه ناپاک آلوده گردد.

در اهمیت بهداشت هم چنین می توان به تاکید پیامبر (ص) بر مسواک اشاره کرد به گونه ای که گمان رفته است که امری واجب می باشد و به عنوان شرط طهارت بوده است. در حالی که این معنا تنها به سبب تاکید بیش از اندازه نسبت به بهداشت دهان و دندان پدید آمده است.

می توان از ضرورت دفن و خاکسپارى مردگان، که در اسلام مورد تاکید است و قرآن آن را به عنوان یک سنت تاریخی از زما حضرت آدم (ع) بر می شمارد ، این معنا را استنباط کرد که بهداشت محیط زیست افزون بر حفظ کرامت جسد آدمی مورد توجه اسلام و قرآن در تدفین مردگان بوده است. در حقیقت اسلام به این روش کوشیده است تا به منظور حفظ سلامت و بهداشت محیط و جامعه مردگان دفن شوند و در محیط زیست رها نشوند. در گزارش قرآن آمده است که این حرکت از زمان حضرت آدم (ع) بوده و پیشینه بسیار قدیمی و کهنی را دارد: فبعث اللّه غرابا یبحث فى الأرض لیریه کیف یورى سوءه أخیه قال یـویلتى أعجزت أن أکون مثل هـذا الغراب فأورى سوءه أخى فأصبح من النّدمین. ( مائده آیه ‌۳۱)

در اهمیت و ارزش بهداشت همه جانبه همین بس که خداوند افراد پاک و پاکیزه را دوست می دارد و آنان را به عنوان دوستان خویش انتخاب و معرفی می کند.( بقره آیه ۲۲۲)

خداوند در آیات بسیاری در هنگام شمارش نعمت های خویش بر انسان ها به این نکته توجه می دهد که انسان ها می بایست هماره خداوند را شاکر و سپاسگزار باشند که ایشان را به مواهب پاکیزه و موافق طبع و طبیعت ایشان بهره مند ساخته است. در حقیقت یکی از علل لزوم سپاسگزاری و شکرگزاری می بایست بهداشت غذا و محیط و جامعه انسانی باشد که خداوند نصیب و بهره ایشان نموده است.( انفال آیه ۲۶) بنابراین هرگونه بهره گیری از چیزهای ناپاک چون شراب و گوشت حیوانات حرام گوشت و لباس های نجس و مانند در حکم و معنای ناسپاسی است که بسیاری از مردمان این گونه هستند و شکرگزار نعمت بهداشت نیستند.

خداوند از مومنان می خواهد که نه تنها خود از بهداشت و چیزهای بهداشتی بهره گیرند بلکه دیگران را نیز بدان بخوانند و حتی در هنگام انفاق بکوشند چیزهای پاک و بهداشتی و دستاوردهای پاکیزه و دلپسند با طبع دیگران را انفاق کنند و از بخشش چیزهای غیر بهداشتی و ناپاک و خبیث خودداری کنند.(بقره آیه ۲۶۷)

آثار بهداشت

هر چند که برای بهداشت می توان آثار بسیاری بر شمرد که برخی از آن ها در هنگام تحلیل اهمیت و ارزش بهداشت بیان شده است ولی می توان در راستای اهداف والای اسلام به دو اثر و نقش اساسی بهداشت توجه داد؛ زیرا هدف از هر کاری در هستی و عملی، تقرب جویی به خداوند است. تقرب جویی به خداوند به معنا و و مفهوم دست یابی به کمالات مطلق و رسیدن به مقام خلافت ربوبی و عبودیت ربوبی می باشد. برای رسیدن به این می بایست شخص نخست محبوب خداوند شود و بی گمان چنان که آیه ۲۲۲ سوره بقره تبیین کرده است یکی از مهم ترین آثار مراعات بهداشت و پاکیزگی در همه امور ریز و درشت زندگی، دست یابی به مقام محبوبیت و دوستى خداست. شخص چنان که آیه توضیح می دهد می تواند با مراعات بهداشت و پاکیزگى، باعث جلب دوستى خداوند شود و در مقام محبوب قرار گیرد.

از دیگر آثار برجسته و اساسی رستگاری و سعادت دایمی است که آرزوی هر کسی است. خداوند در آیات ۹۰ و ۱۰۰ سوره مائده پرهیز از آلودگی ها و بهداشت و طهارت کامل انسان را، زمینه‌اى براى دست‌یابى به رستگارى بر می شمارد. بنابراین می توان گفت که هرکسی اگر بخواهد به هدف آفرینش دست یابد می بایست این راه و روش را سرمشق زندگی خویش قرار دهد و بهداشت کامل و جامع را مراعات نماید. از جمله این بهداشت کامل می توان به بهداشت بدن اشاره کرد که در آیه ۶ سوره مائده بر آن توجه داده شده است. در حقیقت لزوم غسل جنابت و تطهیر بدن در راستای دست یابی به بهداشت مطلوبی است که زمینه و بستر مناسب تعالی و رستگاری را فراهم می آورد.

خداوند در آیه ۲۲۲ سوره بقره تشویق به شستشو با آب، پس از خروج مدفوع را مطرح می سازد که این خود گواهی براین است که هرگونه آلودگی در ظاهر و باطن خود عامل بازدارنده تقرب جویی و رستگاری است.

در آیه ۴۲ سوره ص بر مطلوبیّت شستشوى بدن، با آب خنک و قابل شرب تاکید شده است که این خود بیانگر آن است که انسان در شست و شوی تن خویش نباید از هر آبی استفاده کند و حتی بهتر است از همان آبی استفاده کند که قابل شرب باشد و بالاتر از آن می بایست از آبی بهره گیرد که خنک باشد و تحت تاثیر گرما به ویژه نور خورشید به جوش نیامده باشد؛ زیرا آب گرمی که این گونه به دست می آید منبع میکروب ها و آلودگی هاست.

آیه ۱۱ سوره انفال نیز برتأثیر آب، در زدودن آلودگیها از بدن توجه می دهد که در حقیقت نعمتی است که خداوند به این وسیله سلامت انسان را تضمین نموده است.

بهداشت تغذیه نیز از دیگر مواردی است که به عنوان مصادیق از بهداشت جامع و کامل مورد تاکید آموزه های هدایت بخش قرآنی است. آیه ۵۷ سوره بقره بر رعایت نکردن پاکیزگى و بهداشت به عنوان ظلم و ضرر بر نفس یاد می کند که خود بیان گر آن است که چگونه انسان می تواند با پرهیز از بهداشت در دام ستم بر نفس بیافتد و عاقبت خویش را به تباهی کشاند.

چنان که گفته شد پاکیزه و سازگار بودن خوردنی ها با طبع انسان، ملاک حلال بودن آنها در اسلام دانسته شده است.( بقره‌ آیه ‌۱۶۸ و مائده‌ آیه ‌۴) این بدان معناست که در اسلام معیار سنجش در بهداشت غذایی حلال بودن آن می باشد. از این روست که خوردن هر چیز آلوده و کثیف و غیر بهداشتى همانند موارد حرام دانسته شده و از آن نهی شده است. (انعام‌ آیه ‌۱۴۵)

ناگفته نماند که در فرهنگ اسلامی و قرآنی هرگونه زیاده‌روى در خوردنی ها (پرخورى) و آشامیدنی ها، به سبب ایجاد سوء تغذیه مردود دانسته شده تا به این وسیله نیز بر بهداشت تغذیه تاکید شود. آیه ۸۱ سوره طه تبیین می کند که هرگونه پرخوری موجب می شود تا خداوند به خشم آید و فرد به این وسیله زمینه غضب خداوند را برخود هموار سازد.

به هر حال در بهداشت تغذیه حلیّتِ خوردن هر چیز پاکیزه و سالم و سازگار با طبع در کنار حرمتِ خوردن هر چیز کثیف و ناسازگار با طبع انسانی (اعراف‌ آیه ‌۱۵۷) نشان از آن می دهد که آدمی نمی تواند با رفتار ضد بهداشتی به تعالی و کمال و در نتیجه تقرب و رستگاری دست یابد.

آیه ۵۱ سوره مومنون نیز روشن می سازد که وجه مشترک همه ادیان آسمانى، اهمیّت به تغذیه سالم و پاکیزه بوده است و خدا به مسلمانان نیز سفارش می کند تا براى بهره‌گیرى از خوراکیهاى پاکیزه، سالم و سازگار با طبع اقدام نمایند و بهداشت تغذیه را مراعات کنند.( بقره آیه ۱۷۲) از نظر قرآن ایمان واقعی فرد به آموزه های دینی ، سبب می شود تا شخص خویشتن را از غذاهاى پاکیزه، سالم و سازگار با طبع محروم نسازد و در پی آن باشد. ( مائده آیه ۸۷) چنان که در بهداشت تغذیه آیه ۲۶۷ سوره بقره نیز بر لزوم پرهیز از انفاق غذاهاى نامرغوب و غیرپاکیزه هشدار می دهد تا به این روش هم شخص خود را از غذاهای غیر بهداشتی حفظ کند و هم موجبات آلودگی غذایی و جسمی دیگران نشود.

تاکید بر بهداشتی بودن از آن روست که سلامت بدن برای سلامت روح و روان ضروری است و به قول استاد حسن زاده آملی این لقمه هاست که خون می شود و در روان آدمی تاثیر می گذارد و خلق و خوی شخص را مدیریت و هدایت می کند . بنابراین در اسلام گوشت مردار، خون و گوشت خوک از غذاهاى ناپاک و غیرسالم و مضرّ به سلامت و بهداشت بدن دانسته شده و از آن پرهیز داده شده است.( بقره آیه ۱۷۳ و نیز مائده آیه ۳۵ و انعام آیه ۱۴۵) در برابر بر شیر شتر و گاو و گوسفند، به عنوان نوشیدنى سالم و گوارا( نحل آیه ۶۶) و هم چنین عسل طبیعى، به عنوان نوشیدنی سالم و شفا بخش(نحل آیه ۶۹) و فرآورده‌هاى درختان خرما و انگور، به عنوان مفیدترین و سالم‌ترین غذاها(نحل آیه ۶۷) تاکید شده است و حتی در راستای بهداشت تغذیه سالم کودک بر بهتر بودن شیر مادر براى تغذیه فرزند، نسبت به شیر دیگر زنان و تغذیه‌هاى دیگر(بقره آیه ۲۳۳) اهتمام خاص مبذول شده است.

در برابر برای دوری از هر گونه آلودگی جسمی و روانی و روحی از حیوانات ذبح شده به نام غیرخدا پرهیز و نهی شده است و آن را به عنوان غذاى ناسالم و لازم‌الاجتناب معرفی می کند، زیرا در تفکر و بینش اسلامی هر چیزی حتی کلمات در جهان تاثیر خوب و بد به جا می گذارد و می تواند آن را از حالت مثبت و سازنده به حالت منفی و غیرسازنده تبدیل کند. از این روست که در آیات ۱۷۳ سوره بقره و ۳ سوره مائده و ۱۴۵ سوره انعام از آثار سوء ذبح جانوران به نامی غیر از خداوند سخن به میان آمده است؛ به ویژه آن که ابلیس می کوشد تا با غیر بهداشتی کردن محیط زیست و تغذیه انسان،‌ وی را از خداوند و اهداف کمالی اش دور سازد و به سوی گمراهی سوق دهد. خداوند در آیه ۱۶۸ سوره بقره می فرماید که تنها کسانی از غذاهاى ناسالم و غیر پاکیزه و غیربهداشتی بهره می گیرند که در مسیر شیطان گام بر می دارند.

بهداشت محیط زیست و خاک

افزون بر بهداشت بدن و تغذیه می توان به بهداشت محیط زیست و خاک اشاره کرد. خداوند در آیات بسیاری می فرماید که انسان را از خاک و گل آفریده است تا به این وسیله اهمیت خاک و محیط زیست انسانی را به وی نشان دهد.

برخی از مردمان با اعمال نامناسب و زشت خویش محیط زیست به ویژه خاک ها را آلوده می کنند و زمینه مساعد برای بیماری فراهم می آورند. از این روست که از فساد زمین به دست برخی از مردمان سخن به میان می اید و ایشان را مورد سرزنش قرار می دهد.

خاک البته به سبب ویژگی های خاص خود از این قابلیت برخوردار می باشد که در یک فرآیند خود را پاکسازی کندد. از این روست که در اسلام خاک به عنوان طاهر یعنی پاک و نیز مطهر یعنی پاک کننده شناخته شده است. به ا ین معنا که هم خود پاک است و هم چیزهای دیگر را پاک و پاکیزه می کند. از این روست که در آیه ۴۳ سوره نساء خاک به عنوان منبع پاکیزگی و بهداشت معرفی می شود و طهارت بدان در موارد مجاز دانسته می شود.

بهداشت محیط زیست در آیه ۱۵ سوره سبا مطرح شده است و خداوند در آن جا می فرماید که چگونه مردمان سبا در عصر خوشبختی و سعادت دارای شهری با محیط بهداشتی بوده و از هرگونه پلیدی ها و ناپاکی ها در امان بودند.

در حقیقت از نظر قران محیط زیست سالم و شهری که از بهداشت برخوردار باشد درزمره نعمت های الهی قرار می گیرد. بنابراین فقدان بهداشت شهری به معنای دوری از نعمت تلقی ومعنا می شود. این گونه است که خداوند در آیه ۷۹ سوره توبه یکی از ویژگی های بهشت را برخورداری از بهداشت محیط زیست بر می شمارد و می فرماید که مردمان بهشتی در خانه های پاکیزه ای به سر می برند.

هم چنین می توان گفت که تاکید خداوند در آیه ۱۲۵ سوره بقره و نیز آیه ۲۹ سوره حج بر پاکیزه نگه داشتن و پاکیزه کردن عبادت گاه نیز در راستای توجه دادن مومنان به بهداشت محیط زیست ارزیابی می شود.

بهداشت در آمیزش جنسى

همان گونه که در اسلام لازم دانسته شده تا شخص در تغذیه و لباس(مدثر‌آیه ‌۴) و امور دیگر پیش گفته طهارت و بهداشت را مراعات نماید بر بهداشت جنسی نیز تاکید شده ا ست. از این روست که در آیه ۲۲۲ سوره بقره از لزوم خوددارى از مقاربت با همسران، در دوره قاعدگى آنان سخن به میان آمده است ؛ زیرا هر گونه مقاربت در این زمان می توان آثار سوء و بدی بر دو طرف به جا گذارد و آنان را از سلامت تن و روان بیرون برد.

سخن در این باره بسیار است ولی در این مجال به همین مقدار بسنده می شود و دیگر مطالب به مقالات دیگری وانهاده می شود.