امداد رسانی در آیات قرآن

samamosاشاره: در ۲۴ ژوین ۱۹۸۴ نام شهر کوچکی به اسم سولفرینو( (Solferino در استان Mantoue واقع در شمال ایتالیا در تاریخ برای همیشه ثبت شد. این در زمانی بود که ارتش franco-pemontaise به سرکردگی ناپلیون سوم لشکر اتریش را شکست داد. این جنگ خونین هزاران مجروح داشت که معالجه نکردن آنان منجر به مرگشان شد.
یک سویسی به نام Henry Dunant که شاهد این جنگ خونین بود به کمک افراد محلی در صدد کمک به مجروحان برآمد. او بدون تعصب و تبعیض به یاری مجروحان هر دو سپاه شتافت. اولین داوطلبین این کمک به مجروحین جنگی فریاد می‌زدند Tutti fratelli یعنی ما همگی برادریم. Henry Dunant در بازگشت اولین خبر جنگی خود را به نام خاطره ای از سولفرینو نوشت و در ان نفرت انگیز بودن جنگ را خاطر نشان کرد.

از ان زمان به بعد هزارن فرد سرباز یا غیر سرباز و زندانیان حق این را یافتند تا برای اینکه لحظات ازمایشهای سخت و دردها کمتر ظالمانه باشند از این حرکت برادرانه یا کمک برخوردار شوند.

اندیشه و آرمان Henry Dunant منجر به تشکیل کمیته ای ۵ نفره ای در سویس برای بررسی امکانات اجرای عملیات کمک رسانی به مجروحین جنگی شد.
یک کنفرانس بین المللی در ژنو انجام شد و ۱۶ کشور که یکی از انها کشور فرانسه بود، در این کنفرانس حضور یافتند. آنان تصمیم گرفتند که در هر کشور کمیته‌های کمک رسانی تشکیل دهند و یک نشان و علامت نیز برای این کمیته‌ها انتخاب کردندکه صلیب یا هلالی سرخ بر زمینه ای سفید است.

این دولت‌ها هم چنین قوانینی بین المللی در مورد اسرای جنگی که در جنگ شرکت نمی کنند وضع کردند که تحت عنوان کنوانسیون ژنو که اولین انها در ۲۲ اوت ۱۸۶۴وضع شد معروفند.
هدف از ایجاد صلیب سرخ و نیز هلال احمر در کشورهای اسلامی کمک و امدادرسانی به مجروحان جنگی و حوادث و بلایای طبیعی چون سیل و زلزله است که انسان‌های بی گناه در در معرض خطر مرگ قرار می‌دهد.

در این نوشتار تلاش می‌شود تا نگرش قرآن به مساله امدادرسانی مورد تحلیل و تبیین قرارر گیرد. بی گمان با توجه به نگرش انسانی اسلام به مسایل ، امدادرسانی و کمک به دیگران به ویژه انسان‌های ناتوان و مجروح امری پسندیده است. آموزه‌های قرآنی بیان می‌دارد که مومنان می‌بایست به مدد و یاری دیگران به ویژه افراد ناتوان از پیران و زنان و کودکان برخیزند و کسانی که در این مسیر حرکت نمی کنند را سرزنش می‌کند . قرآن به مساله امدادرسانی درابعاد مختلف پرداخته است. گاه به عنوان امداد غیبی و گاه به عنوان یاری و مظاهرت و تعاون مومنان آن را مورد توجه و ستایش قرار داده است. البته مواردی را نیز بیان می‌دارد که به عنوان مصداق تعاون بر بدی و زشتی نکوهش کرده و مومنان را از گرایش بدان بازداشته است. آن چه در این نوشتار مورد نظر و توجه است ، بیان امداد رسانی در امور خیر و نیک می‌باشد که امری پسندیده و هنجاری مورد ستایش مردمان و عقلا است.

پیامبر گرامی اسلام نیز بر پایه آموزه های وحیانی قرآن درباره امداد رسانی و کمک به دیگران می فرماید: ان المومنین کجسد واحد اذا اشتکی منه عضو تداعی سایر الجسد بالالم و الحمی ؛ مومنان همانند تن واحدی هستند که هر گاه عضوی از به درد آید دیگر اعضای تن به درد و تب گرفتار شود.

سعدی شیرین سخن این سخن پیامبر را به نظم و شعر چنین ترجمه می کند:

بنی آدم اعضای یک دیگرند

که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار

دگر عضوها را نماند قرار

تو کز محنت دیگران بی غمی

نشاید که نامت نهند آدمی

پیامبر در سخن دیگری می فرماید: من اصبح و لم یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم؛ هر کس صبح کند و به امور مسلمانان بی اعتنا باشد و اهتمام نداشته باشد پس او مسلمان نیست. این عبارت و دیگر عبارت در آموزه های قرآنی و نبوی بر اهمیت امداد رسانی و اهتمام به امور دیگران توجه می دهد.

گستره معنایی امداد

امداد از واژه ثلاثی مجرد (مدد) به معنای انبساط و امتداد به کار رفته است.(التحقیق ج ۱۱ ص ۵۲) مدت نیز که برای زمان مستمر به کار می‌رود از همین باب است.( مفردات راغب اصفهانی ص ۷۶۳) این واژه بر زیاد شدن هم دلالت دارد ، چنان که زمان مد آب رودخانه و دریا ، بر آب آن افزوده می‌شود.( لسان العرب ابن منظور، ج ۱۳ص ۵۰)

امداد به معنای یاری کردن دیگری است و بیشتر در امور پسندیده و دوست داشتنی به کار می‌رود؛ بر خلاف مد که در امور ناپسند استعمال و به کار رفته است.( مفردات ص ۷۶۳) به نظر می‌رسد که امداد تنها در امور مادی به کار نمی رود و کاربرد آن در امور معنوی نیز بسیار است.(التحقیق ج ۱۱ ص ۵۲ و مقاییس اللغه ج ۴ ص ۴۰۳) از جمله کاربردهای آن امدادهای غیبی معنوی خداوند است . امداد‌های غیبی کمک‌ها و یاری رساندن پنهانی است مانند امدادهایی خداوند در جنگ‌های صدر اسلام به پیامبر (ص) و مومنان می‌رساند و آنان به توفیق و امداد الهی بر دشمنان پیروز می‌شدند . قرآن در ۴۰ آیه به مباحث پیرامون امداد غیبی به مومنان و پیامبر (ص) اشاره کرده است .( جهاد در قرآن سید حسین طاهری خرم آبادی چاپ اول تهران ، وزارت ارشاد ، ص ۱۲۹) البته این غیر از امدادهای خداوند است که به شکل هدایت بخشی ، حکمت افکنی ، توفیق یابی و حفظ و نگهداری از گناه و مانند آن صورت گرفته و در آیات دیگری مطرح شده است. ناگفته نماند که ترکیب امداد غیبی در قرآن نیامده است و این واژه ترکیبی از آیات متعدد قرآن اتخاذ شده است ، آیاتی که به فرستاده شدن سپاه نامرئی فرشتگان ( آل عمران آیات ۱۲۴ و ۱۲۵) و ایجاد آرامش در دل‌های مومنان ( توبه آیه ۲۶) اشاره دارد ، از جمله آیاتی است که به سبب آن این واژه و اصطلاح پدید آمده است.

آن چه مقصود و منظور ما از این نوشتار است بیان دیدگاه‌های قرآن درباره امداد رسانی انسان‌ها به دیگران به ویژه امدادرسانی مومنان به یک دیگر در موارد سخت و دشوار است که به شکل تعاون و مظاهرت و پشتبانی خودنمایی می‌کند.

اهمیت و ارزش امداد رسانی

جامعه ترکیبی از افراد انسانی است که برای رفع نیازهای یک دیگر در مجموعه‌های قیبله ایی(خونی ) و یا ملتی ( نژادی ) و یا امتی ( عقیدتی ) دور هم گرد آمده‌اند تا ضمن یاری به یک دیگر در راستای دست یابی به کمال و نیز آرامش و آسایش ، مشکلات و چالش‌های پیش روی فرد و جامعه را بر داشته و به یک دیگر مدد رسانند. از آن جایی که هیچ فرد و یا جامعه ای به تنهایی نمی تواند به همه نیازهای جسمی و روحی خود پاسخ کامل و لازم دهد، نیازمند یاری و مظاهرت دیگران است. انسان هر روزه با مشکلات و چالش‌هایی مواجه و روبه رو می‌شود که نمی تواند به تنهایی آن را از پیش رو بردارد این گونه است که نیازمند مدد دیگری است. امداد رسانی به عنوان هنجار و ارزشی انسانی خودنمایی می‌کند و خود را به عنوان ارزش فراگیر و جامع بر مردم و ملت و امت تحمیل می‌کند. قرآن نیز به مساله امداد به عنوان امری ارزشی توجه می‌دهد و مومنان را به عنوان امت واحد به سوی یاری رسانی دیگران سوق می‌دهد. تاکید بیش از‌اندازه بر تعاون و یاری و پشتیبانی از یک دیگر در آیات قرآن به معنای بها دادن و ارزش گذاری بر این مساله اجتماعی است. پدیده تعاون در حوزه‌های مختلف اقتصادی ، فرهنگی و روحی خود را نشان می‌دهد. خداوند در قرآن از مومنان می‌خواهد تا در امور خیر و تقوا ( اعمال پسندیده دنیوی و اخروی ) به یک دیگر کمک کنند و مظاهر و پشتیبان یک دیگر باشند.( مائده آیه ۲)

در آیاتی از قرآن به مساله امداد به یتیمان و بازماندگان انسان‌های صالح اشاره می‌کند و به زبان عالم ربانی ( خضر علیه السلام) بر شایستگی این عمل توجه می‌دهد.( کهف آیه ۸۲)

در داستان ذوالقرنین نیز به مساله تعاون و امداد رسانی به کسانی که در معرض خطر تعرض دشمن قرار گرفته‌اند اشاره شده است. در آیات ۹۴ و ۹۵ سوره کهف می‌خوانیم :" قالوا یا ذی القرنین ان یاجوج و ماجوج مفسدون فی الارض فهل نجعل لک خرجا علی ان تجعل بیننا و بینهم سدا قال ما مکنی فیه ربی خیر فاعینونی بقوه اجعل بینکم و بینهم ردما"؛ گفتند ای ذاالقرنین به راستی که یاجوج و ماجوج در زمین فساد می‌کنند ( و معترض جان و مال و خانمان ما می‌شوند) آیا می‌خواهی خراجی بر خود مقرر کنیم تا تو میان ما و آنان سدی برپا سازی ؟ ذو القرنین گفت: آن چه پروردگارم مرا بدان توانایی داده است بهتر است. مرا به نیروی خویش مدد کنید تا میان شما و آنان سدی بر آورم.

در آیات بیان می‌شود که آن حضرت به یاری قومی شتافت که متعرض دشمنانی خونخوار و خونریز بوده‌اند و عنوان مفسد فی الارض بر آنان اطلاق شده است. آن حضرت در پاسخ یاری خواستن و حتی کمک مالی دادن ایشان ، تنها از ایشان خواست تا نیروی بدنی در اختیار او گذارند و کمک‌های مالی و هزینه‌های برپایی سد را نپذیرفت . در حقیقت ایجاد پناهگاهی برای مردمان به عنوان امری در حوزه امدادرسانی مورد توجه این آیات قرار گرفته است که بیانگر و نشان دهنده ارزش و اهمیت امدادرسانی حتی در حوزه دفاعی است.

زمینه‌های امداد رسانی

در آیات قرآن محورها و زمینه‌های امدادرسانی بیان شده است. این موارد گاه به صورت کلی و گاه به صورت مصداقی و موردی تبیین گردیده است. قرآن امداد رسانی را به صورت کلی در حوزه‌های زیر تجویز بلکه لازم شمرده است. از جمله مهم ترین این محورها می‌توان به امداد رسانی در حوزه امور خیریه اشاره کرد. مومنان موظف هستند تا در کارهای خیر به یک دیگر مدد رسانند و در این امور کوتاهی نورزند. کارهای خیر به دو شکل امور دنیوی و اخروی نمود پیدا می‌کند. تعاون و همکاری و همیاری در امور خیرخواهانه و نیک از دستورهای کلی قرآن در این حوزه است که در آیه دوم سوره مائده بدان اشاره و تاکید شده است: "یا ایها الذین آمنوا … تعاونوا علی البر و التقوی"؛ ای کسانی که ایمان آوردید بر نیکی و تقوا یک دیگر را یاری و مدد رسانید و پشتیبان یک دیگر باشید.

در بیان اهمیت و ارزش مددرسانی و امدادگری به مساله امدادرسانی جنگی و دفاعی اشاره شد و بیان گردید که یکی از محورهای امداد رسانی مساله امداد رسانی دفاعی به مردمان است. در آیات سوره کهف بیان نشده است که امتی که درخواست کمک و یاری از ذوالقرنین کرده‌اند ، افراد مومن بوده‌اند، بلکه کسانی هستند که با قدرت و نیروی ذوالقرنین و رافت و مهربانی او آشنا شده‌اند و به همین منظور از وی درخواست یاری و مدد می‌کنند و حتی حاضر می‌شوند که هزینه و مخارج ایجاد سد را بپردازند، ولی ذوالقرنین به علت کمک رسانی و امداد به انسان‌های مظلوم حاضر می‌شود خود هزینه و مخارج احداث سد را بپردازد. این بدان معنا ست که امداد رسانی به کسانی که مورد ظلم و ستم و تجاوز قرار گرفته‌اند مساله ای انسانی و اسلامی است که می‌بایست در حوزه امداد رسانی مورد توجه و تاکید قرار گیرد. هر چند که آن حضرت مانند حضرت یوسف (ع) که در زندان دوستان خویش را به توحید فراخوانده عمل می‌کند و با بیان این که خداوند در احداث سد به وی کمک می‌کند ، می‌کوشد مردمان را به سوی توحید دعوت کند و به این روش دعوت عملی را به کار گیرد.

از دیگر محورهای امداد رسانی کمک و یاری به یتیمان است. در داستان خضر و موسی (ع) به مساله امدادرسانی به یتیمان اشاره شده است. در حقیقت کاری که موسساتی چون بهزیستی و هلال احمر انجام می‌دهند در راستای اهداف اسلامی امداد رسانی قابل توجه و تبیین است.

از دیگر محورهای امداد رسانی و تعاون که در قران بدان اشاره شده است، مساله امداد رسانی به مومنان در برابر تجاوز متجاوزان است. قرآن درآیه ۷۲ سوره انفال به این مهم اشاره می‌کند که مومنان دارای عزم و حضور موثر اجتماعی به یک دیگر در برابر متجاوزان یاری می‌رسانند و کمک می‌کنند:" ان الذین آمنوا و‌هاجروا و جاهدوا باموالهم و انفسهم فی سبیل الله و الذین آوو…والله بما تعلمون بصیر"؛ آنان که ایمان آورده‌اند و مهاجرت کرده‌اند و با مال و جان خویش در راه خدا جهاد کرده‌اند و آنان که به مهاجران جای داده و یاریشان کرده‌اند ، خویشان و اولیای یک دیگرند ؛ و آنان که ایمان آورده‌اند و مهاجرت نکرده‌اند خویشاوندان شما و اولیای شما نیستند تا آن گاه که مهاجرت کنند ؛ ولی اگر شما را به یاری خواندند باید به یاری ایشان برخیزید مگر آن که برضد آن گروهی باشد که میان شما و ایشان پیمانی بسته شده باشد و خدا به کارهایی که می‌کنید بیناست.

در این آیات به صراحت به مساله امداد رسانی به تجاوز شدگان اشاره شده و پذیرش درخواست ایشان با شرایطی لازم و ضروری برشمرده شده است.

امداد رسانی به دولت و دولتمردان نیز از محورهایی است که قرآن بدان اشاره می‌کند. در داستان ذوالقرنین خوانده ایم که مردم از وی می‌خواهند سدی را بر پا کند تا از حملات دشمن در امان باشند. ایجاد پناهگاهی امن با ایجاد سدی در برابر دشمن امکان پذیر بوده است. این مساله نیاز به هزینه کردن مقدار زیادی مال و ثروت و نیز به کارگیری نیروی انسانی داشت. ذوالقرنین می‌پذیرد که در زمینه دفاعی به ایشان کمک کند تا از تعرض دشمن در امان باشند . وی حتی می‌پذیرد که منابع مالی طرح را خود تامین کند ولی نیروی انسانی را می‌بایست مردم تامین کرده و در اختیار وی گذارند. مردم می‌پذیرند تا وی را در این مساله یاری و مدد رسانند. بنابراین می‌توان گفت که همیاری و تعاون مردم ساکن میان دو کوه به ذوالقرنین درپدید آوردن سدی برای جلوگیری از هجوم یاجوج و ماجوج به عنوان مصداقی از محورهای امداد رسانی می‌باشد. از این رو می‌توان گفت که یکی از محورهای امدادرسانی همیاری مردمی در امور دولتی برای رفاه و امنیت و آسایش اجتماع است.

احکام امداد رسانی

از آن جایی که امداد رسانی می‌تواند در امور و مسایل پسندیده و ناپسند صورت گیرد ، قرآن برای هر یک از موارد خاص حکمی را بیان کرده است. در این جا به برخی از مصادیق امدادرسانی و احکام آن اشاره می‌شود.

در برخی موارد امدادرسانی به عنوان امری واجب و لازم در قرآن مطرح شده است. از جمله این موارد می‌توان به مورد وجوب امداد مهاجران و انصار به مومنان غیر مهاجر در صورت کمک خواهی ایشان در حمایت از دین اشاره کرد. در آیه ۷۲ سوره انفال که پیش از این گذشت به صراحت به این مساله اشاره شده است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که امداد رسانی به مومنانی که از سوی دشمن متعرض شده‌اند امری واجب و لازم است و بر همه مسلمانان است که به درخواست کمک مومنان در معرض خطر و حمله دشمن یاری و مدد رسانند.

در برابر هر گونه یاری رسانی و امداد به کافران حرام دانسته شده است و خداوند می‌فرماید: فلاتکونن ظهیرا للکافرین ؛ مومنان نباید یاری رسان و مدد کار کافران باشند.( قصص آیه ۸۶) چنان که کمک رسانی به کسانی که می‌کوشند تا مردمانی را از سرزمین خویش آواره کنند به عنوان امری ناپسند و حرام شمرده شده است.( بقره آیه ۸۵)

از دیگر مواردی که امداد رسانی درآن حوزه حرام شمرده شده است ، یاری و امداد رسانی بر گناه و تجاوزگری است که در آیه ۸۵ سوره بقره یهودیان به جهت عمل بر خلاف این حکم مورد سرزنش و نکوهش قرار گرفته‌اند.

خداوند در یک دستور کلی و فراگیر همه مومنان را از این که بر گناه و تجاوز وتعدی دیگری را یاری و مدد رسانند باز می‌دارد و می‌فرماید: و لاتعاونوا علی الاثم و العدوان ؛ بر گناه و تجاوز امداد رسانی نکنید.( مائده آیه ۲) چنان که امدادرسانی به مومنان غیر مهاجری که در با وجود امکان مهاجرت و شرائط آن مهاجرت نکرده‌اند غیر مجاز دانسته شده است و از مومنان خواسته شده که در مقابل هم پیمانان با مسلمان بر نخیزند وبه کمک این دسته از مومنان نروند ؛ زیرا این گروه با عدم مهاجرت به فتنه و آشوب و جنگ دامن می‌زنند و موجبات پیمان شکنی را فراهم می‌آورند.( انفال آیه ۷۲)

به هر حال امداد رسانی بر آوارگی ( بقره آیات ۸۳ و ۸۵) تجاوز ( همان ) و ظلم و ستم ( ممتحنه آیه ۹) و گناه ( بقره آیه ۸۵ و قصص آیه ۱۷) و مجرمان ( قصص آیه ۱۷) امری مذموم و ناپسند وحرام دانسته شده و مردمان را از آن برحذر داشته است.

در برابر امداد به برده مکاتب و آزادسازی افراد گرفتار و در بند امری شایسته دانسته شده و مومنان را به آن ترغیب و تشویق می‌کند.( نور آیه ۳۳) هم چنین امداد و یاری مظلومان و ولی دم مقتول ( اسراء آیه ۳۳) و یتیمان از امور پسندیده شمرده شده است. ( کهف آیه ۸۲)

مبانی قرآنی امداد رسانی و کمک به دیگران

برای امداد رسانی به مفهوم امروزین آن می توان مبانی قرآنی قوی و متقنی را یافت که در این جا به برخی از این مبانی با توجه به آیات قرآنی اشاره می شود. از جمله این مبانی مساله عدالت اجتماعی است ؛ زیرا یکی از مبانی اصلی اسلام توجه به عدالت اجتماعی است . قرآن یکی از اهداف اصلی دین در دنیا را عدالت دانسته و می فرماید: لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط؛ هر اینه پیامبران را با بینات و دلایل روشن فرستادمی و با ایشان کتاب و میزان را همراه کردیم تا مردمان به عدالت و قسط برخیزند.(حدید آیه ۲۵)

از مصادیق اجرای عدالت آن است که از نیازمندان به کمک های مالی و معنوی و پزشکی و غذایی کمک شود تا آنان نیز امکان رشد و تعالی را بیابند. از این روست که قرآن مردمان را مامور به اجرای عدالت کرده و دستور انفاق و خمس را صادر نموده است تا ثروت و مال در اختیار عده ای معدود و محدود نباشد و همگان بتوانند از آن بهره مند گردند. حکمت دستور به انفاق مال و وجوب خمس و زکات ، چیزی جز کمک و یاری به مستمندان و از کار افتادگان نیست . از این رو خداوند می فرماید: ان الله یامر بالعدل و الاحسان و ایتای ذی القربی؛ خداوند به عدل و نیکوکاری و پرداخت نفقات به بستگان امر و فرمان می دهد.(نحل آیه ۷۰) این سفارشی است برای این که مهر و محبت و عدل در کنار هم قرار گرفته و جامعه سالم انسانی بر بسازد. جامعه ای که تعاون ، همدردی ، همدلی و همیاری در آن اصالت دارد و هر کسی دستگیر دیگری است و در سختی ها و مصیبت ها و بلایای طبیعی و غیر طبیعی یار و مددکار دیگری است.

از دیگر مبانی قرآنی امداد رسانی می توان به مساله ایجاد امنیت خاطر و آرامش و آسایش عمومی توجه کرد. قرآن ارزش ایجاد امنیت و آرامش خاطر را در حد عبادت خدا دانسته می فرماید: فلیعبدوا رب هذا البیت الذی اطعمهم من الجوع و آمنهم من الخوف ؛ باید قریش پروردگار این خانه را عبادت کنند که ایشان را از گرسنگی سیر کرد و از خوف امنیت بخشید.( قریش آیه ۴) در این آیه آسایش ( رفاه و رهایی از گرسنگی ) و آرامش و امنیت از ترس را به عنوان دو نعمت بر می شمارد که می بایست بدان دو جهت مردمان شاکر خدا باشند و به همین علت وی را عبادت کنند. در این آیه آرامش و آسایش به عنوان دو هدف اصلی در زندگی بشر دانسته شده است که فراهم آوری آن از سوی خدا موجب و علت حکم به عبادت خدا دانسته شده است.

د رحقیقت این آیه و آیه دیگر: لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا،( نور آیه ۵۵) بیان می دارد که مردمان می بایست به شکرانه این دو نعمت خدا را عبادت کنند. بنابراین از مبانی انسان دوستی آن است که امنیت را برای مردمان فراهم آوریم و آسایش و آرامش را برای ایشان ایجاد کنیم .

از دیگر مبانی که می توان برای امداد رسانی جست، توجه و اهتمام اسلام و قرآن به مساله نوع دوستی است؛ زیرا انسان در نگرش قرآنی از نفس واحدی آفریده شده و از میان ایشان هیچ گونه تفاوتی نیست؛ بنابراین می بایست اصل رحمت و مهروزی را در میان خود رعایت کنند. قرآن کریم بعث پیامبر را رحمت برای جهانیان چه مومن و غیر مومن بر می شمارد.(انبیاء آیه ۱۰۷) و از مومنان می خواهد تا پیامبر خویش را سرمشق و نمونه قرار داده و از او پیروی کنند. در ستایش مومنان نیز می فرماید که ایشان در میان خویش مردمانی مهربان و مهروز هستند و تاکید می کند که مساله مهروزی از خصوصیات و ویژگی های مومنان و یاران پیامبر است.(رحماء بینهم) یکی از مصادیق نوع دوستی و مهروزی ، کمک و امدادرسانی به نیازمند در هنگامه سختی ها و بلایا است. چنان که ایجاد همبستگی اجتماعی که یکی از اهداف قرآنی است به این امر تحقق می یابد که مردمان در هنگامه سختی ها و بلایا دستگیر یک دیگر باشند وبه یک دیگر کمک و یاری رسانند.

محرومیت زدایی از دیگر علل و مبانی قرآنی است که می توان برای مساله امداد رسانی بیان کرد؛ قرآن می فرماید: " فی اموالهم حق للسائل و المحروم"؛ در اموال مومنان حقی برای درخواست کنندگان و محرومان است.(ذاریات آیه ۱۹) امداد رسانی به افراد فقیر و ناتوان یکی از واجباتی است که در این آیه بر عهده مومنان نهاده شده است.

این ها بخشی از مبانی قرآنی امداد رسانی است که به طور اختصار بیان شده است.