اصول دعوت تورات از منظر قرآن

samamosقرآن به عنوان کتاب وحیانی الهی با توجه به پیشینه و سابقه دعوتی تورات، هماره نگاهی به اصول دعوت آن داشته است. هر چند منبع هر دو این کتاب های آسمانی یکی است و تنها اختلاف در پیام رسان آن دو و شرایط نزول و بستر فرود آن است ، با این همه تفاوت های ظاهری و اقتضایی با توجه به مقتضیات زمکانی در میان آن دو وجود دارد ولی این همه موجب نمی شود تا اصول دعوت آن دو از دوگانگی و ساخت و ساختار متفاوتی برخوردار باشد.

در بینش و نگرش قرآن همه پیامبران از آدم تا خاتم ( بر همه آنان درود بیکران ) به اسلام فرا می خواندند که در نهایت به شکل قرآن و آموزه های دستوری آن و پیامبر بزرگوارش در آمده است. از این رو آموزه ها و اصول دعوت همه کتب آسمانی همان گونه که از اصل واحد و منبع یگانه ای فرود آمده است از نظر محتوا و هدف از یگانگی برخوردار می باشند. با این فرضیه بلکه نظریه و نگرش قرآنی به بازخوانی محتوای و اصول دعوت تورات از زبان قرآن می پردازیم تا اصول آن را شناخته و به آن پای بند شده و در زنگی روزانه خود عمل کنیم.

تورات در قرآن

تورات که با توجه به مکان نزول آن کوه طور نامگذاری شده است در زبان عبری به معنا و مفهوم قانون و تعلیم تغییر معنا می دهد. از این رو در زبان عبری تورات به معنای کتاب قانون است؛ زیرا کتابی که در کوه طور به صورت نوشته های مکتوب بر الواح سنگی و یا زرین بر موسی (ع) نازل شده است ، در بردارنده قوانین و شریعت موسوی است که از سوی خداوند برای هدایت قوم بنی اسرائیل و دیگر جوامع بشری و ایجاد جامعه مدنی بر اصول و پایه های انسانی و در راستای کمال یابی انسان و راهیابی به مقام بهشت عدنی است که از آن رانده شده اند ، فرود آمده است. این کتاب وحیانی و آسمانی دارای پنج سفر ( با کسره سین ) به معنای کتاب و صحیفه( بخش) تکوین ، خروج ، اعداد ، لاویان و تثنیه است. خداوند از این کتاب به نام های تورات ، الالواح ، الکتاب ، الفرقان ، صحف موسی و مانند آن در قرآن یاد کرده است . از ویژگی ها و صفاتی که قرآن برای تورات یاد می کند می توان به بصیرت آفرین برای همه انسان ها از قوم بنی اسرائیل و دیگران (قصص آیه ۲۳ در این آیه خداوند از بصایر للناس سخن به میان آورده که مراد همه انسان هاست) ، یاد آوری و ذکر برای پرهیزگاران ( انبیاء آیه ۲۸ و غافر آیه ۵۳) ، نورانی و روشنی بخشی آن ( مائده ایه ۴۴) ملاک تشخیص حق و باطل ( بقره آیه ۵۳) و هدایتی گری توده های مردم( همان ) اشاره کرد.

این کتاب آسمانی در بخش غربی طور ( قصص آیه ۴۴) به صورت الواحی مکتوب(اعراف آیه ۱۴۴ و ۱۴۵) و طوماری نوشته شده (طور آیه ۲ و ۳) به صورت دفعی ( آل عمران آیه ۳) و یک جا ( فرقان آیه ۳۲ و قصص آیه ۴۸) نازل شده است. این کتاب وحیانی الهی پس از حضرت ابراهیم(ع) و صحف وی ( آل عمران آیه ۶۵) و در پی انقراض نسل های بشری ( قصص آیه ۴۳) و پیش از انجیل ( آل عمران آیه ۳) و پیش از قرآن ( همان) نازل شده است.

از این رو می توان در آن مشترکات بسیاری را با آموزه های کتاب و صحف ابراهیم (ع) یافت، چنان که انجیل و قرآن نیز با آن در بسیاری از موارد مشترک می باشند ؛ زیرا افزون بر این که از یک منبع واحد نازل شده اند ، این کتب به یک هدف و در راستای تصدیق و تحکیم آموزه های پیشین فرو فرستاده شده است. اصل تصدیق به معنای آن است که هدف واحدی در همه آن ها مد نظر بوده است و خداوند به قصد اهداف مختلف آن ها را نفرستاده است .( احقاف آیه ۱۲ و آل عمران آیه ۳ ) و تفاوت های آن تنها به خاطر مساله نسخ و تغییر شرایط و مقتضیات می باشد که در اصول دعوت آن تغییری پدیدار نمی کند؛ زیرا بسیاری از احکام و آموزه های دستوری نه گزاره های بینشی و شناختی تورات در کتاب های انجیل و قرآن نسخ شده است و عمل به آن ها لزومی ندارد.( آ ل عمران آیه ۵۰ و ۵۲)

قرآن علت دیگری نیز برای عدم عمل به برخی از گزاره های شناختی و آموزه های دستوری تورات بیان می کند که از همه مهم تر آن می توان به مساله تحریف تورات از سوی عالمان یهودی ( بقره آیه ۴۱ و ۷۵ و ۷۹ و نساء آیه ۴۶) و یا گروهی از نادانان یهودی( آل عمران آیه ۷۸) و تحریفگران حرفه ای ( بقره آیه ۲۱۱) به قصد دنیا طلبی و جلب منفعت مادی ( بقره آیه ۷۹ و آل عمران آیه ۷۸ ) و یا قساوت و سنگدلی ( مائده آیه ۱۲ و ۱۳) اشاره کرد.

اصول مشترک

قرآن به مسلمانان امر می کند تا به توراتی که خداوند بر حضرت موسی (ع) فروفرستاده ایمان آورند ( بقره آیه ۱۳۶ و آل عمران آیه ۸۴) این بدان معناست که می بایست به اصول مشترکی که در گزاره های شناختی تورات آمده و قرآن آن را تایید و تصدیق کرده ایمان آورند و نسبت به آموزه های دستوری آن در صورتی که نسخ قرآنی و نبوی وجود نداشته در حد امکان پای بند باشند. از این خوانش و عمل به تورات و نیز انجیل ضروری و بر مسلمانان فرض است به این شرط که به قرآن کاملا واقف و آگاه بوده و بتوانند اصول مشترک را درک کنند و ناسخ از منسوخ باز شناسند.

قرآن بیان می دارد که برخی از تعالیم و وظایف پیامبر ( ص) در تورات بیان شده است( اعراف آیه ۱۵۷) از سوی احکام و معارف آن از ویژگی دربرگیرندگی خاصی بر مومنان زمان خود برخوردار بوده است ( انعام ایه ۱۵۴) این ها در حقیقت بیانگر این است که قرآن کتاب تورات موجود در عصر پیامبر (ص) را کتابی حاوی حقانیت با پاره ای از تحریفات می دانسته است که می بایست با دقت و هوشیاری بدان رجوع و استفاده کرد.

از مهم ترین تعالیم و گزاره های شناختی و آموزه های دستوری که قرآن به عنوان اصول مشترک از آن یاد می کند می توان به مواردی چون توحید ( اسراء آیه ۲)، معاد و رستاخیز و بازگشت همگان به سوی خدا( نجم آیه ۳۶ و۴۲) ، حسابرسی و مسئولیت انسان در برابر اعمال خود و بر نداشتن بار گناه دیگری در قیامت ( همان ) ، ربوبیت خدا( همان ) دریافت نتیجه عمل و ثواب و عقاب اعمال در قیامت ( همان ) ، وجوب ایمان به پیامبران ( بقره آیه ۹۱ و ۹۲) به ویژه پیامبر بزرگوار اسلام ( بقره آیه ۴۴ و ۱۰۲) برتری آخرت و بهتری آن بر زندگی دنیا( اعراف آیه ۱۶۹) ، ذکر و یادکرد خدا به عنوان مایه رستگاری انسان ( اعلی آهی ۱۴ تا ۱۹) ، توکل ( اسراء آیه ۲) نابودی سرکشان و طغیان کنندگان بر خدا و آموزه های آن ( نجم آیات ۳۶ تا ۵۴) و برخی آموزه های مهم دستوری چون نماز( اعلی آیه ۱۴ تا ۱۹) و انفاق و تزکیه نفس ( همان ) اشاره کرد.

این ها بخش هایی از اصول دعوت تورات از دیدگاه قرآن است که می توان ازآن به اصول دعوت همه پبامبران از آن یاد کرد. از این روست که همه پیامبران دیدگاه قرآن به یک چیز فرا می خواندند.