ازدواج انسان با موجودات دیگر

samamosیکی از پرسش هایی که در طول تاریخ مطرح بوده است، چگونگی ازدواج فرزندان آدم و حوا می باشد. به این معنا که ازدواج میان فرزندان حضرت آدم(ع) به چه شکلی بوده است؟ به سخن دیگر، تناسل طبقه اول انسان، یعنى آدم و همسرش از راه ازدواج بوده است که نتیجه‏اش متولد شدن پسران و دخترانى و به عبارت دیگر خواهران و برادرانى است. در این باره نسل نخست فرزندن حضرت آدم(ع) و حوا ، بحث و سخنى نیست، بلکه بحث در این است که طبقه دوم بشر یعنى همین خواهران و برادران چگونه و با چه کسانى ازدواج کرده‏اند؟ آیا ازدواج در بین خود آنان بوده و یا به طریقى دیگر صورت گرفته است؟ آیات ازدواج با موجودات دیگر شدنی است.

اقوال و نظریه ها

با توجه به منابع اسلامی می توان پاسخ های چندی را ارایه داد:

۱. ازدواج در نسل نخست میان فرزندان آدم (ع) بوده است. به این معنا که هر یک از برادران با یکی از خواهران خود ازدواج کرده باشند. البته این مطلب هر چند که از نظر عقلی به دور نمی باشد ؛ زیرا برخی از احکام در شرایطی تغییر می کند و بر اساس مصالح و حکمت های الهی حلالی حرام و حرامی حلال می شود، چنان که این مساله در تحلیل برخی از تحریم ها از سوی حضرت عیسی (ع) انجام شده است و یا این که در زمانی ازدواج با دو خواهر مباح و مجاز بوده است ولی در اسلام از جواز خارج و حرام شده با این همه کسانی که با دو خواهر ازدواج کرده بودند هم چنان مجاز بودند که دو خواهر را در کابین خود داشته باشند.

در آن زمان هنوز قانون تحریم ازدواج خواهر و برادر از طرف خداوند قرار داده نشده بود و چون راهی برای بقای نسل بشر غیر از این راه نبود، از این جهت ازدواج آنان با یکدیگر صورت گرفته است; ناگفته پیداست که دستگاه قانونگذاری از آن خداست «اِنِ الْحُکْمُ اِلاّ لِلَّهِ; حکم تنها از آن خداست.»( سوره یوسف، آیه ۴۰.)

چه اشکال دارد که بطور موقّت برای گروهی از راه ضرورت این گونه ازدواج در آن زمان بلامانع و مباح باشد و برای دیگران عموماً تحریم ابدی شود؟

علامه طباطبایی در این باره می نویسد: تناسل طبقه اول انسان، یعنى آدم و همسرش از راه ازدواج بوده است که نتیجه‏اش متولد شدن پسران و دخترانى و به عبارت دیگر خواهران و برادرانى گردیده است و در این باره بحثى نیست، بحث در این است که طبقه دوم بشر یعنى همین خواهران و برادران چگونه و با چه کسى ازدواج کرده‏اند؟آیا ازدواج در بین خود آنان بوده و یا به طریقى دیگر صورت گرفته است؟از ظاهر اطلاق آیه شریفه زیر که مى‏فرماید: "و بث منهما رجالا کثیرا و نساء… "به بیانى که گذشت‏بر مى‏آید که در انتشار نسل بشر غیر از آدم و همسرش هیچ کس دیگرى دخالت نداشته، و نسل موجود بشر منتهى به این دو تن بوده و بس، نه هیچ زنى از غیر بشر دخالت داشته، و نه هیچ مردى، چون قرآن کریم در انتشار این نسل تنها آدم و حوا را مبدا دانسته، و اگر غیر از آدم و حوا مردى یا زنى از غیر بشر نیز دخالت مى‏داشت، مى‏فرمود: "و بث منهما و من غیرهما "، و یا عبارتى دیگر نظیر این را مى‏آورد تا بفهماند که غیر از آدم و حوا موجودى دیگر نیز دخالت داشته و معلوم است که منحصر بودن آدم و حوا در مبدایت انتشار نسل، اقتضا مى‏کند که در طبقه دوم ازدواج بین خواهر و برادر صورت گرفته باشد.

و اما اینکه چنین ازدواجى در اسلام حرام است و بطورى که حکایت‏شده در سایر شرایع نیز حرام و ممنوع بوده ضررى به این نظریه نمى‏زند، براى اینکه تحریم حکمى است تشریعى، که تابع مصالح و مفاسد است، نه حکمى تکوینى(نظیر مستى آوردن شراب)و غیر قابل تغییر، و زمام تشریع هم به دست‏خداى سبحان است، او هر چه بخواهد مى‏کند و هر حکمى بخواهد مى‏راند، چه مانعى دارد که یک عمل را در روزى و روزگارى جایز و مباح کند، و در روزگارى دیگر حرام نماید، در روزى که جز تجویزش چاره‏اى نیست تجویز کند و در روزگارى دیگر که این ضرورت در کار نیست تحریم کند، ازدواج خواهر و برادر را در روزگارى که تجویزش باعث‏شیوع فحشا و جریحه‏دار شدن عفت عمومى نمى‏شود تجویز کند و در روزگارى دیگر که باعث این محذور مى‏شود تحریم کند.(تفسیر المیزان، ج ۴ ، ص ۲۲۸)

طرفداران این نظریّه از ظواهر قرآن با آیه یکم سوره نساء برای خود دلیل می آورند که خداوند در آن فرموده است: «وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالا کَثِیراً وَ نِساءاً؛ و از آن دو، مردان و زنان فراوانی (در روی زمین) منتشر ساخت».

ظاهر این آیه می گوید که نسل بشر فقط به وسیله این دو تن به وجود آمده است و اگر غیر از این دو در بقای نسل او دخالت داشتند، خداوند می بایست می گفت : «وبث منهما و من غیر هما» یعنی به وسیله این دو و غیر آنان نسل بشر را در زمین گسترانیدیم.

علاوه بر این، در روایتی که مرحوم طبرسی آن را در احتجاج از امام سجّاد(علیه السلام) نقل می کند این مطلب تأیید شده است. در احتجاج از امام سجاد ع آمده که در حدیثى و گفتگوئى که با مردى قرشى داشته سخن بدینجا رسانده که: "هابیل "، با "لوزا "خواهر همزاى "قابیل "ازدواج کرد و "قابیل "با "اقلیما "، همزاى هابیل، راوى مى‏گوید: مرد قرشى پرسید: آیا هابیل و قابیل خواهران خود را حامله کردند؟فرمود: آرى، مرد عرضه داشت: اینکه عمل مجوسیان امروز است، راوى مى‏گوید: حضرت فرمود: مجوسیان اگر این کار را مى‏کنند و ما آن را باطل مى‏دانیم براى این است که بعد از تحریم خدا آن را انجام مى‏دهند، آنگاه اضافه نمود: منکر این مطلب نباش براى اینکه درستى این عمل در آن روز و نادرستیش در امروز حکم خدا است که چنین جارى شده، مگر خداى تعالى همسر آدم را از خود او خلق نکرد؟در عین حال مى‏بینیم که او را بر وى حلال نمود، پس این حکم شریعت آن روز فرزندان آدم و خاص آنان بوده و بعدها خداى تعالى حکم حرمتش را نازل فرمود… (احتجاج طبرسى ج ۲ ص ۴۴ طبع نجف.) .

این سخن که ازدواج خواهر و برادر منافى با فطرت باشد درست نیست و فطرت چنین ازدواجى را صرفا به خاطر اینکه ازدواج خواهر و برادر است نفى نمى‏کند و از آن تنفر ندارد، بلکه اگر نفى مى‏کند و اگر از آن تنفر دارد براى این است که باعث‏شیوع فحشا و منکرات مى‏شود و باعث مى‏گردد غریزه عفت‏باطل گردد و عفت عمومى لکه‏دار شود.

و پر واضح است که شیوع فحشا بوسیله ازدواج خواهر و برادر در زمانى است که جامعه گسترده‏اى از بشر وجود داشته باشد و اما در روزگارى که در تمامى روى زمین غیر از چند پسر و چند دختر از یک پدر و مادر وجود ندارند و از سوى دیگر مشیت‏خداى تعالى تعلق گرفته که همین چند تن را زیاد کند، و افرادى بسیار از آنان منشعب سازد، دیگر عنوان فحشا بر چنین ازدواجى منطبق و صادق نیست.

پس اگر انسان امروز از چنین تماس و چنین جماعى نفرت دارد به خاطر علتى است که گفتیم، نه اینکه به حسب فطرت از آن متنفر باشد، به شهادت اینکه مى‏بینیم مجوسیان در قرنهائى طولانى(بطورى که تاریخ ذکر مى‏کند)ازدواج بین خواهر و برادر را مشروع مى‏دانستند و از آن متنفر نبودند و هم اکنون بطور قانونى در روسیه(بطورى که نقل شده)و نیز بطور غیر قانونى یعنى به عنوان زنا در اروپا انجام مى‏شود.

با این همه بر اساس روایات شیعی چنین چیزی میان فرزندان حضرت آدم(ع) اتفاق نیافتاده و آنان با هم دیگر ازدواج نکرده اند. در روایتی که زاره نقل می کند آمده است: شخصی از حضرت امام صادق(ع) درباره چگونگی تولید نسل در زمان آدم(ع) پرسید و گفت : مردم می گویند، خداوند به آدم(ع) وحی نمود که دخترانش را به پسرانش تزویج کند و می گویند که نسل بشر ، تماما از یک ازدواج نامشروع بوده است.

امام فرمودند: خداوند بلند مرتبه از این اتهام پاک و منزه است . آیا آنها می گویند که خداوند برگزیدگان خلق خود و دوستداران و پیامبرانش و مومنین و مومنات و مسلمین و مسلمات را از حرام خلق نموده؟ و آیا او قدرت نداشته که آنها را از حلال خلق نماید؟ حال آنکه خداوند خود از آنها میثاق گرفت که بر حلال و طیب و طاهر قدم بردارند؟!!

بخدا قسم واضح شده که حتی بعضی از حیوانات از خواهران خود دوری میکنند و یکی از آنها را به جماع خواهر خود برده اند وهنگامی که فهمیده که با خواهر خود آمیزش میکند ، ذکر خود را در آورده وبا دندان خویش آن را کنده و در دم جان سپرده و این قضیه را بعینه هنگام جماع با مادر نیز دیده اند حال چگونه میشود که انسان با تمام فضل وعلمش از حیوانات پست تر باشد؟

این انسانهای گمراه کجایند که ببینند، هیچ یک از فقهای حجاز و عراق در این نکته اختلافی ندارند که پروردگار ، در لوح محفوظش از حرمت ازدواج خواهر وبرادر از ابتدا تا روز قیامت گفته است!

حال انکه در کتب مشهوره از انجیل عیسی گرفته تا تورات موسی و زبور داوود و قرآن که بر پیامبرش نازل شده از حلیت آن ازدواج گزارشی نشده؟!

کسانی که این صحبت وشبهش را می گویند ، هدفشان تقویت مجوس است. سپس حضرت شروع به بیان کیفیت آغاز نسل ذریه آدم(ع) کرده وفرمودند:

برای آدم(ع) نسلهای زیادی تولد یافت تا هنگامی که هابیل توسط قابیل کشته شد و آدم (ع) از شدت ناراحتی وجزع تا زمان زیادی نزد همسر خویش (حواء) نرفت وپس از آن مدت طولانی و رفتن نزد همسر ، از حواء شیث متولد شد و او اولین وصی از اوصیای آدمیان بود وپس از شیث ، یافث تولد یافت و او اخرین فرزند ادم بود.

و هنگامی که بالغ شدند ، پروردگار حوریه ای از زنان بهشتی بنام "برکه" را نازل فرمودند وبه آدم دستور دادند که او را با "شیث" تزویج نمایند و این ازدواج صورت پذیرفت و فردای آن روز ، حوریه ای دیگر بنام "منزله" نازل شد و دستور ازدواج او با "یافث" داده شد …برای شیث ، پسری متولد شد و برای یافث ، دختری و خداوند دستور داد که این پسر ودختر با هم ازدواج کنند واز فرزندان آن دو پیامبران و اوصیاء متولد شدند.( بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۱۱، ص ۲۲۴)

۲. برخی نیز گفته اند: از آن جایی که ازدواج فرزندان آدم با یکدیگر ممکن نبوده – زیرا ازدواج با محارم یک عمل قبیح و زشت است – فرزندان آدم با دخترانی از نژاد نسل دیگری از بشرهای نخستین که در روی زمین بودند، ازدواج کردند. فرزندان آنان با هم پسر عمو شدند و توانستند با زناشویی میان خود آنان نسل بشر را ادامه دهند.

بعضی از روایات این نظر را نیز تأیید می کند، زیرا نسل آدم، نخستین انسان روی زمین نبوده، بلکه پیش از او نیز انسانهایی در زمین زندگی می کرده اند.( توحید ، صدوق ، ص ۲۷۷ ، حدیث ۲ ، چاپ تهران)

حاصل این که ممکن است گفته شود که پسران آدم با بقایای انسانهای پیشین که قبل از خلقت آدم و حوّا در روی زمین زندگی می کردند، ازدواج کرده اند و از گفتگوی خدا با فرشتگان درباره آفرینش آدم در روی زمین استفاده می شود که قبل از آدم و حوّا انسان هایی در روی زمین زندگی می کردند که از جهاتی مانند حضرت آدم(ع) و از جهاتی متفاوت بودند؛ زیرا حضرت آدم(ع) دارای ویژگی های منحصر به فردی بود که در انسان های پیشین که از آن گاه به ناس و یا نسناس تعبیر می شود، وجود نداشته است. می توان برای اثبات این پاسخ از آیات و روایات نیز استفاده کرد. برخی حتی گفته اند که تفاوت های موجود در نسل های کنونی بشر برخاسته از همین ازدواج های گوناگون بوده که با بشرهای پیشین صورت گرفته است.

۳. ازدواج با موجودات غیربشری صورت گرفته باشد. به این معنا که فرزندان آدم(ع) با موجوداتی دیگر ازدواج کرده باشند که اصولا انسان نبوده باشند. در قرآن آیات بسیاری است که ازدواج انسان با دیگر موجودات را اثبات کرده و بلکه وقوع آن را نیز بیان داشته است. از جمله ازدواج انسان با فرشتگان که بهترین شاهد آن ازدواج حضرت مریم (س) با روح القدس است که در آیه ۱۷ سوره نور به آن اشاره شده است: فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّا … قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَامًا زَکِیًّا ؛ و در برابر آنان پرده‏اى بر خود گرفت. پس روح خود را به سوى او فرستادیم تا به [شکل‏] بشرى خوش‏اندام بر او نمایان شد… گفت: «من فقط فرستاده پروردگار توام، براى اینکه به تو پسرى پاکیزه ببخشم.»

اصولا تمثل فرشتگان برای آدمی امکان پذیر است و در آیات قرآنی از حضور فرشتگان در میان مردمان بسیار گفته شده است که از جمله می توان حضور هاروت و ماروت در میان بابلیان و آموزش سحر و جادو که برخی تنها آموزه های تفرقه افکنانه را از ایشان آموختند که میان زن و شوهر جدایی می افکند( بقره آیه ۱۰۲) و حضور فرشتگان در میان قوم لوط و هجوم قوم به در خانه لوط برای انجام عمل شنیع لواط با فرشتگان و نیز میهمان شدن آنان در نزد ابراهیم(ع) و مذاکره و بشارت به فرزندی حضرت ساره که با تعجب و شگفتی وی مواجه شدند، (ذاریات آیات ۲۴ تا ۳۷) اشاره کرد.

از سوی دیگر، به نظر می رسد که ازدواج انسان با جن نیز امکان پذیر باشد و بلکه حتی ممکن است که اتفاق افتاده باشد که می توان دراین باره به آیه ۶۴ سوره اسراء اشاره کرد که در آن از مشارکت ابلیس از جنیان در اولاد و اموال انسان اشاره می کند و می فرماید: وَشَارِکْهُمْ فِی الأَمْوَالِ وَالأَوْلادِ. هر چند که برخی آن را مشارکت در معنا و استفاده های نادرست و سوء دانسته اند، ولی به نظر می رسد که چنین ازدواج و نکاحی می تواند انجام پذیرد. به ویژه آن که انسان ها و جنیان در قیامت با موجودی به نام حوریان بهشتی ازدواج می کنند که بیانگر امکان بهره مندی دو جنس انسان و جنیان از یک موجود و امکان ازدواج با موجودی غیر از انسان می باشد. خداوند درباره این ازدواج می فرماید: فِیهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ یَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ، در آن [باغها، دلبرانى‏] فروهشته‏نگاهند که دست هیچ انس و جنّى پیش از ایشان به آنها نرسیده است. ( الرحمن ، آیه ۵۶ و نیز همان ، آیه ۷۴)

بنابراین ممکن است که خداوند فرزندان آدم را با موجوداتی دیگر عقد کرده و فرزندان از آنان پدید آمده باشد و این ازدواج ها هرگز مانع از انتساب فرزند به غیر از آدم و حوا نمی شود؛ زیرا همان گونه که حضرت عیسی (ع) به مریم(س) منسوب می شود و خداوند او را فرزند مریم می خواند و هرگز او را فرزند روح القدس نشمرده است ، هم چنین می تواند فرزند مشترک انسان و موجودات دیگر را فرزند انسان خواند.

البته علامه طباطبایی این مطلب را نمی پذیرد و قول نخست را تایید می کند و در ادامه نقل روایت امام سجاد (ع) در احتجاج می نویسد: مطلبى که در این حدیث آمده موافق با ظاهر قرآن کریم و هم موافق با اعتبار عقلى است، ولى در این میان روایات دیگرى است که معارض با آن است و دلالت دارد بر اینکه اولاد آدم با افرادى از جن و حور که برایشان نازل شدند ازدواج کردند، (و این روایات با اعتبار عقلى درست در نمى‏آید، زیرا خلقت جن و حوریان بهشتى مادى نیست و غیر مادى نمى‏تواند فرزند مادى بزاید. ولی پرسشی که می بایست علامه به آن پاسخ دهد افزون بر اشکالی که امام صادق(ع) مطرح می کند این است که چگونه مریم (ع) از روح القدس ، عیسی (ع) را می زاید با آن که روح القدس به یقین مادی نیست. بنابراین می توان گفت که فرزندان حضرت آدم(ع) می توانستند با موجوداتی دیگری غیر از برادران و خواهران خویش ازدواج کنند؛ چنان که با حوریان از غیر انسان ازدواج می کنند و یا حضرت مریم (ع) به وسیله روح القدس بچه دار شد و خداوند به صراحت او را فرزند مریم (س) نه فرزند روح القدس نامید.