آثار طهارت ظاهری در روح و روان انسان

samamosطهارت به معنای پاکی و پاکیزگی یکی از مباحث در حوزه بهداشت تن و روان است. انسان به سبب فطرت پاک و وجود عقل، گرایش ذاتی به آن چیزی دارد که پاکی دانسته می شود و از هر گونه پلید پرهیز و اجتناب می کند. در فقه اسلامی که مبتنی بر فطرت و عقل سلیم است، به مساله طهارت در همه حوزه ها به ویژه تن و روان اهمیت ویژه ای داده شده و نخستین کتاب یعنی موضوع در کتب فقهی در رابطه طهارت است. البته در مباحث اخلاقی نیز یکی از مهم ترین مسایل طهارت روان است که در قالب مباحث تزکیه بدان پرداخته می شود؛ چرا که از نظر اسلام طهارت و پاکی روان هدف نهایی است.

نویسنده در این مطلب با مراجعه به آموزه های قرآنی بر آن است تا نقش طهارت ظاهری را در تزکیه نفس و طهارت روح و روان آدمی بیان کند. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

از طهارت ظاهری تا طهارت باطنی

مساله پاکی و پاکیزگی در اسلام از مهم ترین مسایل شمرده می شود؛ چرا که این مساله تنها به سلامت تن و صحت آن بستگی ندارد؛ بلکه از نظر اسلام به سبب تاثیر متقابل ظاهر و باطن، آثار آن به سلامت تن محدود نمی شود، بلکه می تواند همه بخش های زندگی بشر را تحت تاثیر مستقیم یا غیر مستقیم خود قرار دهد و خوشبختی و بدبختی بشر را رقم زند.

در اسلام وقتی از طهارت سخن به میان می آید تنها محدود به بهداشت تن و محیط زیست نمی شود بلکه دامنه بس فراتر را در بر می گیرد؛‌ چرا که از نظر اسلام حوزه روان آدمی مهم تر از حوزه تن است و بهداشت روان و سلامت و پاکیزگی آن از اهمیت بیش تری برخوردار است. این گونه است که طهارت در آموزه های اسلامی به دو قسم طهارت ظاهری و باطنی یعنی طهارت جسمانی و نفسانی دسته بندی می شود.(مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص ۵۲۵، «طهر»)

اسلام در هر دو بخش طهارت جسم و نفس، آموزه های دستوری بسیاری دارد. این آموزه های دستوری بر آن است تا انسانی با سلامت جسم و روح داشته باشیم که بتواند به عنوان خلیفه الهی در هستی عمل و فعالیت کند و مظهر الوهیت و ربوبیت الهی باشد.

هم چنین در اسلام، اسبابی که طهارت ظاهری و باطنی را موجب می شود مورد توجه قرار گرفته است. از همین روست که در طهارت فقهى و شرعى به اسبابی اشاره شده که بدان طهارت به دست می آید. از جمله این اسباب و عوامل به وضو، غسل، تیمّم و یا از طریق شستن و از بین بردن نجاست و مانند آن اشاره شده است( المیزان، ج ۱۲، ص ۲۳۶)، چنان که در طهارت باطنی و تزکیه روان و طهارت نفسانى و اخلاقى، عواملی چون رهایی از تکبر و غرور و عجب و مانند آن توجه داده شده است.

از نظر اسلام طهارت ظاهری و باطنی هر دو مهم است و خداوند در بیان ارزش گذاری آن ها و نیز تشویق و ترغیب مردمان برای کسب طهارت و پاکیزگی، آن را پاکیزگان را محبوب خود دانسته و در حقیقت طهارت را عامل محبوبیت در نزد خود بر شمرده است.(بقره، آیه ۲۲۲؛ توبه، آیه ۱۰۸)

علامه طباطبایی در ذیل آیه ۲۲۲ سوره بقره می نویسد که مراد از طهارت در آیه، اعمّ از طهارت ظاهرى و معنوى است. (المیزان، ج ۱ – ۲، ص ۲۱۱) این بدان معناست که پاکیزگی در هر دو بخش از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ چرا که ظاهر و باطن ممکل یک دیگر بوده و تاثیرات متقابل به جا می گذارند.

به سخن دیگر، طهارت ظاهری تاثیراتی مهم و شگفتی در باطن و نفس انسان به جا می گذارد و این گونه نیست که مثلا طهارت از نجاست تنها موجب پاکیزگی تن شود و طهارت لباس و پاکی آن تنها در همان محدوده ظاهر و جسم باقی بماند؛ بلکه همان گونه که نجاست آن موجب آزار و اذیت جسم می شود و بیماری را سبب می شود، موجب اشمئزاز و ناراحتی روان آدمی می شود.

به عنوان نمونه از آیه ۱۱ سوره انفال بر می آید که چگونه طهارت ظاهری موجب می شود تا انسان از وسوسه های شیطانی رهایی یابد و بستر و فضای مناسب تاثیرگذاری ابلیس و شیاطین کاهش یابد.

در این آیه به این مطلب اشاره شده که در جنگ بدر، کفّار بر مسلمانان پیشى گرفتند و به آب دسترسى یافتند، ولى مسلمانان در تلهایى از رمل جاى گرفتند و در هنگام خواب، محتلم شده و محدث و جنب شدند. در این هنگام بود که شیطان آنان را وسوسه کرد که دشمن شما بر آب پیشى گرفتند و شما با جنابت نماز مى خوانید، لذا خداوند باران فرستاد تا غسل جنابت کنند و از حدث پاک شوند. (مجمع البیان، ج ۳ – ۴ ، ص ۸۰۸) از این آیه به دست می آید که طهارت ظاهری چگونه می تواند فرصت را ابلیس وشیاطین بگیرد و اجازه ندهد که وسوسه کنند و یا وسوسه هایشان تاثیری بگذارد.

در روایات معراجی به این نکته اشاره شده که چگونه وسوسه شیطان و فریب حضرت آدم(ع) موجب شده تا این عمل واجب شود تا انسان ها از وسوسه شیطان با وضو ساختن رهایی یابند. روایت است که یک نفر یهودی به محضر مبارک رسول گرامی اسلام صلی الله علیه واله وسلم آمد، و سوالاتی را از آن حضرت پرسید و یکی از آن پرسش ها این بود که برای چه این اعضای چهار گانه بدن که تمیزترین اعضای بدن هستند در وضوء شسته می شود؟ آن حضرت صلی الله علیه واله وسلم فرمود: وسوسه شیطان در حضرت آدم علیه السلام باعث شد که آن حضرت به آن درختی که نباید نزدیک شود، نزدیک شد و نگاهی به آن درخت انداخت و در اثر آن نگاه حجب و حیاء (حضرت آدم علیه السلام) رفت، سپس به طرف آن درخت آمد و این اولین قدمی بود که به طرف خطا بر داشته شد. بعد حضرت آدم علیه السلام از میوه آن درخت خورد و در اثر این خوردن زینت و لباس از بدنش برداشته شد، و او در این حالت دستش را روی سرش گذاشت و شروع به گریه کرد، بعد از آن که خداوند بزرگ توبه حضرت آدم علیه السلام را قبول کرد، اما بر او و فرزندانش شستن این اعضای چهارگانه را واجب کرد، دستور داد که صورت را بشوید به خاطر این که نگاه کرد به آن درخت، و امر کرد به شستن دو دست تا آرنج برای این که با دو دستش از میوه آن درخت خورد، و دستور داد به مسح سر، برای این که دستی را که میوه با آن خورده بود روی سرش گذاشت، و مسح پاها به خاطر آن بود که به وسیله آن ها به طرف خطا رفت.( علل الشرایع: ج ۱، ص ۳۲۵، باب ۱۹۱. من لایحضره الفقیه: ج ۱، ص ۲۴. تفسیر نورالثقلین: ج ۱، ص ۵۹۶ وسایل الشیعه: ج ۱، ص ۲۷۸. بحار الانوار: ج ۷۷، ص ۲۲۹ با کمی تفاوت)

طهارت از نجاست اصغر و اکبر یعنی بول و غائط و جنابت در کنار طهارت لباس (مدثر، ایات ۴ و ۵) و محیط زیست و مانند آن، هم موجب سلامت و صحت جسم است و هم بر نفس و روان آدمی تاثیر دارد که در ایات و روایات بسیاری بر آن تاکید شده است. در حقیقت طهارت ظاهری تاثیرات خود را بر باطن انسان نیز به جا می گذارد.

به عنوان نمونه پیامبر گرامی(ص) در بیان تاثیرات طهارتی که با وضو به دست می آید می فرماید::اَکثِر مِن الطَّهورِ یَزِدِ اللّه‏ُ فى عُمُرِکَ؛ وضو زیاد بگیر تا خداوند، عمرت را زیاد کند.(امالى مفید، ص ۶۰، ح ۵)

این تاثیر در افزایش عمر که به سبب وضو گرفتن ایجاد می شود می تواند از طریق بهداشتی باشد که با وضو گرفتن به دست می اید و هم می تواند به سبب آثاری باشد که از طریق وضو در روان آدمی پدیدار می شود؛ زیرا وضو موجب آرامش روح و روان آدمی است و آتش درون آدمی را خاموش می کند. آن حضرت (ص) هم چنین در این باره فرموده است: اِنَّ الغَضَبَ مِنَ الشَّیطانِ وَاِنَّ الشَّیطانَ خُلِقَ مِنَ النّارِ وَاِنَّما تُطفَأُ النّارُ بِالماءِ فَاِذا غَضِبَ اَحَدُکُم فَلیَتَوَضَّ؛خشم از شیطان و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب خاموش مى شود، پس هرگاه یکى از شما به خشم آمد، وضو بگیرد.(نهج الفصاحه، ح ۶۶۰)

می دانیم که اضطرابات و هیجانات شدید از جمله خشم می تواند بر جسم و روان آدمی تاثیرات زیانباری را به جا گذارد. بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری زخم معده به سبب هیجانات شدید و ناراحتی های روحی و روانی و غم و غصه و اندوه پدید می اید، طهارتی که از طریق وضو گرفتن ایجاد می شود موجب آن است که خشم و اندوه و مانند آن در انسان فرو نشیند و همین مساله خود موجب می شود تا انسان دچار بیماری های جسمانی نشود که در نتیجه آن موجب افزایش عمر است.

البته این یک تحلیلی علمی و بهداشتی است که مبتنی بر ظواهر بیان شده است؛ اما با توجه به این که آموزه های اسلامی فراتر از علل و اسباب مادی به اسباب و علل فرامادی نیز توجه می دهد معلوم است که مراد از افزایش عمر تنها در دایره آن چه گفته شد نیست، بلکه در این جا اسباب فرامادی نیز تاثیر خود را در افزایش عمر به جا خواهد گذاشت؛ چنان که در پرداخت زکات و یا عدم پرداخت آن، سخن از افزایش یا کاهش بارندگی و افزایش و یا کاهش بیماری و قحطی و مانند آن است و خداوند به صراحت تقواپیشگی مردمان و جامعه را عامل افزایش برکات و کفر و بی تقوایی را عامل ناامنی و کاهش برکات آسمانی و زمینی دانسته است.(اعراف، ایه ۹۶؛ نحل، آیه ۱۱۲)

آثار جسمانی و نفسانی طهارت ظاهری

چنان که گذشت طهارت ظاهری در باطن انسان می تواند تاثیرات مستقیم و غیر مستقیمی به جا گذارد. البته این تاثیرگذاری تنها محدود به تاثیرات اسباب ظاهری نیست،‌بلکه به سبب تاثیراتی است که چشم عادی و علوم ظاهری نمی تواند آن ها درک و تحلیل وتبیین نماید. از این روست که برای بسیاری درک این معنا که چگونه گناه موجب زلزله یا بلایای طبیعی می شود، سخت و دشوار است و آن را خرافه ای بیش نمی دانند. در حالی که بر اساس آموزه های قرآنی،‌ هر عملی در دنیا تاثیرات شگرف و مستقیمی به جا می گذارد و این گونه نیست که هیچ ارتباطی میان کاهش بارندگی و فقدان برکت در زندگی با گناه یا تقوای آدمی و جامعه نداشته باشد.

به هر حال، تاثیرات طهارت ظاهری محدود به تاثیر اسباب ظاهری نیست، بلکه فراتر از آن است، چنان که در آیات و روایات به آن توجه داده شده است.

البته برای این که طهارت ظاهری تاثیرات کامل خود را بگذارد مراعات آداب آن نیز مهم است. در روایات آدابی به کسب طهارت ظاهری بیان شده که می بایست بدان ها توجه داشت. از جمله این آداب وضو گفتن بسمله است. در روایت است که پیامبر(ص) فرمود: اَلتَّسْمیَهُ مِفْتاحُ الْوُضوءِ و مِفْتاحُ کُلِّ شَیءٍ؛بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم، کلید وضو و کلید هر چیزى است.(مستدرک الوسائل، ج۱، ص ۳۲۳)

اگر این امور و آداب در طهارت ظاهری و اسباب آن مراعات شود امید آن است که آثار و برکات آن را در تمام زندگی یعنی در جسم و نفس خودمان مشاهده کنیم.

۱. اندوه زدایی: از جمله آثار و برکات وضو به عنوان یک سبب در طهارت ظاهری می توان به از میان بردن غم واندوه از شخص اشاره کرد. یعنی وضو همان گونه که موجب می شود تا خشم آدمی را فرونشاند و از برکات آن بهره مند شود،‌هم چنین موجب می شود تا اندوه از دل برود.از پیامبر گرامی(ص) روایت است که در باره این تاثیر وضو در روح و روان آدمی می فرماید: اَلْعَبد… إِنْ قالَ فى أوَّلِّ وُضوئِهِ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ طَهُرَت أعضاؤُهُ کُلُّها مِنَ الذُّنوبِ؛ اگـر بنـده‏اى… در ابتداى وضویش، بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم بگوید همه اعضایش از گناهان پاک مى‏شود.(تفسیر الامام العسکرى علیه‏السلام ، ص ۵۲۱)

امام صادق علیه‏السلام نیز در این باره می فرماید: ما یَمْنَعُ اَحَدَکُمْ اِذا دَخَل عَلَیْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْیا اَنْ یَتَوَضَّاَ ثُمَّ یَدْخُلَ مَسْجِدَهُ وَ یَرْکَعَ رَکْعَتَینِ فَیَدْعُوَ اللّه‏َ فیهِما؟ اَما سَمِعْتَ اللّه‏َ یَقُولُ: «وَاسْتَعینوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاهِ»؟ چه چیز مانع مى‏شود که هر گاه بر یکى از شما غم و اندوه دنیایى رسید، وضو بگیرد و به سجده‏گاه خود رود و دو رکعت نماز گزارد و در آن دعا کند؟ مگر نشنیده‏اى که خداوند مى‏فرماید: «از صبر و نماز مدد بگیرید»؟ (تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۵۹، ح ۳۹)

در حالت های فیلسوف بزرگ اسلامی، صدرالدین شیرازی (معروف به ملاصدرا) نوشته اند که: ایشان به نماز و نافله و عبادت و تهجد، بسیار پای بند بود، ایشان در زمان صفویه زندگی می کرد و به امر حاکمان و دسیسه حاسدان از شیراز به روستایی دور افتاده به نام «کَهَک» در قم تبعید شد.

ملاصدرا در این شهر به تفکر و تألیف و تهجّد و ریاضت مشغول بود. هرگاه برای ایشان مشکل علمی پیش می آمد و یا در حلّ یک قاعده فلسفی فرو می ماند از کهک به قم می آمد و برای حل مشکلات علمی دو رکعت نماز می خواند و از روح مقدس حضرت معصومه سلام الله علیها استمداد می جست.

۲. رهایی از وسوسه شیطان: این مطلب به تفصیل در قبل با آیات و روایات بیان شد که از جمله آیه ۱۱ سوره انفال و روایات معراجی بود که از پیامبر(ص) نقل شد.

۳. رهایی از خشم: چنان که گذشت یکی از عوامل خشم زدایی از انسان طهارت و وضو گرفتن است. پیامبر گرامی(ص) در این باره فرموده است: اِنَّ الغَضَبَ مِنَ الشَّیطانِ وَاِنَّ الشَّیطانَ خُلِقَ مِنَ النّارِ وَاِنَّما تُطفَأُ النّارُ بِالماءِ فَاِذا غَضِبَ اَحَدُکُم فَلیَتَوَضَّ؛خشم از شیطان و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب خاموش مى شود، پس هرگاه یکى از شما به خشم آمد، وضو بگیرد.(نهج الفصاحه، ح ۶۶۰)

۴. نماز و ذکر دایم: از دیگر آثار وضو و طهارت ظاهری می بایست به قرار گرفتن شخص به عنوان ذاکر و نمازگزار دایمی اشاره کرد. خداوند از انسان ها خواسته است که همواره به نماز و ذکر الله مشغول باشند تا دل هایشان آرامش و اطمینان یافته و از زندگی آسانی برخوردار باشند.(رعد، آیه ۲۸؛ طه، آیه ۱۲۴) برای تحقق این مهم وضو یکی از اسبابی است که آدمی را دایم الذکر و الصلاه می کند. امام صادق علیه‏السلام در این باره می فرماید :مَن تَطَهَّرَ ثُم أوَی إلَی فِراشِهِ باتَ وَ فِراشُهُ کَمَسجدِهِ وَ إن ذَکَرَ أنَّه لَیسَ عَلَی وَضَوء فَتَیَمَّمَ مِن دِثارهِ کائِناً ما کانَ لَم یَزَل فی الصَلاهَ وَ ذِکرِ الله.هر که با طهارت به بستر رود، آن شب بشتر او به منزله مسجد اوست و اگر یادش آمد که وضو ندارد به همان رو انداز خود -هر چه می خواهد باشد- تیمم کند که اگر چنین کرد پیوسته در نماز و ذکر خداوند خواهد بود.(بحار الانوار ج۷۳ ص ۱۸۳) از پیامبر(ص) نیز در این باره روایت است که فرمود: من باب على طهر فکانما احیى اللیل ؛ کسى که شب را با وضو بیارامد، گویى که تمام شب را به احیاء و عبادت گذرانده است . (وسائل الشیعه ، ج ۱، ص ۲۶۶)

۵. رهایی از بیمارهای بی درمان یا سخت درمان چون جذام: امام رضا (ع) درباره تاثیر طهارت با آب در رفع این بیماری می فرماید : و مَنِ اغتَسَلَ مِنَ الماءِ الَّذى قَدِ اغتُسِلَ فیهِ فَاَصابَهُ الجُذامُ فَلا یَلومَنَّ اِلاّ نَفسَهُ ؛هر کس با آبى غسل کند که پیش‏تر در آن غسل شده است و به جذام مبتلا شود، کسى را جز خود سرزنش نکند. (کافى، ج ۶، ص ۵۰۳، ح ۳۸)

۶. افزایش عمر: چنان که گذشت پیامبر گرامی(ص) درباره این تاثیر وضو و طهارت ظاهری فرموده است:اَکثِر مِن الطَّهورِ یَزِدِ اللّه‏ فى عُمُرِکَ؛ وضو زیاد بگیر تا خداوند، عمرت را زیاد کند.(امالى مفید، ص ۶۰، ح ۵)

۷. رهایی از آثار گناه : باعث شستشوی گناهان: رسول خدا (ص) در این باره فرموده است: «انّ العبد اذا توضّا فغسل وجهه تناثرت ذنوب وجهه، و اذا غسل یدیه الی المرفقین تناثرت عنه ذنوب یدیه، و اذا مسح براسه تئاثرت عنه ذنوب راسه، و اذا مسح رجلیه تناثرت عنه ذنوب رجلیه، و ان قال فی اوّل وضوئه « بسم الله الرّحمن الرّحیم» طهرت اعضاوه کلّها من الذّنوب؛ هنگامی که نمازگزار وضو می گیرد آثار و برکاتی به دنبال دارد از جمله وقتی که صورتش را می شوید آثار گناهان از چهره اش زدوده می شود، و زمانی که دو دستش را تا آرنج (مرفق) می شوید گناهانی که بوسیله دست هایش انجام داده از بین می رود، و آن وقت که سرش را مسح می کشد معصیّت هایی که بوسیله سرش انجام داده زدوده می شود، و آن وقت که پاهایش را مسح می کشد گناهانی که به کمک پاهایش انجام داده است از بین خواهد رفت، اگر کسی در اوّل وضو گرفتن « بسم الله الرّحمن الرّحیم » را (با دقّت و فهمیدن معنایش) بگوید تمام اعضایش از گناهان پاک می شود. (وسایل الشیعه: ج۱، ص ۲۹۷. جامع الاحادیث: ج ۱۱، ص ۱۴۸ از شیخ عبدالروف بن محمد المناوی،‌ شبیه این حدیث را مسلم در کتاب صحیح ، ج ۱، ص ۲۱۵، حدیث۲۴۴ آورده است که آن حضرت می فرماید: إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَ مِنْ وَجْهِهِ کُلُّ خَطِیئَهٍ نَظَرَ إِلَیْهَا بِعَیْنَیْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ فَإِذَا غَسَلَ یَدَیْهِ خَرَجَ مِنْ یَدَیْهِ کُلُّ خَطِیئَهٍ کَانَ بَطَشَتْهَا یَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ فَإِذَا غَسَلَ رِجْلَیْهِ خَرَجَتْ کُلُّ خَطِیئَهٍ مَشَتْهَا رِجْلَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى یَخْرُجَ نَقِیًّا مِنَ الذُّنُوبِ)

۸. آثار ملکوتی در پیشگاه خداوندی : امام رضا علیه السلام در باره برخی از آثار طهارت ظاهری در ملکوت و آینده بشر فرموده است: الوضوء الّتی من اجلها صار غسل الوجه و الذّرا عین و مسح الرّاس و الرّجلین فلقیامه بین یدی الله عزّ و جل و استقباله ایّاه بجوارحه الظّاهره و ملاقاته بها الکرام الکاتبین، فغسل الوجه للسجود و الخضوع و غسل الیدین لیقلبهما و برغب بهما و یرهب و یتبتل، و مسح الراس و القدمین، لانهما ظاهران مکشوفان یستقبل بهما فی کلّ حالاته و لیس فیهما من الخضوع و التّبتّل ما فی الوجه و الذّراعین؛ وضوئی که برای آن شستن صورت و دست ها و مسح سر و پاها لازم شده علّتش آن است که نمازگزار در پیشگاه خداوند بزرگ قرار می گیرد و با این اعضای ظاهری (مثل صورت و دست و پا و…) در برابر حق تعالی می ایستد و با همین اعضای بدن فرشتگان بزرگ که نویسنده اعمالند ملاقات می کند. بنابراین شستن صورت برای سجده و فروتنی در برابر ذات اقدس الهی است. و شستن دست ها برای آن است که آنها از آلودگی ظاهری و باطنی مثل گناه پاک شوند تا بتواند آن دو را با حالت امید به فضل خداوند سبحان و ترس از عاقبت گناهش به درگاه خدای بزرگ بلند کند. و مسح سر و پاها برای این است که آن دو ظاهر و آشکاراند و در تمام لحظاتش باید با فکر و پاهای غیر آلوده متوجّه خداوند بزرگ باشد. و آن فروتنی و حالت معنوی که در صورت و دست ها در هنگام عبادت است در سر و پاها نیست.( عیون اخبار الرضا علیه السلام: ج ۲، ص ۸۹ و ۱۰۴. علل الشرایع: ج ۱، ص ۳۲۵، باب ۱۹۱. وسایل الشیعه: ج ۱، ص ۲۷۷)

۹. رهایی از آتش دوزخ: پیامبر(ص) با اشاره به برخی از آداب وضو به تاثیر آن توجه داده و می فرماید:خللوا بین اصابعکم لایخلل الله بینها بالنار ؛ هنگام وضو میان انگشتان خود فاصله دهید تا خدا به وسیله آتش میان آنها را فاصله ندهد. (نهج الفصاحه ، ص ۳۰۶)

۱۰. ایمان: پیامبر(ص) در این باره می فرماید: الوضوء نصف الایمان ؛ وضو گرفتن نیمى ازایمان است . (بحارالانوار، ج ۸۰، ص ۲۳۸)

۱۱. نورانیت باطنی: پیامبر(ص) در این باره می فرماید: الوضوء على الوضوء نور على نور ؛ وضوى پس از وضو بسیار پسندیده است . (محجه البیضاء، ج ۱، ص ۳۰۲) در حقیقت وضو نور است که تجدید وضو نور بر نورانیت باطن انسان خواهد بود. آن حضرت هم چنین می فرماید: امتى الغر المحجلون من اثار الوضوء یوم القیامه ؛ امت مرا دست و پاى نورانى باشد روز قیامت ، از آثار وضوء که در دنیا گرفته باشد. (شهاب الاخبار، ص ۱۲۲)

۱۲. پذیرش توبه : از پیامبر(ص) روایت است که درباره تجدید وضو و آثار آن فرموده است: من جدد وضوءه من غیر حدث جدد الله توبته من غیر استغفار ؛ هرکس وضویش را بدون اینکه باطل شود تجدید کند، خداوند توبه اش را بدون استغفار تجدید مى کند. (محجه البیضاء، ج ۱، ص ۳۰۲)

۱۳. لقای الهی و برکت در زندگی و آثار دیگر : خداون سبحان در معراج به رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود: « یا محمد خذ ذلک الماء فاغسل به وجهک، و علمه غسل الوجه فانّک ترید ان تنظر الی عظمتی و انت طاهرّ، ثمّ اغسل دراعیک الیمین و الیسار و علمه ذلک فانّک ترید ان تتلقّی کلامی، و امسح بفضل ما فی یدیک من الماء راسک و رجلیک الی کعبیک و علمه المسح براسه و رجلیه، و قال: انی ارید ان امسح راسک وابارک علیک فاما المسح علی رجلیک فانّی ارید ان اوطئک موطئاً لم یطاه احد من قبلک و لایطاه غیرک فهذا علّه الوضوء و الاذان؛ ای محمّد، این آب را بگیر و با آن صورتت را بشوی و به دیگران و امّتت بیاموز، زیرا تو با این صورت می خواهی عظمت و بزرگی مرا بنگری، در حالی که (با وضوء گرفتن) پاک و طاهر می گردی ( و لازمه نگاه به عظمت و بزرگی حقّ تعالی پاک بودن چشم و صورت از هر نوع آلودگی ظاهری و باطنی است).سپس دست راست و چپت را بشوی و به دیگران یاد بده، زیرا تو با دو دستت می خواهی کلام و سخن مرا از طریق وحی بگیری، و با آب اضافی دست ها، سر و پاهایت را تا بر آمدگی مسح بکش و به دیگران هم یاد بده، زیرا من می خواهم با مسح سر به تو تبریک بگویم (زیرا مسح سر باعث خیر و برکت و پاک شدن فکر و ذهن انسان از گناهان می گردد) و با مسح پا می خواهم (پاک شوی) و قدم هایت را در جایی قرار دهم که تا به حال هیچ کس غیر تو در آن (مکان مقدّس) قدم ننهاده و این است علّت وضوء و اذان . (علل الشرایع: ج ۲، ص ۸، باب ۱)